تغيير در سياست خارجی بدون تحولی در داخل

 مسعود بهنود

به نقل از بي بي سي http://www.bbc.co.uk/persian/index.shtml
چند روز پس از آخرين بيانيه اتحاديه اروپا که در آن جمهوری اسلامی ايران تهديد به کاهش سطح روابط اقتصادی و سياسی شده بود، واکنش های دو جناح سياسی چنان است که نشان می دهد با وجود اختلافات شديدی که بر سر سياست داخلی بين آنان وجود دارد در پذيرش تغييراتی در سياست خارجی به هم نزديک می شوند.

تهديد آشکار کشورهای اتحاديه اروپا در زمانی تصميم سازان ايران را به فکر چاره انديشی انداخته است که از مسکو و پکن هم اخبار نگران کننده ای به تهران می رسد که نشان می دهد دولت های روسيه و چين هم از روابط درد سر آفرين خود با ايران می کاهند.

شگفت زدگی تحليلگران سياسی جناح محافظه کار از تهديدهای اتحاديه اروپا و لغو سفر رييس جمهور خاتمی به بلژيک در حالی اتفاق می افتد که به دنبال آخرين سفر وزير خارجه بريتانيا به تهران که سه ماه قبل رخ داد، محافل سياسی اظهار نظر کردند که جک استرا حامل پيام هائی از سوی اروپائی هاست.

دو ماه قبل اکثريت نمايندگان مجلس در نامه ای که تعبيرهای روشنی مانند لزوم نوشيدن جام زهر در آن به کار گرفته بودند، از رهبر جمهوری اسلامی خواستند به تجديد نظر در سياست های خارجی و داخلی نظام رضايت دهد ولی پاسخ آنها در تظاهرات و تومارسازی تندروها داده شد که در شهرهای مختلف عليه نمايندگان امضا کننده آن نامه برپا کردند.

بخش ديگری از خواست اصلاح طلبان، حذف سياست های سرکوبگرانه عليه فعاليت های سياسی و دادن آزادی بيان در کشور بود که اين بخش هم ناديده ماند و حتی به نظر بسياری از ناظران بر شدت سخت گيری بر روزنامه نگاران و دانشجويان افزوده شد.

در بررسی شرايط تازه سياست خارجی ايران يک نماينده مجلس در جلسه روز يک شنبه (27 ژوئيه) با تاکيد بر اين که "بايد تغيير کنيم" گفت اگر نخواهيم خود را تغيير دهيم، شرايط جهانی ما را تغيير خواهد داد."

اين نخستين بار نبود که يکی از نمايندگان مجلس از لزوم ايجاد تغييرات اساسی و ميدان دادن به نسل جوان برای نجات حکومت اسلامی می گفت اما اين نماينده (نماينده سردشت) گفت اگر آلترناتيوی در داخل کشور نيابيم آمريکا و متحدانش آلترناتيو مورد نظر خود را به ما تحميل خواهند کرد.

همزمان با اين افشاگوئی ها، جناح محافظه کار هم به پذيرش شرايط نگران کننده تن داد و روزنامه رسالت نوشت: در مقابل استقلال و مصلحت کشور هيچ قرار و قاعده تغيير ناپذيری در سياست خارجی وجود ندارد و بايد به سرعت دست به کار خارج شدن از دالان تنگی شد که اروپا به حمايت آمريکا ما را به آن جا می کشاند.

آنچه به تاثير نگران کننده اعلاميه اتحاديه اروپا در ميان تصميم سازان ايران دامن زده است، تغيير لحن مقامات روس در مورد فعاليت های هسته ای ايران بود.

چند هفته پيش، ژاپن هم به صراحت اعلام کرد که تحت تاثير خواست های آمريکا همکاری با ايران در يک پروژه بزرگ نفتی را که به مرحله امضای قرارداد رسيده بود، فعلا به حالت تعليق درآورده است و يک مقام چينی نيز به يک روزنامه ايرانی گفت تناسبی بين ايران و آمريکا در تجارت خارجی چين وجود ندارد.

از قرائن چنين برمی آيد که بعضی از رهبران ايران پيش از صدور اعلاميه اخير اتحاديه اروپا همچنان اميدوار بودند با استقاده از رقابت های تجاری بين کشورهای اروپائی و ايالات متحده بتوانند فرصتی برای مانور در آن ميان به دست آورند.

روزنامه جمهوری اسلامی که ماه پيش از دولت خواسته بود در مقابل تهديدهای واشنگتن، به محور ايران، روسيه، چين و هند فکر کند در آخرين واکنش خود به شدت به دولت های اروپائی تاخت و دولتمردان اروپائی را دست آموزان آمريکا خواند.

بخش ديگری از انتقادهای اروپا و کشورهای ديگر از ايران، به نقض حقوق بشر در اين کشور مربوط می شود، امری که هنوز محافظه کاران و متحدان تندرو آنان به هيچ صورتی حاضر به پذيرش آن نشده اند.

روزنامه کيهان که هفته گذشته در مقاله ای به قلم مدير خود از دولت خواسته بود با استفاده از تجربه سقوط صدام حسين از امضای قرارداد الحاقی انرژی اتمی سرباز زند و به تقويت روحيه سلحشوری در مردم بپردازد، در آخرين روز هفته مجبور شد بخش هائی از سخنان رهبر جمهوری اسلامی که توان موشکی ايران را به رخ غربی ها کشيده بود، از صفحات خود حذف کند.

آيت الله خامنه ای در مراسم تحويل موشک های شهاب 3 به سپاه پاسداران از قدرت ايران برای حمله موشکی به فاصله های دور گفته بود که راديوی جمهوری اسلامی يک بار آن را پخش کرد و مطبوعات از چاپ متن آن منع شدند.

همزمان با اين مراسم گروهی از فعالان سياسی و دانشگاهيان در نامه ای به رهبران کشور، آنان را از بيان سخنان تحريک آميز برحذر داشته و نوشته اند که عواقب هر نوع عملی که در اثر اين تحريکات صور گيرد، به عهده گويندگان آن خواهد بود.

در حالی که سياست خارجی ايران در انتظار تحرکی است که اکثريت نمايندگان مجلس برای تصويب آن اعلام آمادگی کرده اند، در آنچه به سياست داخلی و فضای سياسی بازتر بازمی گردد، اثری از همرائی در ميان دو جناح سياسی ديده نمی شود.

استعفای مصطفی معين از وزارت علوم که ادامه دستگيری دانشجويان شايد مهم ترين دليل آن به حساب می آيد، هشداری است که از سوی محافظه کارانی که از مدت ها پيش استعفای او را به علت مماشات با دانشجويان و همرائی با آنان خواستار بودند، با بی اعتنائی روبرو شده است.

در جريان نا آرامی های ماه گذشته دانشگاه های کشور، در حالی که وزارت علوم و دولت محمد خاتمی معتقد به مماشات و مدارا با تظاهر کنندگان بودند، روحانيون با همصدائی با هاشمی رفسنجانی رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام، در سخنرانی های آتشين آنان را اراذل و اوباشی خواندند که توسط آمريکا اجير شده بودند.

ناظران معتقدند در ادامه سياست "سختی در درون و نرمی در بيرون"، تصميم سازان جمهوری اسلامی همزمان با جست و جوی راه هائی برای جلوگيری از انجام تهديدهای اتحاديه و حتی دادن چراغ سبزهائی به آمريکا خواهند کوشيد تا همچنان مهار اوضاع را در دست داشته باشند.

تغيير در سياست خارجی جمهوری اسلامی گرچه نزديک شدن به سياست تنش زدائی است که اصلاح طلبان وعده آنرا داده بودند اما نمی تواند به شادکامی آنها بينجامد چون در زمانی اتفاق می افتد که نه مدت زيادی به پايان دوره رياست جمهوری خاتمی مانده و نه نشانه ای از محبوبيت اصلاح طلبان در ميان مردم به چشم می آيد.

سئوال ديگر اين است که آيا تغيير در سياست خارجی بدون تحولی در نحوه اداره کشور، به انتقادها و تهديدهای اروپائيان پايان خواهد داد؟

محافظه کاران هنوز اميدوارند که از نظر شريکان اقتصادی ايران، مسائلی مانند حقوق بشر اهميت کمتری داشته باشد.