گزارشي تحليلي از تحولات اخير و انزواي بي سابقه ايران؛

تنهاترين

ساسان آقايي

Tragedy_In_Iran@Yahoo.Com

--------------------------------

روز سه شنبه 22 سپتامبر 2003 روزنامه مشهور واشنگتن پست در سرمقاله خود چنين نوشت: « فرصت ايده آل براي تشکيل جبهه اي مشترک عليه ايران،سفر رئيس جمهور روسيه به کمپ ديويد و ديدار وي با پرزيدنت است.بوش بايد در اين ديدار مصرانه از پوتين بخواهد که کاملا جدي و شفاف اعلام کند همکاري بيشتر اين کشور با ايذ1ان از جمله تامين سوخت نيروگاه اتمي بوشهر تنها مشروط به همکاري کامل،بي پرده و بدون ابهام ايران با سازمان بين المللي انرژي هسته اي خواهد بود و در صورت عدم اطاعت حکمرانان ايران از اين امر،بلادرنگ روسيه و ديگر کشورهاي اروپا  در 31 اکتبر به صف ايالات متحده ملحق خواهند شد... » اينچنين کاملا آشکار ب_e6د که پرزيدنت بوش با چه هدفي در کمپ ديويد دست پوتين خواهد فشرد و محور مذاکرات چه خواهد بود.

ايران و عراق دو دغدغه مشترک دو رقيب سال هاي جنگ سرد بودند،اما مذاکرات صورت گرفته در نيويورک تا حدود زيادي به رفع اختلافات روسيه و اروپا با ايالات متحده بر سر بحران عراق منتهي شد. آنچه که براي کمپ ديويد باقي ماند،بيش از هر محور ديگري پرونده اي بود که نام ايران را داشت.

ديدگاه روسيه نسبت به فعاليت هسته اي ايران ازآانجهت براي سردمداران خانه سفيد حائز اهميت محسوب مي شود که علاوه بر همه دلايل سنتي گذشته،اين کشور در تمامي طول اين سال ها دخيل در ساخت تسيسات هسته اي ايران بود و از اين رهگذر نيز به سود مالي شاياني دست يافت.در روزهايي که هنوز صف بندي عميقي ميان حا_98ميت ايران و کليت جبهه غرب وجود داشت،روسيه نقش يک پشتوانه را براي ايران بازي کرد و اين همسايه شمالي همواره مسئله ساز،از نظر رهبران ايران يک دوست و وزنه اي قابل اعتماد محسوب گرديد که اگر اينچنين نبود،محرمانه ترين و مهم ترين پروژه تاريخ ايران بدست روس ها سپرده نمي شد.گرچه که عمدتا تحليلگران! اصلاح طلب ايراني از ديرباز و همواره تاکيد داشتند،روس ها چه به لحاظ سوابق تاريخي و چه به لحاظ دکترين امروزي ديپلماسي خويش غيرقابل اعتمادند و در روز واقعه معادلات بازي را به زيان کشور بر هم خواهند ريخت.

البته با وجود چنين ديدگاه هايي در داخل،تا پيش از رسيدن پرونده ايران به مقطعي سرنوشت ساز و نقطه اي بدون بازگشت،روسيه عمدتا مواضعي معقولانه و جانبدارانه از فعاليت هاي ايران را اتخاذ کرد.آنها تاکيد داشتنند که هرگز مدرکي دال بر تلاش ايران براي دستيابي به بمب اتمي وجود ندارد و همکاري هاي اين _98شور با ايران در چارچوبي مسالمت آميز دنبال مي شود.گرچه که اتخاذ اين دست مواضع بيشتر به سبب توجيه همکاري پرسود مسکو- تهران صورت مي گرفت اما تاثير بسزايي نيز در دلگرمي و اعتماد بيشتر ايرانيان داشت.حتي چندي پيش از برگزاري اجلاس سپتامبر وين نيز پوتين در يک نشست خبري به صراحت گفت: « تاکنون تمامي ذdعاليت هاي هسته اي ايران درچارچوب اهداف مسالمت آميز صورت گرفته و روسيه متعهد به تکميل نيروگاه اتمي بوشهر است. » اما هر چه که در روست،الزما به معناي همه حقيقت نيست.اولين نشانه هاي سنت ديپلماسي روس که بنا بر آن در دقيقه نود به سود منافع خويش تعهدات را زير پا مي گذارد،در اجلاس وين شوراي حکام آژا!نس بين المللي انرژي اتمي آشکار شد.روزي که به رغم همه اطمينان هاي داده شده از جانب نمايندگان روسي،کشور آنها در روز صدور قطعنامه سکوت کرد تا مهلت تعيين شده براي ايران رسميت يابد.بي ترديد پشت پرده اين سکوت،نوعي تاييد نهفته است که حاصل لابي هاي گسترده يا همتايان آمريکايي بود.

با چنين پيش فرض هايي،پوتين به ديدار بوش در کمپ ديويد شتافت تا مذاکرات،همگرايي براي آينده را حاصل کند.پس از يک روز مذاکره در کمپ ديويد روساي جمهور دو کشور در برابر دوربين هاي متعدد تلويزيوني دست در دست يکديگر ظاهر شدند و رئيس جمهور پوتين با چهره اي خندان به خبرنگاران گفت:« ايالات متحده و روذ3يه وظيفه خاص و مشابهي براي ادامه ثبات بين المللي دارند.به همين دليل است که ما هرگز به ايران براي توليد سلاح کشتار جمعي کمک نخواهيم کرد و به همراه پرزيدنت مصرانه از ايران مي خواهيم تا با آژانس انرژي اتمي همکاري هاي کامل و لازم را انجام دهد... » و اين سخنان به معناي آنچه بود که واشنگتن پست تريبون! جمهوره خواهان جنگ طلب ايالات متحده پيش ترها به آن اشاره کرده بود،تشکيل جبهه اي جهاني و مشترک عليه ايران.

رويکرد تازه روسيه البته که چندان تعجب آور نيست.سوابق ذهني ما به اخباري رجوع مي کند که نشان مي دهد همين رويه از جانب آنها در قبال صدام نيز اعمال شد.اين اخبار حکايت از آن دارد که تنها 48 ساعت پيش از آغاز حمله ايالات متحده به عراق،شخص پوتين به ديکتاتور عراقي اطمينان مي دهد که روسيه هرگز نخواهد گذ_c7رد حمله آغاز شود و اينها سروصدايي بيش نيست!امروز نيز آنها در حالي ايران را تنها مي گذارند که تاکنون بر مسالمت آميز بودن  فعاليت هاي هسته اي ايران اعتقاد داشتند.اما حال آنها نيز راه اروپا را مي روند. دوستان اروپايي نيز از مدت ها پيش تاکيد کرده بودند که نمي توان به اروپا اميد بست.خاوير سولانا ق'd1يب سه ماه پيش تر در ژوئن همين سال به هيات ايراني حاضر در بورکسل حرف آخر را زد: « ما تا آنجا که مي توانستيم وظيفه خود را انجام داده ايم،حتي بيش از آن را.اروپا نمي خواهد براي ايران مشکلي پيش آيد اما خودتان بايد مشکل خودتان را حل کنيد چراکه اين مشکل شماست،نه ما.از اروپا بيش از اين کاري ساخته نيست.ا!ز هيچ کس ديگر کاري ساخته نيست... » حرف هاي او به هيات ايراني که بعدها بارها از سوي مقامات اروپايي بر آن صحه گذارده شد،اين مفهوم را مي رساند که در صورت تعلل ايران،دوستان اروپايي نيز به ناچار به صف ايالات متحده خواهند پيوست.اتفاقي که به نظر امروز افتاده است و اروپا خود را آماده مي کند،تا زمان پا_edان مهلت ايران براي امضاي پروتکل،به هماهنگي و همگرايي بيشتري با خانه سفيد رسد.

سرسختي ايران در برابر اصرار دوستان خود در ماه هاي آغازين بحران،بازتاب خود را اکنون بروز مي دهد و تشکيل اجماعي جهاني عليه کشور نشانه آنست.اجماعي که در صدور قطعنامه شوراي حکام کاملا تاثيرگذار و آشکار بود و حتي دول مورد اعتماد ايران نيز بيش از سکوت ره به جايي نبردند.به نظر مي رسد حاصل شدن چنيà4 اجماعي به دليل اعتقاد دنيا به امري است که واشنگتن پست نيز در سرمقاله خود به آن اشاره کرده است:‌ « به گفته منابع اسرائيلي تا اواسط سال آينده ميلادي،ايران با بدست آوردن عناصر اصلي بمب اتمي،قادر به ساخت آن خواهد بود و به نقطه اي غيرقابل بازگشت خواهد رسيد.اين توانايي محصول تاسيسات هسته اي گست_d1ده اي است که سال گذشته فاش شد ،بنابراين بايد اين فعاليت ها متوقف شود اما ايران به وقت کشي مي پردازد و اين راهکار از شانس بالايي براي موفقيت برخوردار است... » تعلل ايران با مقياس وقت کشي ارزشيابي مي شود و با چنين تبليغاتي واهمه دنيا فزوني مي يابد،گرچه که جامعه جهاني کاملا از صادق بودن چنين اطل'c7عاتي مطلع نيست اما به هر مقدور اين ايران است که بايد دنيا را مطمئن سازد که بدنبال ساخت بمب اتمي نيست.کاري که حال با بدست آمدن مدارک جديدي از اورانيونم غني شده در کارخانه اي با نام کالاي برق در اطراف تهران بسيار سخت تر از گذشته خواهد بود.اين مدارک که درست در بدترين زمان ممکن آشکار شده است حتي ذ3بب واکنش شديد البرادعي رئيس آرام و ميانه روي آژانس انرژي اتمي گرديد.او به بي بي سي گفت: « اگر ايران تا پايان اکتبر به اطلاعات مورد نياز آژانس درباره اورانيوم هاي غني شده در اختيار ما قرار ندهد،با گزارش به هيات رئيسه امکان ارجاع پرونده ايران به شوراي امنيت فراهم مي شود... » رفتن پرونده کشورماà4 به شوراي امينت سازمان ملل بواقع غايت خواست ايالات متحده براي محق جلوه دادن بهانه گيري هايش است و با چنين رخدادي پرونده ايران يک دغدغه جهاني قابل برخورد مي شود.

اين تفاصيل بيانگر همه بحرانيست که ايران در آن گرفتار است و در غبار هياهو و مشکلات داخلي راه گريز نيز فراموش مي شود. شايد امروز حاکميت ايران پي برده باشد که ريشه مشکلات کجاست و حل اختلافات با ايالات متحده سرنخ اصلي ماجراست که کمال خرازي اينچنين به صراحت در برابر بازهاي آمريکايي از مذاکره مستقيم سخن مي گويد اما در عين حال شايد ديرهم شده باشد.ايران اکنون در سطح جهاني از هيچگونه حمايت جدي که به آن بتوان تکيه کرد،برخوردادر نيست.دوستان يک به يک از دست مي روند،اروپا که از مدت ها پيش هشدارهاي لازم را داه بود،روسيه هم در کمپ ديويد در آغوش ايالات متحده آرام گرفت و حتي رئيس اژانس انرژي ا'caمي که در غرب متهم به جانبداري از ايران و سوريه مي شود نيز به انتقادات صريح از ايران پرداخته است.در حقيقت دوستي براي ايران باقي نمانده است و اکنون به نظر ائتلافي که از مدت ها پيش بوش را بخود مشغول کرده بود،حاصل آمده است.اوضاع امروز،ديروز را يادآور مي شود که سولانا در آخرين ديدار خود از ايران گفته بود که اگر پروتکل امضا نشود ما و شما خبرهاي بدي را خواهيم شنيد و اجماع جهانيان گوشزد مي کند که در موضع انزوا و انفعال قرار داريم.امروز تنهاتر از هميشه هستيم،تنهاترين و اين خطري را پررنگ مي سازد که سرمقاله نويس واشنگتن پست آن را چنين مي نويسد: « در زمان سخن گفتن غيرنظامي با ايران کشورهہ7يي که مي خواهند دولت بوش را از اقدام نظامي عيه اين کشور بازدارند،بايد پيش قدم شوند.در غير اين صورت هر اقدام ايالات متحده تعجب برانگيز نيست،چراکه زمان از راه هاي ديپلماتيک و سياسي از دست مي رود...»!