چرا شكنجه مي كنند؟ چرا شكنجه مي شوند؟ مجيد محمدي

تبليغات خبرنامه گويا	advertisement@gooya.com

اول. صدور بخشنامهء رئيس قوهء قضاييه مبني بر منع شكنجه – كه اثبات كنندهء وقوع كثير آن در سالهاي اخير توسط عوامل دستگاه قضايي علاوه بر دستگاههاي امنيتي، نظامي و انتظامي است- در دهه اول ارديبهشت 1383، همراه شد با محكوم كردن شكنجهء زندانيان عراقي توسط ارتش اشغالگر توسط جرج دبليو بوش و توني بلر. هم شكنجه و هم محكوم كردن شكنجه تاريخي طولاني در دو كشور دارند، البته امريكاييها – و كشور تحت الحمايهء انها اسرائيل - اين كار را بيشتر در برابر ملل مغلوب خود در آسياي جنوب شرقي، امريكاي لاتين و اكنون در خاورميانه ( فلسطين و عراق) انجام داده اند و كمتر يا نزديك به صفر در داخل ايالات متحده يا داخل بخشهاي يهودي نشين اسرائيل. بخشنامه هاي صادر و اجرا ناشدهء منع شكنجه در ايران را مي توان از دوران قاجار به بعد دنبال كرد (صادر شده توسط ميرزا آقاسي و ميرزا تقي خان امير كبير (فريدون آدميت، امير كبير و ايران، تهران، خوارزمي، 1348: 302-303)) و همهء آنها همواره مويد وقوع كثير شكنجه بوده اند. اكنون مي توان پرسيد كه چرا اين دولتها و دولتهايي شبيه به آنها شكنجه مي كنند و چرا مردم مغلوب و محكوم آنها شكنجه مي شوند.

دوم. شكنجه محصول سه پديده است كه بخوبي در كنار هم جاي گرفته باشند: قدرت قاهره اي كه قرار نيست به كسي پاسخگو باشد، تنفر نشات گرفته از تضادهاي ايدئولوژيك و لشگر بيكاران و نيروهاي اجتماعي كه براحتي خود را با قيمتي اندك در اختيار حاكمان قرار مي دهند. قدرت امريكا در جهان امروز قدرتي قاهره است و حاكمان امريكا همكاري با سازمانهاي حقوقي بين المللي و چند جانبه گرايي را به سخره مي گيرند. حاكمان امريكا نمي خواهند به هيچ گروه و سازمان و قدرتي پاسخگو باشند و مي دانند مرتكب هر عملي بشوند تنبيهي در انتظار آنها و عواملشان نخواهد بود. حاكمان روحاني ايران نيز اصولا پاسخگو نيستند و حود را فرا قانون و فرا نظارت مي دانند. بنا بر اين اگر زندانيان خود را شكنجه مي كنند به دليل آنست كه قرار نيست به كسي پاسخ بگويند و اگر صدايي هم از جايي در آمد آن را خاموش مي كنند: يا روزنامه ها را مي بندند، يا سايتها را فيلتر مي گذارند و اگر باز هم ساكت نشدند مي توان صدا ها را در پشت ون خفه و در بيابانها رها كرد. شكنجه جزء ذاتي نظام ولايت فقه است: ولي اي كه فراقانون، نظارت ناپذير، غير پاسخگو و داراي حكومت ابدي است در مواجهه با مخالفان خود بسرعت از اين حربهء موفق استفاده مي كند. به همان ترتيب شكنجه جزء ذاتي حكومت اشغالگري است كه فرا قوانين بين المللي است، به هيچ مرجعي پاسخگو نيست، ناظران غير دولتي را بر نمي تابد و با اتكا بر قدرت نظامي و اقتصادي اش فعلا نقطهء انتهايي براي آن به تصور نمي آيد.
تنفر نشات ناگرفته از تضادهاي ايدئولوژيك آن چنان عميق نيست كه فرد را تا آستانهء آويزان كردن طرف ديگر به نحو وارونه از سقف، يا انداختن وي در سلول انفرادي براي شش ماه يا سوزاندن بدن ديگري با آتش سيگار سوق دهد. اين تنها ايدئولوژي هاي تماميت خواهانه اند كه مي خواهند جهان و جهانيان را به هر قيمت – از جمله شكنجه و قتل درماني – همانند خود سازند. فاشيسم، ميليتاريسم، اسلاميزم، و كمونيسم ايدئولوژيهاي جاري جهان ما براي مشروعيت بخشدن به شكنجه بوده اند.
كافيست نگاهي به فهرست عوامل شكنجه در همهء عالم بيندازيد. همهء آنها افرادي هستند با اين مشخصات: 1) كم سواد، 2) بدون پايگاه اجتماعي مشخص، 3) شكست خورده در مرحله اي از حيات اجتماعي، 4) داراي نگرش منفي به افراد موفق جامعه، يعني كساني كه با تحصيل و كار خويش موفقيت كسب كرده اند، بالاخص اهل فكر و انديشه، 5) مطيع و بدون نگرش انتقادي و جاه طلب، و 6) كساني كه مي خواهند بسرعت و يك شبه راه سي ساله را بپيمايند. مطمئن باشيد كه كسي براي رضاي الهي و انجام تكاليف الهي ديگران را وارونه از سقف آويزان نمي كند، ديگران را از نور آفتاب محروم نمي كند و تا حد مرگ نمي زند تا به آنچه ديگران مي خواهند اعتراف كند. .

سوم. تمام بخشنامه ها و بيانيه ها و اظهارات محكوم كننده – خواه توسط هاشمي شاهرودي و خواه توسط جرج دبليو بوش - تا زماني كه دولتها نظارت، پاسخگويي، حكومت قانون و توقيت خود را پذيرا نباشند باطل و بي ثمرند. اين اظهارات و بخشنامه ها به جوك و لطيفه شبيه ترند تا اقوالِ متوجه به تغيير عالم. به همان اندازه كه نهاد هاي مدني داخل ايران از تاثير گذاري بر روند هاي واقعي قدرت در داخل كشور عاجزند، نهاد هاي مدني بين المللي و سازمانهاي غير انتفاعي جهاني از تاثير گذاري بر حاكمان امروز امريكا ناتوانند. همان قدر كه گوش كردن به نداهاي منقدانه در داخل كشور به نفع هيچ يك از گروههاي سهيم در قدرت قاهرهء داخلي نست، گوش كردن به نداهاي منقدانه در سطح جهاني نيز به نفع حاكمان امريكايي نيست. اين بخشنامه ها و اظهارات بيشتر كاركرد كاهش فشار را دارند تا محكوم كردن اين عمل يا تلاش براي متوقف كردن آن.

چهارم. بسياري از افرادي كه شكنجه مي شوند از حقوق خود آگاه نيستند و چه در حين اين عمل و چه پس از آن عكس العمل لازم را در برابر آن از خود بروز نمي دهند. اعتصاب غذا در داخل زندان و گزارش به رسانه هاي داخلي و بين المللي پس از وقوع آن از روشهاي موثر مقابله با شكنجه به نحو فردي هستند. دست شكنجه شدگان و آنهايي كه در معرض اين عمل هستند كاملا هم بسته نيست. هر گونه اطلاع رساني وجه پيشگيرانه دارد چون شكنجه گر را از زندگي معمولي در ميان خلائق محروم كرده و هزينهء شكنجه را براي شكنجه گران افزايش مي دهد. بيشتر كساني كه از مواهب حكومت ولايت در ايران يا حكومت سلطه جوي جهاني امريكا برخوردارند در ميان ما زندگي مي كنند و مي نمايانند كه خيلي هم غصهء انسانيت را مي خورند. بسياري از آنها خانواده دارند و اگر خوني از دماغ اعضاي خانواده شان بچكد مي نمايانند كه انگار جهان وارونه شده است. معرفي بر خورداران از حكومت شكنجه به جامعه هاي ميزبان آنها نيز وجه پيشگيرانه دارد.

پنجم. جامعه اي كه در برابر شكنجه ساكت مي ماند و آن را گزارش، محكوم و پيگيري رسانه اي و قضايي نمي كند در عمل – حتي اگر نه به زبان- پذيراي آنست و آن را تداوم مي بخشد. منع و فشار حكومت دلايلي كافي براي توجيه سكوت و گزينش سياست بي عملي در برابر آن نيستند. همهء آنها كه شكنجه و عواقب آن را جدي نمي گيرند در واقع شكنجه گر و كارگزاران شكنجه و هدايت كنندگان حكومت شكنجه گر و ايدئولوگهاي آن را به اين كار تشويق كرده و آن را تداوم مي بخشند.