عینیت یافتن ذهنیت ها و آموزش فلسفه، فرهاد سلمانیان

تبليغات خبرنامه گويا	advertisement@gooya.com

در حال حاضر به یاری برنامه های کامپیوتری می توانیم فلسفه را به شکل مصور درآوریم. یعنی به ساختمان ذهنی یک فیلسوف و اجزا آن عینیت ببخشیم. تا بحال بیشتر به تصور نمودن ذهنیت، انتزاع های ذهنی و تاویل های شخصی از سیستم های فلسفی پرداخته ایم. اما در واقع ما با این کارسیستم های مختلف فلسفی را به تصویر می کشیم. تا بحال در آموزش فلسفه تنها به متن خوانی و تصورپردازی مشغول بوده ایم. البته گاهی در برخی از کتاب های فلسفی نمودارها و جدول هایی می بینیم که به درک ما از برخی اجزای موضوعات مطرح شده کمک می کنند. اما این کافی نیست و عینیت باید به بخشی از آموزه های فلسفی تبدیل شود. این موضوع به نمایش نظام فلسفی یک فیلسوف مربوط می شود. ممکن است بگوییم چطور می شود در مورد برخی از فلاسفه از چنین عینیتی بحث کرد؟ این پرسش تا حدی درست است، اما ما می توانیم در مورد بسیاری از فلاسفه از عینیت های جزئی یا لحظه ای برای نمودارسازی و ترسیم فلسفه ی آن ها یاد کنیم. این امر از بسیاری سوء فهم های تاریخی فلسفه در آینده جلوگیری به عمل می آورد. در واقع ترسیم فلسفه را می توان در حوزه ی آموزش آن مطرح کرد و این خود می تواند به یک طرح فلسفی- آموزشی تبدیل شود. این نمودارها و بردارهای فلسفی که از سیستم های فلسفی تهیه شده اند؛ در واقع برای ذهن مانند تابلوهای راهنمایی و رانندگی عمل می کنند.
در اینجا به دو مورد محدود از روش های ترسیم فلسفه اشاره می کنم:

1. این روش در مورد کار تمامی فلاسفه صدق نمی کند. برای عینیت بخشیدن به نظام های فلسفی خاصی که قابلیت آن را دارند می توان از اجزاء آن فلسفه ها شروع کرد. اگر بگوییم از جزء به کل یا برعکس کاری از پیش نبرده ایم چرا که ممکن است اصولاً نه کلی وجود داشته باشد و نه جزئی. مثلاً وقتی با نیچه مواجه می شویم، نمی توانیم دستگاه فلسفی او را به طور کامل ترسیم کنیم؛ اما چنین کاری در مورد مارکس دشوار نیست. به هر حال هدف این طرح هم این نیست که تکلیف تمام نظام های فلسفی را مشخص و آن ها را به تصویر بکشد، بلکه ایجاد روشی جانبی برای آموزش آسان تر و فهم پذیر تر کردن فلسفه است. البته ساده سازی همیشه یک جزء ثابت این طرح است و ما تنها کلیت یک سیستم را برای درک روابط اجزای آن با یکدیگر به تصویر می کشیم.
2. استفاده از امکانات و فضاهای مجازی برای آموزش فلسفه موضوعی است که می تواند در رفع سوء فهم های آینده در تدریس فلسفه بسیار راهگشا باشد. به عنوان مثال ما به راحتی می توانیم شکل گیری سیستم فلسفی کانت یا هگل و ذهنیت آن ها را به یاری برنامه های رایانه ای به تصویر بکشیم. این کار پیش تر درعلومی چون جامعه شناسی نیز به شکلی بسیار وسیع تر باب شده؛ اما به مرحله ی نمایش متحرک نظام علمی- و در حوزه ی فلسفه به نمایش سیر تاریخی شکل گیری یک سیستم و یا یک فلسفه ی خاص- نرسیده است. ما با این نوع روش آموزش بار ذهنیات را که در علومی چون فلسفه همیشه بر عهده ی تصورات انتزاعی است، تا حدی سبک تر می کنیم.