اقتدارگرايي، فرهنگ مرگ و تداوم تابوي سكس: ميراث پاپ براي جامعهء بشري، مجيد محمدي

تبليغات خبرنامه گويا	advertisement@gooya.com

اول. در بررسي ميراث پاپ جان پل دوم كه به بياني ديگر ميراث كليسا (دين سازماندهي شده) و دين به عنوان يك نهاد بشري است، به نكاتي مثل پايان كمونيسم (نقش وي در فروپاشي بلوك شرق)، ارتباط بين الاديان (ديدار جان پل دوم از يك كنيسه و يك مسجد) و مخالفت پاپ با حملهء نظامي امريكا به عراق (البته به نحوي كاملا محافظه كارانه و با تحرك بسيار اندك به نحوي كه چندان موجب رنجش كاخ سفيد نشينان نشود) اشاره شده است. اما فهرستي از امور در اين ميراث وجود دارد كه بدانها كمتر اشاره مي شود. همين فهرست است كه زمينهء عمل مشترك عموم اديان سازمان يافته است و بزرگداشت پاپ را در ميان مسلمانان و يهوديان و مسيحيان پروتستان علاوه بر مسيحيان كاتوليك موجب شده است:

يك. مخالفت كليسا و پاپ با كشيش شدن زنان و به طور كلي حقوق مساوي براي زنان
دو.مخالفت پاپ و كليسا با سقط جنين و ناديده گرفتن حق زنان در تسلط بر بدن خويش
سه. مخالفت كليسا با حقوق اجتماعي مساوي براي همجنس گرايان
چهار. مخالفت كليسا و پاپ در دادن نقش بيشتر به كشيشان افريقايي و امريكاي لاتيني كه در حوزهء سياستهاي اجتماعي بالاخص عدالت اجتماعي سخني متفاوت با سياستهاي رسمي كليسا دارند. الهيات رهايي بخش آمريكاي لاتين با سكوت يا قهر كليسا واقع شد.
پنج. مخالفت پاپ و كليسا با استفاده از وسايل پيشگيري جنسي كه در كشور هاي ايدز زده مي توانست موجب حفظ جان ميليونها انسان شود و در كشورهاي پر جمعيت و فقير مي توانست موجب كاهش خطرات فقر و بيماري شود. از همين جهت تري ايگلتون، منقد ادبي انگليسي، در مقاله اي در روزنامهء گاردين دست پاپ را به خون ميليونها انسان آلوده دانست.
شش. سكوت كليسا در برابر تخريب محيط زيست و سياستهاي ايالات متحده در تضعيف پيمان كيوتو
هفت. كليسا تقريبا هيچ اقدامي براي حمايت از جوامع فقير و كارگران در دنياي پس از فروپاشي بلوك شرق و پيشبرد ايدهء جهاني شدن سرمايه دارانه انجام نداد.
و هشت. كليسا در اقدام عليه نيروهاي فاسد، خود كاملا با اغماض و چشم پوشي وارد ميدان شد.

دوم. ميراث پاپ جان پل دوم نمايانگر اين نكته است كه كليسا و ديگر جلوه هاي دين سازمان يافته در مواجهه با دنياي جديد كه عصاره و جوهرهء آن افزايش حيطهء انتخاب انسان و تسلط وي بر طبيعت و آيندهء خويش است راه تسليم در پيش نگرفته بلكه با يك سياست دوگانه راه مقابله با مظاهر آن را در پيش گرفته اند. كليسا و ديگر نهادهاي ديني در اين شرايط مخلوطهاي متفاوتي از بازگست/احيا را مد نظر قرار داده اند. به عنوان مثال پاپ جان پل دوم و كليساي تحت حاكميت وي در حوزهء محيط زيست، حمايت از رهبران فاسد مذهبي به هر قيمت (مورد سوء استفاده از كودكان توسط كشيشها)، حقوق زنان، مسائل جنسي و توليد مثل كاملا سياست بازگشت به گذشته را در پيش گرفتند؛ زنان بايد همچنان نقش تابع را براي مردان بازي كنند و محيط زيست هم مسخر آدمي است و وي هر چه بخواهد مي تواند با آن بكند. كشيشهاي فاسد نيز همچنان مي توانند در چارچوب كليسا به فعاليت خود ادامه دهند.
در حوزهء انتخاب نيز هرچه بيشتر بايد دايرهء انتخاب آدميان را محدود كرد تا آنها بتوانند آسان تر در گلهء گوسفنداني كه بايد توسط نهادهاي مذهبي هدايت شوند قرار گيرند. همين موضوعات است كه به عنوان مشتركات عموم نهادهاي ديني و اديان موجود زمينهء بزرگداشت رهبر كاتوليكها توسط اعضاي ديگر اديان واقع مي شود. اما در حوزهء ارتباط ميان اديان پاپ جان پل دوم نيز همانند بسياري از مسلمانان و يهوديان احيا گرا راه پذيرش واقعيت ديگر اديان و كاهش تنش را در پيش گرفت. در اين قلمرو، اديان دست و دلباز تر بوده اند چون كمتر براي ويژگيهاي هويتي خود احساس خطر كرده اند و در دنياي امروز نيز تسلط بر اهل ديگر اديان و تغيير دين آنها به زور، يك رويا به حساب مي آيد. اما در حوزه تحمل و تساهل درون ديني كمتر دست و دلبازي به خرج داده شده است. كليسا همچنان در حوزهء عدم ازدواج كشيشها سياست صلب گذشته را ادامه مي دهد.

سوم. نمايش عظيم كليسا در مراسم بزرگداشت و تشييع و خاك سپاري پاپ بار ديگر فرهنگ مرگ باورانهء نهادهاي مذهبي را روايت كرد. كليسا و ديگر نهادهاي ديني هرگز در آنچه به حيات و تولد مربوط مي شود چنين همهء نيروهايشان را بسيج نكرده و نمي كنند. بزرگترين نمايشهاي قدرت نهادهاي مذهبي در مرگ رهبران ديني به صحنه مي آيند تا اولا تقدس اين نهاد تقويت شود (هر كه مي ميرد از نگاه اطرافيان مقدس مي شود، حتي پدر بزرگ من براي مادر بزرگم علي رغم داشتن چندين زن صيغه اي) و ثانيا قدرت اين نهاد به نمايش عمومي گذاشته شود، و ثالثا همهء وجوه منفي دين و رهبر ديني مزبور در ياد ها به فراموشي سپرده شود.
از اين جهت مراسم بزرگداشت رهبران مذهبي پس از مرگ آنها شستشوي خاطره ها و يادها از كاستيها و جناياتي است كه اين رهبران در آنها مشاركت داشته يا مستقيما عامل آنها بوده اند. مراسم تشييع جنازهء ميليوني رهبران ديني كاركرد ديگري نيز دارد: ترساندن و شجاعت ستاني از كساني كه نگاهي انتقادي به اديان سازمان دهي شده دارند و ممكن است اين انتقادها را روزي بيان كنند. مراسم تشييع جنازهء با شكوه خميني علاوه بر مجازاتهايي كه روحانيون حاكم عليه هر نوع انتقاد از نظام حاكم اعمال مي كنند انتقاد از وي را هنوز كه هنوز است به يك هيولاي ترسناك در ميان ايرانيان تبديل كرده است.

چهارم. كليسا و ديگر نهادهاي مذهبي نه تنها در انتخاب رهبري بلكه در تداوم بخشيدن به آن و عملكرد روزانه اش كاملا اقتدارگرايانه عمل مي كنند. كافي است نگاهي به نحوهء انتخاب پاپ بعدي بيندازيد. پاپ را كاردينالهايي انتخاب مي كنند (در اين مورد 117 كاردينال) كه پاپهاي قبلي انتخاب كرده اند (فرايندي بسيار شبيه به انتخاب ولي فقيه توسط اعضاي مجلس خبرگان كه بواسطهء نظارت استصوابي شوراي نگهبان به طور غير مستقيم منصوب اولياي فقيه هستند). در اين فرايند حتي باورمندان راستين كه عاشقانه در خدمت نهادهاي ديني هستند نقشي بازي نمي كنند. كليسا و ديگر نهادهاي ديني نام اين فرايند را انتخاب توسط متخصصان مي گذارند اما نه كار رهبران ديني صرفا محدود به تخصص مذهبي آنهاست (رهبري نهادهاي ديني يك مقام كاملا سياسي است) و نه انتخاب رهبر يك ميليارد كاتوليك توسط 117 نفر انتخاب دمكراتيك به حساب مي آيد بلكه انتصاب درون محفلي است.