دیدنیها >> آيا سگ ها توان تشخيص زمان را دارند، اعتماد

بسياري از سگ ها هرگز براي غذا دير نمي کنند. آنها مي دانند هر روز و در ساعت معيني بايد کجا باشند. آنها حتي مي دانند چه زماني بايد منتظر برگشتن صاحب شان به منزل باشند و به همين دليل مثل يک حيوان دوست داشتني هميشه جلوي در منتظر ورودتان هستند. مشاهده رفتار اين حيوانات اين شبهه را در ذهن ايجاد مي کند که شايد سگ ها اصالتاً توانايي تشخيص زمان را دارند. اما اينکه زمان از نظر سگ ها واقعاً چطور تعبير مي شود، مساله متفاوتي است. مي گويند هر يک سال عمر سگ ها معادل هفت سال عمر آدمي است. نظريه «سال هاي سگي» از مقايسه کيفيت عمر اين حيوانات با انسان نشات مي گيرد. بنابراين اگر اين ايده را براي شناختن مفهوم زمان از نظر سگ ها به کار بگيريم چندان به بيراهه نرفته ايم.

براي شناختن نحوه ادراک زمان سگ سانان بايد ابتدا نحوه ادراک زمان از نظر انسان ها را کشف کنيم.

هر شخصي در زمان هاي متفاوت از راه هاي مختلفي گذر زمان را تجربه مي کند و هر چند اين تجربه مستقيماً به شخص ربط پيدا مي کند اما همه انسان ها به طرق مشابه درباره زمان فکر مي کنند. به عنوان مثال خاطرات با چگونگي درک گذر زمان گره خورده اند. توانايي انسان در يادآوري وقايع نقش مهمي در ادراک زمان ايفا مي کند. از طرف ديگر بشر قادر است اتفاقات را پيش بيني کند. حتي بدون ادعاي ارتباط با عالم ارواح بسياري از ما حداقل يک بار رخدادي را در آينده پيشگويي کرده ايم. تمام اين قابليت ها مفاهيم مهمي را دربر دارند. براي نمونه حافظه و توانايي تشخيص به ما اجازه مي دهد احساس دوام، خاطرات شخصي و خود آگاهي داشته باشيم. حال سوال اين است که اگر بتوان به مغز سگ ها راه يافت با چنين قابليت هايي روبه رو مي شويم يا خير؟

هر چند مطالعات روي نحوه ادراک سگ ها از زمان محدود است، اما با نگاهي به تحقيقات گسترده روي ساير جانوران از پستانداران و پرندگان گرفته تا جوندگان مي توان به جواب هاي خوبي رسيد. ويليام رابرت جانورشناس مشهوري است که يافته هايش راهنماي بسياري از مسائل حل نشده است. از نظر وي حيوانات به زمان چسبيده اند، دليل اش هم اين است که آنها فقط در حال زندگي مي کنند و از لحاظ ذهني قادر نيستند در زمان سفر کنند و به گذشته يا آينده بروند. بشر مي تواند از روي تعمد يا مشتاقانه به خاطرات خاصي يا اتفاقات ويژه يي فکر کند؛ کاري که حيوانات از انجام آن ناتوانند. هر چند براي بسياري تمام اينها تئوري هايي سفسطه آميز هستند اما احتمالاً و فقط احتمالاً حيوانات هم مانند نوزادان به صورت غريزي ياد گرفته اند که به اين صورت رفتار کنند. مثلاً کودکان چهارساله خيلي چيزها آموخته اند - چهار دست و پا رفتن و قدم هاي پشت سر هم برداشتن - اما به ياد نمي آورند کجا يا چطور اينها را ياد گرفته اند. به بيان ديگر آنها قدرت حافظه ضمني را ندارند يا توانايي يادآوري وقايع گذشته در ذهن شان نيست. يک سگ مي داند در مقابل کلمه «بنشين» چه عکس العملي داشته باشد، بدون اينکه به ياد بياورد که طي چه اتفاقي آموخته چنين واکنشي را در مقابل اين کلمه انجام دهد. البته اين تمامي چيزي نيست که در مغز سگ ها رخ مي دهد و به آنها در انجام چنين اعمالي کمک مي کند. پيش بيني زمان رسيدن صاحب شان يکي از کارهايي است که نمي شود با اين فرضيات توجيه شان کرد.

رابرت در اينجا تغييرات بيولوژيک دروني را موثر مي داند. مطالعات وي نشان مي دهد کبوترها «ساعتي دروني» دارند که به آنها مي آموزد کي و کجا مي توانند غذا پيدا کنند. درست مثل سگ ها که احتمالاً از «نوسانات 24 ساعته» (تغييرات هورموني روزانه، دماي بدن و فعاليت هاي عصبي) براي فهميدن زمان غذا يا آمدن صاحب شان کمک مي گيرند. سگ ها به جاي اينکه به ياد بياورند چند ساعت از وعده غذايي قبل گذشته يا چه ساعتي موقع خوردن غذا است، به واکنش هاي بدن شان در طول ساعات روز، براي درک زمان وقوع حوادث توجه مي کنند. بنابراين هر روز و سر ساعت مشخصي رفتار مشابهي انجام مي دهند.