مزاياى تغيير ساعت در بهار و تابستان در ايران: ۵۰۰ مگاوات كاهش پيك مصرف، شرق

منحنى روشنايى روزانه «طلوع و غروب آفتاب» در طول سال نشان مى دهد ميزان اين روشنايى از حداكثر «۱۴ ساعت در روز ۳۰ خردادماه» شروع مى شود و حداقل به ۱۱ _ ۱۰ ساعت در روز اول دى مى رسد كه عادات مردم براى شروع كار روزانه با دو معيار و انگاره انجام مى گيرد.
الف _ روشنايى و طلوع آفتاب
ب _ ساعت رسمى
در ضمن پايان كار هم با غروب آفتاب و ساعت رسمى هماهنگ مى شود كه معمولاً اثر ساعت رسمى از طلوع و غروب آفتاب بيشتر است. اگر مدت زمان كار در يك جامعه ثابت باشد بديهى است كه اگر كار را زودتر شروع كند زودتر هم به اتمام خواهد رساند. در اين حالت كاركنان، كارمندان، كارگران و كليه افرادى كه كار خاصى را انجام مى دهند از زمان روشنايى روز استفاده بيشترى مى كنند و براى روشنايى ساعات اول غروب احتياج به استفاده از انرژى برق براى روشنايى و پر كردن ساعات نسبتاً تاريك غروب وجود ندارد به خصوص براى بخش هايى از خدمات عمومى كه انجام عمليات آنها از سه شيفت يا چهار شيفت استفاده مى كنند. با تغيير ساعت و جلو كشيدن يك ساعت در اول فروردين و عقب كشيدن در ۳۱ شهريور، اتفاقاتى كه در اين مجموعه به وقوع مى پيوندد عبارت است از:
الف _ يك ساعت كاهش وقت تلف شده بوده و غيرقابل استفاده است و فاصله زمانى بين بيدار شدن مردم و شروع كار روزانه را كم مى كند كه بسيار مفيد است و در ازاى آن يك ساعت زمان خوابيدن را به جلو مى اندازد.
ب _ با اين تغيير، مدت خواب تقريباً هفت ساعت ثابت مى ماند كه از لحاظ بهداشتى به نفع جامعه خواهد بود. اولين بار كه اين تغيير ساعت در دنيا مطرح شد مربوط به اوايل قرن بيستم و در انگلستان بود و در مجلس عوام بحث داغى در اين زمينه انجام گرفت كه يكى از نمايندگان ادعا كرد مگر ما مسلمان هستيم كه بايستى ساعات كارمان را با آفتاب تنظيم كنيم. اين براى مسلمانان باعث افتخار است كه تغيير ساعت كار متناسب با طلوع آفتاب از سنت هاى حسنه آنها بوده است و كار صبح را بلافاصله بعد از نماز صبح شروع مى كرده اند. در دنيا راجع به تغيير ساعت مطالعات متنوعى انجام گرفته كه علاوه بر صرفه جويى در انرژى برق مسائل ديگرى از جمله كاهش تصادف اتومبيل، آسايش بيشتر مردم با توجه به ازدياد ساعت خواب (زود خوابيدن و زود بيدار شدن راز سلامت است) را تشويق مى كند.
• اثرات مثبت اين تغيير ساعت
الف _ با توجه به دستورالعمل سازمان اماكن و وزارت كشور مبنى بر تعطيل شدن تمام مغازه ها اعم از رستوران، اغذيه فروشى، ميوه فروشى، لوسترفروشى و غيره قبل از ساعت ۱۲ شب ميزان برق مصرفى با جابه جايى ساعت رسمى كاهش پيدا مى كند زيرا چنانچه ساعت رسمى جابه جا نشود مدت زمانى كه اين مجموعه هاى بازرگانى احتياج به روشنايى دارند چهار ساعت و نيم خواهد بود «۵/۷ _ ۱۲» ولى با جابه جايى ساعت رسمى يك ساعت جلو كشيدن اين مدت به ۵/۳ ساعت كاهش پيدا مى كند «۵/۸ _ ۱۲» يعنى يك ساعت كمتر انرژى برق مصرف مى شود كه ميزان اين انرژى به شرح زير محاسبه خواهد شد. محاسبات انجام شده با اين پيش فرض ها خواهد بود:
۱ _ با توجه به دستورالعمل فوق الذكر موسسات تجارى يك ساعت زودتر مغازه ها را تعطيل مى كنند و تعداد اين مغازه ها ۳۰-۲۰ درصد موسسات فوق الذكر خواهد بود.
۲ _ انرژى مصرفى براى اين نوع موسسات معادل ۵۰ درصد انرژى مصرفى در بخش تجارى است.
۳ _ اين نوع موسسات به علت استفاده از روشنايى هاى فوق العاده «لامپ مدادى» از انرژى زيادى استفاده مى كنند.
۴ _ انرژى مصرفى در سال ۱۳۸۳ معادل ۱۲۴۹۴۱ ميليون كيلووات ساعت بوده است.
• ب _ در بخش خانگى
پس از جابه جايى ساعت رسمى ميزان روشنايى منازل تقريباً در فصول بلند سال نصف مى شود و يك ساعت آن مربوط به جابه جايى ساعت و بقيه مربوط به طولانى شدن روشنايى در اين ايام است.
• محاسبه صرفه جويى يك ساعت روشنايى در منازل
۲۵-۲۰ درصد از پيك ايجاد شده در منحنى بار برق كشور مربوط به روشنايى منازل است كه از مقايسه منحنى هاى پيوست به خوبى مشهود است: بين ۷۴۰۰ مگاوات تا ۹۰۰۰ مگاوات از پيك سرشب مربوط به روشنايى است كه اگر ۲۰ -۱۵ درصد آن مربوط به روشنايى هاى عمومى باشد كه با تغيير ساعت ميزان مصرف آن تغيير نمى كند چون روشن و خاموش شدن آن با فتوسل است، توان اخذ شده از شبكه سرتاسرى براى روشنايى منازل بين ۷۰۰۰ _ ۵۰۰۰ مگاوات خواهد بود. تعداد مشتركين خانگى در حدود ۰۰۰/۰۰۰/۱۵ هستند.
• ج _ استفاده از لوازم صوتى و تصويرى
ساعات استراحت در حالت عادى و بدون تغيير ساعت در حدود ۶ -۵ ساعت است ولى با جابه جايى ساعت اين مدت زمان به ۵-۴ ساعت تقليل پيدا مى كند كه به تبع آن استفاده از لوازم صوتى و تصويرى كاهش پيدا مى كند. مطالعات گذشته نشان مى دهد كه ۲۰۰۰-۱۰۰۰ مگاوات از قدرت شبكه مربوط به استفاده از تلويزيون است كه با كاهش اين يك ساعت ميزان صرفه جويى آن براى هر ساعت ۲ ميليون كيلووات ساعت مى شود، بنابراين صرفه جويى در انرژى برق مصرفى منازل و مناطق تجارى براى يك ساعت ۳۹۲/۲۳ ميليون كيلووات ساعت و براى ۶ ماه اول سال ۴۲۱۰ ميليون كيلووات ساعت محاسبه مى شود. ولى چون در ايران در روزهاى اعياد و سوگوارى اغلب چراغانى مى شود و ميزان روشنايى در طول شش ماه يكنواخت نيست و در روزهاى پايانى شهريور چراغ ها زودتر از حد معمول روشن مى شود براى به دست آوردن نتايج دقيق تر بهتر است عدد فوق را در ضريب ۸۰ درصد ضرب كنيم. بنابراين با تغيير ساعت در شش ماه اول سال به طور متوسط به ميزان ۳۳۶۸ ميليون كيلووات ساعت در انرژى برق مصرفى صرفه جويى مى شود كه معادل ۶/۲ درصد انرژى كل كشور است كه با مقايسه اعداد و ارقامى كه در ساير كشورها محاسبه شده مطابقت دارد، اگر اين مقدار انرژى را از توليدكنندگان داخلى خريدارى كنيم «فروشندگانى كه انرژى برق را به صورت BOT توليد مى كنند» با نرخ هر كيلووات ساعت ۱۹۰ ريال، وزارت نيرو موظف است معادل ۶۳۹ ميليارد ريال بابت خريد اين انرژى پرداخت كند (در سال ۱۳۸۵ اين مبلغ به ۳۰۰ ريال افزايش يافته كه هزينه آن در سال جارى بالغ بر ۱۰۰۰ ميليارد ريال خواهد بود) و بديهى است در اين حالت هزينه سوخت صفر منظور شده است. اگر وزارت نيرو براى توليد اين مقدار انرژى از گاز استفاده كند _ با هر مترمكعب گاز ۳ كيلووات ساعت برق توليد مى شود _ (به طور ميانگين) ۱۱۲۳ ميليون مترمكعب گاز لازم است. اگر وزارت نيرو براى توليد اين مقدار انرژى از گازوئيل بهره بگيرد با هر ليتر گازوئيل چهار كيلووات ساعت برق توليد مى شود و ۸۴۲ ميليون ليتر گازوئيل مورد نياز است. بهايى كه براى خريد گازوئيل پرداخت خواهد كرد بستگى به قيمت بازار دارد.
• كاهش در قله مصرف
محاسبات ساده نشان داده است كه با تغيير ساعت، قله مصرف در حدود ۵۰۰ مگاوات كاهش پيدا كرده و تداوم قله «پيك» آن كمتر مى شود يا به عبارت ديگر قبل از تغيير ساعت پيك كه نقطه اى بسيار حساس است در حدود ۵/۲-۲ ساعت طول مى كشد ولى با تغيير ساعت اين مدت به ۵/۱-۱ ساعت كاهش پيدا مى كند كه از لحاظ پايدارى سيستم براى شبكه بسيار باارزش است. سرمايه گذارى براى اين ۷۰۰-۵۰۰ مگاوات در حال حاضر معادل ۳۰۰ ميليون دلار هزينه در برخواهد داشت.
• دلايل تغيير ساعت كار در جهان
كره زمين كه روى يك مدار بيضى به دور خورشيد مى چرخد و در بهار و تابستان از آن دور مى شود ميزان تابش نور خورشيد در روزها در نيمكره شمالى بيشتر مى شود و بديهى است هر چه به استوا نزديك تر مى شويم ميزان روشنايى و تاريكى شبانه روز به تساوى نزديك تر مى شود «به طورى كه در روى خط استوا ۱۲ ساعت روز و ۱۲ ساعت شب داريم» و هر چه به قطب نزديك تر مى شويم اين اختلاف روشنايى و تاريكى شبانه روز بيشتر مى شود، به طورى كه در قطب شمال ميزان روشنايى در پاره اى از روزها به حداكثر ۲۳ ساعت در شبانه روز مى رسد. بنابراين براى تمام مناطق كره زمين تفاوت روشنايى و تاريكى در شبانه روز يكنواخت نيست. ولى در مناطقى از كره زمين كه بالاى خط استوا و پايين تر از قطب قرار گرفته اند از جمله ايران تغييرات تابش نور خورشيد طبق نقشه است. كشورهايى كه در بين اين دو مدار قرار گرفته اند از ديرباز براى استفاده از حداكثر نور خورشيد و صرفه جويى در مصرف انرژى تغييرات ساعت بهار و تابستان را قانونى كرده اند و براى كشورهايى كه در نزديك خط استوا قرار گرفته اند تغيير ساعت هيچ گونه تغييرى در مصرف انرژى نخواهد داشت. در حال حاضر ۷۷ كشور جهان اين تغيير ساعت را اعمال مى كنند. مطالعاتى كه در آمريكا و توسط موسسه (U.S.Department transportation) انجام گرفته، نشان مى دهد انرژى الكتريكى كه با اين تغيير ساعت صرفه جويى مى شود در كشورهاى مختلف متفاوت است و از يك درصد تا ۵/۳ درصد متغير است و حتى در كشور نيوزيلند براى پيك شب به پنج درصد هم مى رسد.

تبليغات خبرنامه گويا	advertisement@gooya.com

• تاريخچه استفاده از تغيير ساعت در جهان
ايده استفاده از روشنايى اولين بار توسط بنيامين فرانكلين در ۱۷۸۴ در پاريس مطرح شد كه بيشتر مربوط به استفاده از چراغ هاى روغنى بوده كه سخنرانى نامبرده در آن سال مفصل است و به اين بحث مربوط نمى شود ولى عملاً تغيير ساعت براى صرفه جويى در انرژى برق در دوران جنگ اول بين الملل توسط آلمان و اتريش در سى ام آوريل ۱۹۱۶ انجام گرفت كه طبق بخشنامه اى از سى ام آوريل تا آخر اكتبر ساعت هاى رسمى يك ساعت به جلو كشيده شد. در همان سال ۱۹۱۶ بلافاصله با توجه به اثربخش بودن اين تغيير ساعت ساير كشورهاى اروپايى از جمله بلژيك، دانمارك، سوئد، فرانسه، ايتاليا، لوكزامبورگ، هلند، نروژ، پرتغال، تركيه و بعد انگلستان با سه هفته تاخير استراليا و بعضى از كشور ها نسبت به تغيير ساعت اقدام كردند. در آمريكا اين تغيير ساعت از سال ۱۹۱۸ شروع شده است «۱۹ ماه مارس ۱۹۱۸» كه بعد از اتمام جنگ تغييراتى در اين قانون داده شده قوانين مربوط به تغيير ساعت در آمريكا با توجه به صرفه جويى انرژى تا ۱۹۸۶ اغلب متغير بود كه در نهايت در سال ۱۹۸۶ به شكل زير به تصويب نهايى رسيد. تغيير ساعت از ساعت am ۲ اولين شنبه ماه آوريل شروع مى شود و تا ساعت am ۲۰ آخرين شنبه ماه اكتبر ادامه پيدا مى كند.
در ۷۷ كشور دنيا شروع و پايان آن تقريباً نزديك به هم است ولى مى توان گفت كه زمان تغيير ساعت ايران در بهترين حالت يك ساعت است. به طور كلى اين تغيير ساعت در اغلب كشورهاى متمدن دنيا «به جز ژاپن» به عنوان يك رويه كاملاً منطقى نهادينه شده و همه ساله اعمال مى شود و ميزان انرژى صرفه جويى شده از اين بابت همان طور كه گفته شد بين ۱ درصد تا ۵/۳ درصد متغير است كه در مورد ايران اين ميزان به ۶/۲ درصد از انرژى برق مى رسد. تغيير ساعت رسمى كه در دنيا به عنوان يك اصل پذيرفته شده داراى مزاياى فوق العاده اى است و حتى بعضى از كشورها به جاى يك ساعت تغيير ۲ تا ۳ ساعت تغيير مى دهند و محاسبات در مورد ايران نشان مى دهد كه يك ساعت بهترين حالت است و مشكلى ندارد. اين مزايا شامل: استراحت بيشتر مردم در فصول گرم بهار و تابستان مى شود و مردم كار روزانه را هر صبح زودتر و با گذراندن يك خواب كامل شروع مى كنند، صرفه جويى انرژى را به دنبال خواهد داشت كه محاسبات آن در بالا آمده بود علاوه بر آن ساعت كار نيروگاه ها به همان نسبت كم مى شود و به زمان عمر آنها اضافه مى شود.
منبع: مركز پژوهش هاى مجلس