جيوه موجود در واکسن‌های ايران رشد سيستم عصبی کودکان را مختل می‌کند، سرمايه

سرمايه- مهرزاد غنی‌پور: «جيوة موجود در واکسن‌های سرخک، سرخجه و اوريون که سال گذشته تمام کودکان با آن واکسينه شدند، می‌تواند رشد سيستم عصبی کودکان را مختل کند.»
اين را حسين سعيدی، مدير مرکز آموزش و توانبخشی کودکان اوتيسم و استاد دانشگاه اصفهان می‌گويد و می‌افزايد: «ضرر ناشی از جيوة موجود در واکسن‌ها را بارها به مسوولان وزارت بهداشت اعلام کردم اما آن‌ها اهميتی به اين موضوع ندادند. به گفتة او، هر چند برداشتن اين ترکيب جيوه‌ای از تمام واکسن‌ها شايد در کشور ما مقدور نباشد اما لزومی ندارد واکسن‌های سرخک، سرخجه و اوريون را که براساس آمارهای موجود سبب بروز اختلال در رشد سيستم عصبی می‌شوند، به همة کودکان تزريق کرد.»
سعيدی می‌گويد:« از سال گذشته در آمريکا «تايومرسال»، (Thiomersal) ترکيب جيوه‌ای که برای جلوگيری از رشد باکتری به واکسن‌ها اضافه می‌شد، به خاطر جيو، حذف شده و بنا به خواستة وزارت بهداشت آمريکا از توليدکنندگان، واکسن‌ها بدون اين محافظ جيوه‌ای توليد و به کودکان تزريق می‌شوند.»
وب‌سايت معاونت غذا و دارويی آمريکا (FDA) نيز مطلبی دربارة تشکيل کميته‌ای در وزارت بهداشت آمريکا منتشر کرده است. اين کميته که در سال ۲۰۰۱ تشکيل شد، مسوول بررسی ارتباط ميان واکسن سرخک، سرخجه و اوريون با محافظ جيوه‌ای تايومرسال با اختلال در رشد سيستم عصبی بوده است. يافته‌های اين کميته در سال ۲۰۰۴ حاکی ازآن بود که از لحاظ بيولوژيکی، اين فرضيه که محافظ جيوه‌ای موجود در واکسن‌ها می‌تواند، باعث اختلال در رشد سيستم عصبی شود، قابل قبول است، بنابراين اقدام احتياط‌آميز آن است که محافظ جيوه‌ای از واکسن نوزادان و کودکان حذف شود.
به دنبال اين موضوع، از سال ۲۰۰۴، در آمريکا اتحادیة اروپا و چند کشور توسعه يافتة ديگر تايومرسال (يک نوع ترکيب جيوه) از واکسن‌های سه‌گانه (ديفتری، کزاز، سياه سرخه)، واکسن دوگانة خردسال و بزرگسال
(ديفتری و کزاز) هپاتيت B و فلج‌اطفال حذف شده است.
اسماعيل صالحی، مسوول بخش توليد باکتريايی سرم‌سازی رازی دربارة محافظ جيوه‌ای موجود در واکسن‌ها، می‌گويد:«محافظ واکسن‌های سرخک، سرخجه و اوريون تايومرسال نيست و هيچ ترکيب جيوه‌ای در اين واکسن‌ها وجود ندارد، اما در واکسن‌های سه گانة کودکان (ديفتری، کزاز و سياه سرفه) و دوگانة بزرگسالان (ديفتری – کزاز) که در داخل کشور توليد می‌شوند مطابق با استانداردهای سازمان بهداشت جهانی از محافظ جيوه‌ای استفاده می‌شود.»
او دربارة اين‌که آيا مقدار جيوة اين محافظ‌ها در واکسن می‌تواند باعث اختلال در رشد سيستم عصبی شود، می‌گويد: «احتمال بروز اين اتفاق خيلی کم و نادر است و آمار آن در حد يک در چند ميليون تزريق است. هرچند حذف تايومر سال بی‌تاثير نيست اما آن قدر هم نيست که بخواهيم به آن توجه زيادی نشان دهيم. چرا که اگر ضررش در حد قابل توجهی بود، سازمان بهداشت جهانی در صدور دستور منع استفاده از آن کوتاهی نمی‌کرد.»
به گفتة صالحی: «وزارت بهداشت بعضی کشورها براساس مطالعات داخل کشورشان روی جيوة موجود در واکسن‌ها حساس شده‌اند و به اين نتيجه رسيدند که آن را حذف کنند.»
محبوبه ولدخانی، رييس ادارة بيولوژيک معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت نيز می‌گويد: «سازمان بهداشت جهانی تاکنون منع مصرفی برای تايومرسال در واکسن‌ها به ما ابلاغ نکرده اما اگر ابلاغ کند از موسسة رازی خواهيم خواست تا کار تحقيق و توليد آن را انجام دهد و در صورتی که نتواند مشکل را برطرف کند واکسن‌ها را از خارج کشور تامين می‌کنيم.»
او دربارة حذف محافظ جيوه‌ای واکسن‌ها در آمريکا و کشورهای اروپايی می‌گويد: «آن‌ها حساسيت بيش‌تری روی اين مسايل دارند. اگر اين ماده به ميزان خيلی کمی هم ضرر داشته باشد آن را حذف می‌کنند اما من فکر می‌کنم ميزان جيوه و سربی که در آلودگی هوا ما هست خيلی خطرناک‌تر از ميزان جيوة واکسنی باشد که يک شخص شايد يک يا دوبار در طول عمر خود دريافت می‌کند.»
او اهميت مسالة ايمن‌‌سازی را يادآور شده و می‌گويد: «در عين حال مسالة ايمن‌سازی اهميت زيادی دارد و سازمان بهداشت جهانی هميشه اين را ارزيابی می‌کند که چه بهايی را بايد بپردازد تا امکان بهتری به دست آورد.» به عقيدة او هيچ واکسنی نيست که بدون عارضه باشد، اما اين عارضه فقط در تعداد بسيار کمی از افراد بروز می‌کند و به اين دليل نمی‌توان از واکسينه‌شدن صرف نظر کرد، چون خطر ابتلا به آن بيماری از خطر عارضه‌ای که ممکن است يک در ميليون بروز کند بيش‌تر است.

او دربارۀ طرح جامع واکسيناسيون سرخک، سرخجه و اوريون که امسال هم انجام می‌شود، می‌گويد: «سازمان بهداشت جهانی از ما خواسته تا اين بيماری‌ها را در کشور ريشه‌کن کنيم و اگر ما طبق اين خواسته عمل و بيماری را ريشه‌کن نکنيم، متهم به توليد سلاح‌های ميکروبی می‌شويم، چرا که اين بيماری‌ها، می‌توانند از کشور ما به کشورهايی که آن را به طور کامل ريشه‌کن کرده‌‌اند، منتقل شوند.»
اما در پاسخ به اين که چرا سازمان بهداشت جهانی همچنان از مصرف واکسن‌هايی با محافظ جيوه‌ای در کشورهای در حال توسعه حمايت می‌کند، دو تن از محققان دانشگاه بريتيش کلمبيا در کانادا، در مقاله‌ای که درسال ۲۰۰۵ منتشر کرده‌اند، به بررسی اين موضوع پرداخته‌اند. در اين مقاله گفته می‌شود که خطر ابتلا به بيماری‌هايی که از طريق واکسن قابل پيشگيری هستند، بسيار بيش‌تر از خطر دريافت دزهای کم‌جيوه است. و از طرف ديگر، حذف اين ترکيب جيوه‌ای از واکسن‌ها، هزينۀ واکسيناسيون را به طور قابل ملاحظه‌ای افزايش می‌دهد، زيرا محافظ جيوه‌ای به اين دليل به واکسن اضافه می‌شود که اگر چندبار سرنگ برای تزريق وارد ظرف (ويال) حاوی فرآورده شد، فرآورده آلوده نشود .
در صورتی اين محافظ جيوه‌ای را می‌توان حذف کرد که فرآورده در ظرف‌های کوچک‌تر يک بار مصرف ريته شود که اين کاربرد شيوه هزينۀ نگه‌داری، انبارسازی و حمل و نقل واکسن را افزايش می‌دهد و به زيرساخت‌هايی نياز دارد که در حال حاضر در کشورهای در حال توسعه وجود ندارد.

محققان در اين مقاله به اين نتيجه رسيدند که در کشورهای در حال توسعه، شيری که مادر به فرزندش می‌دهد، می‌تواند حاوی همان مقدار جيوه يا بيش‌تر باشد و حذف تايومرسال از واکسن، تاثير ناچيزی بر سلامت فرد خواهد داشت به طوری که حذف آن تنها می‌تواند ۵۰ درصد از جيوه‌ای که نوزاد و يک درصد از جيوه‌ای که فرد در تمام زندگی‌اش دريافت می‌کند را بکاهد.
يکی ازمتخصصان سرم‌سازی رازی که خواست نامش فاش نشود در اين باره می‌گويد: «ميزان جيوه و فلزات سنگينی که از طريق هوا، غذا،‌سبزيجات و شير در کشورهای در حال توسعه به نوزاد می‌رسد، بسيار بيش‌تر از آن چند ميکروگرم جيوۀ داخل واکسن است. برای مثال، آلودگی ناشی از آفلاتوکسين سرطان‌زا در شير دامی که از نان کپک زده تغذيه می‌کند، شيری که يا تبديل به شيرخشک می‌شود يا از طريق مادر به نوزاد می‌رسد، بسيار خطرناک‌تر از آن مقدار جيوه است

زمانی که توانستيم هوا، غذا و محيط پاکی داشته باشيم آن وقت می‌توانيم به دنبال حذف اين ميکروگرم‌های جيوه باشيم؛ چرا که با وجود اين همه مشکلات نمی‌توانيم، بگوييم که مشکل ما هم مانند مشکل اروپايی‌ها سوراخ شدن لایۀ ازن است و نمی‌توانيم به کسی که از گرسنگی در حال مردن است و نياز به يک تکه نان دارد، بگوييم چون جوش شيرين زياد اين نان مضر است، آن را نخوريد.»

منابع:
۱) Thiomersal in Vaccines mark Bigham and Ray Copes 2005
۲) http://www .fda.gov/cber/Vaccine/thimerOsal.htm