مشکلات کمی و کيفی آموزش و پرورش ايران در قرن ۲۱ - بخش ۷، ژاله وفا

[email protected]

در شماره قبل تاريخچه سازمان پژوهش در کشور را از بدو انقلاب تا کنون بررسی کردم و نيز اشاره کردم که در سال ۸۵ سهم بودجه تحقيقاتی کشور از توليد ناخالص داخلی ۴۵ صدم درصد اعلام شده است. اعتباری برابر با يک هزار ميليارد تومان و به نرخ روز يورو ، معادل۷۸۰ ميليون يورو . و اين در حالی که آموزش عالی و محققان کشور همه و به حق از کمبود بودجه تحقيقات شاکی و ناراضی اند ، در ۸ دی ماه ۸۵ حکومت احمدی نژاد اعلام کرد که مبلغ ۱ ميليارد دلار به کشور عراق و ۲۵۰ ميليون دلار به حماس کمک ميکند!
اما جالب توجه است که بنا بر جديدترين گزارش بانک جهانی( ۲۳آذر۸۵همشهری ) خسارت سالانه آلودگی هوا در ايران معادل ۶/۱درصد توليد ناخالص داخلی ميباشد.بعبارت روشنتر در کشوری که کل بودجه تحقيقات آن که بايد به امر سازندگی و اعتلای علمی و حل مشکلات متعدد در هر زمينه اختصاص يابد، ۴۵ صدم درصد توليد ناخالص ملی را تشکيل ميدهد، هزينه های تخريبی تنها در يک قلم آنهم آلودگی هوا ۳ برابر بودجه کل تحقيقاتی کشور ميباشد. توجه به نسبتهای تخريب و سازندگی در نظام ولايت فقيه ، بخوبی جهت گيری اين نظام و تبعات و عواقب حياتش را برای ميهن ما ايران مشخص ميسازد.
نگاهی به تجربه موفق نحوه سياستگزاری پژوهشی در کشورهايی که سابقه نسبتا طولانی در امر تحقيق و پژوهش دارند ،مشخص ميسازد که هدف اصلی از پژوهش در کليه سازمانها ودستگاههای اجرايی يک کشور و صرف بودجه های مادی و نيروهای انسانی در واقع ميبايستی بهبود کيفيت ، کمک به تصميم گيريهای مناسب و افزايش بهره وری و کارايی ، اتخاذ راهبردهای مناسب و حل مشکلات و کسب اعتماد و اطيمنان در برنامه ريزی خرد و کلان کشور باشد. خصوصا در بخش آموزش ، پژوهش آموزشی به معنای کار برد منظم و رسمی روشهای علمی به منظور مطالعه مشکلات آموزشی ،جهت توصيف ، پيش بينی و اجرای پديده های آموزشی ميباشد . لذا هم تحقيقات و پژوهشهای کاربردی که هدف ازانجام آنها ، حل مسئله ای خاص است و هم تحقيقات بنيادی که در آن هدف کلی از پژوهش پيشبرد دانش در موضوع مورد تحقيق است، بايد مد نظر محققان و سياستگزاران آموزشی قرار گيرد ومسلما دستيابی به اين اهداف جز از طريق به کار بستن يافته های پژوهشی در اتخاذ تصميمات اجرايی و مبتنی ساختن برنامه ريزی ها بر نتايج پژوهشها عملی نميشود. اما عوامل متعددی در استفاده از يافته های پژوهشی نقش دارند که بی توجهی بدانان اثر بخشی هر گونه پژوهشی را عقيم و ابتر ميسازد. همچون نياز سنجی صحيح و بومی و تعيين اولويتهای پژوهشی و ايجاد ارتباط نزديک و مستمر بين محققان و مجريان و ارزشيابی ميزان سودمندی نتايج تحقيقات . از ديگر ضرورتها در اين زمينه ،ايجاد زمينه رشد شايستگی های علمی محققان و تقويت بينش پژوهشی و واقع بينی در بين مديران و سياستگزاران آموزشی و خصوصا ايجاد يک نظام اطلاع رسانی مناسب از قبيل تاسيس بانک اطلاعاتی پژوهشهای آموزشی است که دسترسی بموقع به نتايج تحقيقات انجام شده را برای محققان و مجريان پژوهشها فراهم سازد ، ميباشد. اين همه را نمی توان و نبايد از دولت و نظامی انتظار داشت که ماهيت استبداديش، ضديتش را با علم و رشد محرز ميسازد، بلکه بخش اعظم اين تحولات در اذهان ما مردم بايستی انجام پذيرد و در واقع نيازمند عزم و همت ملی است.
حال جای دارد در اين مقاله به بررسی کارنامه کاری موسسات پژوهشی آموزش و پرورش و مشکلات کيفی پژوهش از زبان مسئولين اين وزارت خانه بپردازيم.لازم به تذکر است که بعلت محدوديت خاص يک مقاله ،از بسط معرفی طرحها و گوناگونی آنها معذورم. لذا درمعرفی طرح های پژوهشی اکتفا نمودن اينجانب به ذکر تنها چند نمونه در هر زمينه، به هيچ وجه به منظورو قصد کسر مقدار و يا ارزش از طرحهای پژوهشی نبوده و نمی باشد.
پژوهش سراهای دانش آموزی ، مراکزی هستند که به منظور گسترش فرهنگ تحقيق و پژوهش در بين دانش آموزان و هدايت استعدادها و رشد خلاقيت های آنان برای دانـش آمـوزان دوره مـتوسطه نـظری ، فنی و حرفه ای ، کاردانش ، و نيز دانش آموزان دوره پيش دانشگاهی تاسيس شده اند. در حال حاضر ۱۵۰ پژوهش سرای دانش آموزی به طور رسمی در کشور راه اندازی شده و هزينه های مورد نياز پژوهش سراها از محل اعتبارات تخصيصی از سوی شوراهای آموزش و پرورش استان ها و مناطق و مؤسسات محلی از قبيل شهرداری ها ، مراکز علمی و پژوهشی و بنگاه های اقتصادی و کمک های مردمی تامين ميشود. نگارنده به سايتهای اين قبيل دانش سراها مراجعه کرده است وجهت شناسايی نوع عملکرد اين قبيل پژوهش سراهای دانش آموزی به معرفی دو نمونه از اين دانش سراها و برنامه کاری آنها ( که معمولا در دانش سرا ها مرسوم ميباشد ) ميپردازم.
برنامه سال تحصيلی ۸۴/ ۸۵پژوهش سرای دانش آموزی دکتر عظيمی در شهرستان اران و بيدگل: تجهيز و راه اندازی کارگاه کامپيوتر . تدوين و طراحی سايت اينترنتی پژوهشسرا. جشن پژوهش ،جلسات سخنرانی به مناسبت هفته پژوهش در پژوهش سرا و مدارس.مراسم سال جهانی فيزيک و در اين راستا تهيه وارسال بروشور و ويژه نامه سال جهانی فيزيک موضوع : انرژی های تجديدپذير.شرکت در همايش " فراخوان مقاله سال جهانی فيزيک" در اصفهان.
برنامه سالانه پژوهش سرای دانش آموزی مهرگان شهرستان مبارکه سال تحصيلی ۸۶-۸۵ :در زمينه فعاليتهای رايانه ای ۴ طرح در بخش راه اندازی کارگاه کامپيوتر و اجرای سيستم شبکه اينترنت، راه اندازی کافی نت پژوهش سرا، انتخاب مربی متخصص کامپيوتر،برگزاری کارگاههای آموزش کار با رايانه .۳۰۰ نفر مجری طرحها. با هزينه ۱ميليون تومان وفعاليتهای اشتغال زايی از قبيل آشنايی با پرورش ماهی ،پرورش قارچ خوراکی ،پرورش گلهای زينتی وگلخانه ای ،پرورش زنبوروزنبورداری ،پرورش بادام و آموزش آبياری قطره ای –تحت فشار. د رمجموع ۵ طرح با حضور۲۰۰ نفردخترو ۱۰۰نفرپسر .هزينه ۵۰۰ هزار تومان.
اماجهت معرفی برنامه کاری شورای سياستگذاری تحقيقات وزارت آموزش و پرورش و پژوهشگاه آموزش و پرورش که در شماره گذشته تاريخچه شکل گيريشان را قيد کردم ، به گزارش کاری و آمار ارائه شده از طرف دکتر کريمی سرپرست معاونت پژوهشی پژوهشگاه آموزش و پرورش در مراسم توديع و معرفی رئيس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش (مندرج در پژوهشنامه شماره ۹۸ و ۹۹ مرداد و شهريور ۸۵ ) توجه کنيم:"از آنجا که پژوهشکده وظيفه دارد بر اساس اساسنامه اطلاعات پژوهشی و علمی مورد نياز وزارت آموزش و پرورش را طراحی و تامين کند، ۹۳ طرح پژوهشی در سالهای ۸۱ تا ۸۳ در پژوهشکده تعليم و تربيت و ۶۵ طرح در سال ۸۳ و در پايان سال ۸۴ در مجموع۱۶۴ طرح تصويب شده و در حال اجراست . مقالات پژوهشی چاپ شده در مجلات علمی – ترويجی از سال ۸۱ تا ۸۴ در مجموع ۱۷۴ عنوان می باشد . انتشار ۴۵ شماره پژوهشنامه آموزشی از ديگر کارهای اين پژوهشکده ميباشد و نيز با اجرای برنامه معلم پژوهنده ،دوره پنجم سال تحصيلی ۸۰ تا ۸۱ ، ۷۵۰۰ معلم پژوهنده ، دوره ۶ ، حدود ۱۰ هزار نفر ، دوره ۷ ، ۲۵ هزار نفر و دوره ۸ ، ۴۳ هزار نفر در طرحهای پژوهشی شرکت کرده اند. همچنين از کارهای ديگر اين پژوهشکده تاليف کتاب حضرت امام خمينی و آموزش و پرورش ، مجموعه مصاحبه با شخصيتهای طراز اول کشور در خصوص چگونگی ورود انديشه های حضرت امام به برنامه های وزارت آموزش و پرورش در قالب برنامه استراتژيک ، تدوين خلاصه تحقيقات انجام شده در خصوص انديشه های تربيتی ، فرهنگی و اجتماعی حضرت امام و نحوه استفاده از آنها در برنامه ريزی آموزشی ، اجرای پژوهش به سفارش موسسه تنظيم و نشر آثار حضرت امام در خصوص ميزان آشنايی دانش آموزان با انديشه های امام و آماده سازی پژوهش ديگری در همين راستا ميباشد."
همچنين در همايش دو روزه " تبيين انتظارات از پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش" که در خرداد ماه ۸۴ در شهر سنندج برگزار شد ، دکترخسرو ساکی رئيس سازمان آموزش و پرورش استان کردستان وعضو هيئت پژوهشکده تعليم و تربيت اعلام کرد :" بيش از ۱۵ سال از آغاز انجام فعاليتهای پژوهشی به شيوه جديد سپری شده است . و دوره های گسترده آموزش پژوهش با شرکت بيش از ۱۵۰ هزار نفر بر گزار گرديده است . در طی اين مدت تا پايان سال ۱۳۸۳ ، حدود ۴۳۰۰ طرح پژوهشی و ۲۲۰۰ پايان نامه با استفاده از اعتبارات پژوهشی آموزش و پرورش انجام يافته است. کمتر ديده می شود که يک پژوهش مورد نياز به دليل کمبود اعتبار فرصت انجام نيافته باشد . پس کمبود اعتبار مشکل درجه اول پژوهش در آموزش و پرورش نمی باشد . "
جهت اطلاع خوانندگان گرامی برای شناخت طرحهای اولويت دار در آموزش و پرورش در ذيل به ذکر۱۵ طرح نمونه از حوزه های مختلف آموزش و پرورش ازفهرست طرحهای پژوهشی پايان يافته پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در سال ۱۳۸۴ ( از مجموع ۵۶ طرح ) به نقل از پژوهشنامه آموزشی ۹۶ و ۹۷ خرداد و تير ماه ۸۵ ، ميپردازم.
۱_بررسی ساختار و تشکيلات آموزش و پرورش. ۲ – برگزاری همايش در خصوص درالفنون. ۳ – ارزش يابی نتايج برنامه ارزشيابی توصيفی در برخی از مدارس . ۴ – بررسی روشهای کاهش بازماندگی دختران از آموزش عمومی در مناطق محروم و روستايی . ۵– تاثير ساختارهای متفاوت خانواده در عملکرد تحصيلی و سلامت روانی دانش آموزان . ۶ – شرح شغل و شرايط احراز مديريت در مدارس . ۷-بررسی عوامل موثر در فرسودگی شغلی مشاوران مدارس متوسطه . ۸ – تاثير سرمايه اجتماعی بر موفقيت تحصيلی دانش آموزان . ۹ – طرح تدوين دايره المعارف تخصصی تعليم و تربيت اسلامی . ۱۰ – بررسی آگاهی و نگرش زيست محيطی دبيران و دانش آموزان مدارس متوسطه ايران و هند . ۱۱-ساخت ابزار ارزيابی آمادگی تحصيلی کودکان پيش دبستانی در حيطه شناخت و دانش عمومی ۱۲ – بررسی بازيهای گروهی بر پيشرفت تحصيلی و زبان آموزی دانش آموزان دختر و پسر دوم ابتدايی شهر تبريز . ۱۳ – نقد و بررسی نظريه زيباشناسی هری برودی و کاربرد آن برای تعليم و تربيت با تاکيد بر فرايند ياد دهی و ياد گيری . ۱۴ – تدوين اهداف و شاخصهای برنامه های پيش دبستانی در حيطه رشد اجتماعی و هيجانی . ۱۵ –مقايسه ميزان رضايت زناشويی در ازدواج های سنتی و غير سنتی معلمان شاغل به تحصيل در دانشگاه آزاد اسلامی.
متاسفانه نگارنده به ميزان هزينه هايی اختصاص يافته به طرحهای مذکور دسترسی نيافت ولی فهرستی از هزينه های طرحهای پژوهشی دانشگاه اصفهان را که به هر حال نمادی از هزينه های طرحهای پژوهشی را در اختيار خوانندگان جهت قضاوت قرار ميدهد، در ذيل می آورم.
نمايش ۱۲ طرح پژوهشی و هرينه آنها .کار گروه علمی فن آوری ستاد نکو داشت اصفهان ،موسسه ارائه دهنده طرحها:
۱-طرح تاسيس مجله بين المللی علوم انسانی مجری معاون پژوهشی با هزينه ۵۰ ميليون تومان ۲--مسابقات ربوتيک دانش آموزی کشورهای اسلامی آموزش و پرورش۳۸ ميليون تومان.۳-برگزاری مسابقه تيمی رياضی دانشجويان جهان اسلام ۴۰ ميليون تومان.۵-همايش نقش اصفهان در پهنه تاريخ ايران و جهان اسلام ۰ ۵ميليون تومان .۶-همايش اصفهان ومشروطيت ۴۵ ميليون تومان.۷-همايش نقش اصفهان در تمدن اسلامی ۷۹ ميليون تومان .۸-اصفهان از ديد سياحان فرانسوی ۵ ميليون تومان .۹-طرح بازديد نمايندگان کشورهای اسلامی از سيستم ارائه خدمات بهداشتی استان اصفهان ۳۳ ميليون تومان ۱۰-جشن نکو داشت پنجاهمين سالگرد تاسيس دانشکده داروسازی و علوم دريايی اصفهان ۳۰ ميليون تومان .۱۱ -طرح برگزاری همايش بين المللی نقش اصفهان در توسعه علوم فرهنگی و تمدن اسلامی ۳۲۰ ميلون تومان. ۱۲-طرح اجرای سرود اصفهان پايتخت فر هنگی اسلامی ۱۵ ميليون تومان.
مسلما در بسياری از دانش سرا های دانش آموزی فعاليتهای مفيد در راه ارتقاء سطح دانش دانش آموزان و رشد قوه خلاقيت آنها انجام ميپذيرد و قابل ستايش است و دانش آموزان مستعد در جشنواره خوارزمی همه ساله طرحهای ارزنده ای را که نشانگر قوه ابتکارشان است ، ارائه ميدهند. ولی اينطور که ملاحظه ميگردد متاسفانه از دانش سراهای دانش آموزی گرفته تا حتی بزرگترين مراکز علمی کشور يعنی دانشگاهها را تب برگزاری همايش و جشن و مسابقه فرا گرفته است. آنهم در قالب طرحهای پژوهشی ! بی دليل نيست که امر پژوهش در مسائل بنيادی در ايران پا نميگيرد و با مشکلات متعددی روبر واست.نگاهی به طرحهای دانشگاه اصفهان اين سوال را به ذهن خواننده متبادر ميکند که آيا مسائل پژوهشی اين دانشگاه در همه سطوح با هزينه های قطره ای پژوهشی در کل کشور ، حل شده اند که اولويتهای اين دانشگاه من باب نمونه اجرای سرود" اصفهان پايتخت فر هنگی اسلامی" ميباشد؟!
نگارنده مشکلات کيفی وموانع پژوهش را در ايران از ديد مسئولان امر پژوهش و تحقيقات به شرح ذيل جمع آوری کرده ام:
◄بحران مسئله شناسی . فقدان رويه روشن و کار آمد در تعيين اولويتهای پژوهشی به ويژه نگاه خرد و سطحی به مسائل آموزشی و در نتيجه موضوعات پژوهشی .
◄بحران روش شناختی و غلبه روشهای کمی بر حوزه تحقيقات آموزش و پرورش و در نتيجه رويارويی نظام آموزشی با محدوديتهای حاصل از نتايج آنها .
◄بحران اشاعه و کاربست يافته های پژوهش
◄عدم برخورداری نظام آموزشی از برنامه راهبردی کلان .
◄فقدان جهت گيری موثر در طراحی و اجرای پروژهايی با وسعت ملی و ناظر بر اهداف و راهبردی نظام آموزشی .
◄ضعف مديريت ، سياست گذاری و نظارت بر حوزه های پژوهشی .
◄ضعف ارتباطات و روابط بين المللی در حوزه پژوهش .
◄فقدان نظام کار آمد اطلاعات و ارتباطات پژوهشی در آموزش و پرورش .
◄حاکم نبودن روشهای علمی در تخصيص و توزيع اعتبارات پژوهش .
◄تکراری بودن و فقدان ژرفا نگری در تنظيم اولويتها .
◄نبود فضای خود اصلاحی در حوزه پژوهش .
◄الويتهای سال۱۳۸۵ درست مانند اولويتهای سال ۱۳۶۸ می باشد . گويی مسائل و نيازها هيچ تغييری نکرده است .
◄روزمرگی در انجام پژوهش و بی تفاوتی نسبت به مفروضات پژوهش ، تلقی وظيفه اداری از پژوهش و در نتيجه افتادن در دام بازيهای اداری .
◄فاصله ميان حوزه پژوهش با سطح اجرا بويژه مدرسه .
همچنين دکتر حسن رمضان زاده در تحقيقی مندرج درفصلنامه پژوهشکده تعليم وتربيت شماره ۸۰ سال ۸۳ ،موارد ذيل را از اولويتهای موانع کاربرد پژوهشهادر کشور ميداند:فقدان نظام اطلاع رسانی مناسب،ترديد در کيفيت گرد آوری داده ها و روش شناسی پژوهشی ،وجود استبداد مديريتی و مديريت شتابزده .
همچنين در صورت مذاکرات و مصوبات نشست هم انديشی مسئولين پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش در ۲۷ تير ۸۵ آمده است که دکتر احمدی معاون آموزش و پرورش عمومی کشور به موانعی سخت در راه تحقق امر پژوهش در آموزش و پرورش کشور اشاره ميکند: " در دوره راهنمايی پژوهش دانش آموزی يکی از برنامه های ماست . ولی حجم کتابهای درسی و ملزم بودن معلم به تدريس ، تفکر را از دانش آموز می گيرد . بين کارگزاران ، مديران و برنامه ريزان شعار " اول پژوهش بعد تصميم " خيلی ناقص و به اختصار انجام می گيرد . در سال ۸۱ معاونت آموزش عمومی که ۱۰ ميليون و ۵۰۰ هزار دانش آموز را سرويس می دهد ، تنها ۱۴ طرح پژوهشی تصويبی داشته و در سال ۸۲ ، ۱۰ طرح و در سال ۸۴ ، ۲ طرح و احتمال دارد در سال ۸۵ اين وضعيت به حد اقل ممکن برسد ."
بايد پاسخی برای اين امر يافت که ۴۸ هزار کلاسهای چند پايه سراسر کشور را که در آنها ، دانش آموزان اول تا پنجم ابتدايی به طور همزمان با حضور يک معلم بر سرکلاس، درس می خوانند ، چگونه می توان بدون تحول و پژوهش اداره کرد ؟در ثانی ۴۸ درصد معلمين ما ديپلمه هستند با اين سطح از سواد آنهم با سوابق طولانی تدريس و عادت به شيوه های سنتی تدريس ،چگونه ميتوان ذهنيت اين معلمان را با لزوم امر پژوهش و کار برد روشهای جديد حاصل از آن بر سر کلاس عادت داد؟" همچنين ابراهيم کارخانه‌ای رييس کميته تحقيقات و فن‌آوری مجلس در گفتگو با ايسنا علل بی برنامگی در امر پژوهش در ايران را چنين بر ميشمارد:متاسفانه تحقيق و پژوهش مبتنی بر نياز کشور نبوده و هدفمند و سياست‌گزاری شده تدوين نمی‌شود، چرا که در حال حاضر پراکندگی امر پژوهش و دوباره کاری در تمام وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها به وضوح مشاهده می‌شود. دليل ناهمسويی و تکراری بودن برخی تحقيقات، نبود صندوقی جهت ثبت پژوهش‌های علمی در کشور است که تمام فعاليت‌های علمی و پژوهشی صورت گرفته در گذشته و حال در آن صندوق ثبت شود. در تمام دانشگاه‌ها و کتابخانه‌ها با مديريت و برنامه‌ريزی، هزاران کار تحقيقاتی وجود دارد که برای آن ميلياردها تومان هزينه شده است،‌ اما مورد استفاده قرار نمی‌گيرد. "

دکتر رضا منصوری معاون پژوهشی سابق وزير علوم در مصاحبه به ايسنا(۸۵ /۰۱/۱۵ ) نيز اظهار داشت:يک مثال ساده رصدخانه ملی و مکان يابی آن است که با چه زجر و مشقت‌و چه دقت علمی اين کار آغاز شد و با چه دشواری يک گروه بيست نفره آموزش ديدند و سال گذشته در چهار نقطه کشور در سرمای بسيار سخت در ارتفاعات سه هزار متری در مناطقی که حيوانات وحشی وجود دارند، بدون حفاظت با چه مشقت و با پول کم ،اندازه‌گيری علمی کردند. با اين حال، نرسيدن بودجه در سال ۸۴ که بخشی از همين کاهش بودجه‌ها بود، اين طرح را بعد از هفت سال برنامه‌ريزی و نتايج بسيار متوقف کرد. مثلا در سال اول اعتباری بالغ بر بيست ميليارد تومان برای نانو فن‌آوری تعيين شده بود که در عمل حدود يک ميليارد تومان به آن اختصاص يافت.اين قبيل بی برنامگی ها جزو همان بی‌برنامگی برنامه ريزان کشور ماست که خود سازمان مديريت پيش نويس آنها را برای دولت و مجلس تهيه می‌کند و بعد خود اجراء نمی‌کند و اين خيلی خطرناک است."
در بالا ديدگاه های مسئولان ودست اندرکاران پژوهش در وزارت آموزش و پرورش و آموزش عالی کشور را ملاحظه کرديد . مسلما بسياری ازطر حهای پژوهشی با همت محققين دلسوز و فرهيخته کشور با روشهای علمی تهيه گرديده است ولی تا مشکلات ساختاری امر پژوهش حل نگردند ، سرمايه های انسانی و مادی بسياری است که در ميهن ما بهدر ميروند. وقتی نگاه دکتر محمد مهدی اسلاميه رئيس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش و دبير شورای سياست گذاری تحقيقات وزارت آموزش و پرورش( مجله پژوهشنامه آموزشی شماره ۹۸ و ۹۹ مرداد و شهريور ۸۵) به امر پژوهش به شرح زير ،از نتايج سحر در نظام ولايت فقيه باشد:":محققی که در مطالعه های موردی مشهور قدم برمی دارد مثل کسی است که حس لامسه او در فضای ظلمانی کار نمی کند و به مدد عصا کور مال کور مال قدم برمی دارد . ولی وقتی پيمايشی صورت می گيرد ، از مطالعه موردی قدم فراتر می گذارد ، اينجا ديگر از کورمال خارج می شود . آن نور چراغ قوه محيط را بر ما زنده می کند . اين نور می تابد محيط زنده می شود زيرا اين محيط بود منتهی ماهيت آن در وجود ما نبود . اين انتقال توسط اين نور انجام می گيرد منتهی در اينجا نور يک چراغ قوه است . اما اگر دو پژوهنده در حال کار جدی بيايند و تلفيق بر هم پيدا کنند قلبا و ذکرا و عملا با هم يکی شوند ، اينجا نور يک لامپ است که محيط را روشن می کند . نور چراغ قوه هر لحظه امکان زدودنش هست اما اين لامپهای الکترسيته وصل به نيروگاه برق است و انشا الله در آينده وصل به نيروگاه اتمی بوشهر !!"
چه صبح دولتی را ميتوان از اين قبيل مسئولان انتظار داشت؟!