![isfihan2.jpg](https://news.gooya.com/2024/04/28/isfihan2.jpg)
رویداد۲۴ | امیرحسین جعفری: فرونشست آثار بسیار زیان باری از خود به جا میگذارد و نسبت به دیگر پدیدههای زمینشناسی، قابل جبران نیست. یکی از مهمترین نقاطی که درگیر فرونشست شده اصفهان است. اصفهانی که آثار تاریخی بسیاری دارد و این آثار بیشتر از دیگر نقاط در معرض فرونشست و ترک خوردگی قرار دارند.
به جهت بررسی موضوع فوق، گفتگو کردیم با رضا اسلامی، کارشناس تکتونیک، که در ادامه مشروح آن را میخوانید:
فرونشست در اصفهان در حال حاضر چه وضعیتی دارد؟
فرونشست یک پدیدهی تدریجی است و مانند زلزله به یکباره اتفاق نمیافتد. مثلاً وقتی میگوییم که نرخ فرونشست اصفهان سال ۹۸ نزدیک ۱۸۴ میلیمتر بوده است، این عدد در طول یکسال رخ داده است. ممکن است برخی ماهها این نرخ بیشتر و یا کمتر بوده باشد. در دنیا 4 میلیمتر فرونشست به معنای بحران است.
ما ۴۵ برابر نرخ جهانی در اصفان فرونشست داریم. خرداد ۱۴۰۰ تا خرداد ۱۴۰۱ به وسیلهٔ جی.پی.اسهای دو فرکانس ۲۴ ایستگاه در اصفهان نشان داد که نرخ فرونشست در شمال غرب تا شمال شرق اصفهان سرعت بیشتری پیدا کرده و ۱۵۸ میلیمتر را نشان داد اما این کاهش به معنای بهبود وضعیت نیست. ما وقتی بخواهیم سرعت را کنترل کنیم، باید برداشت را از آبخوان کم کنیم. شما یک اسفنج را درنظر بگیرید، با چند سرنگ از آن آب بکشید، وقتی آب تمام شد، آن اسفنج مچاله میشود. برای بازگشت به شرایط عادی یا باید آب تزریق کنید یا آب برداشت نکنید. آبخوان اصفهان هم توسط چاههای کشاورزی و صنعتی و شهری درگیر مشکل است. زایندهرود هم که تغذیهکننده اصلی آبخوان اصفهان بوده است، سالانه بیست روز باز است.
فرونشست روی آثار تاریخی اصفهان چه تاثیری میگذارد؟
شما یک صفحه را در نظر بگیرید، روی این صفحه یک سری بنا وجود دارد؛ وقتی این صفحه بشکند، دیگر فرقی نمیکند چه چیزی روی آن باشد؛ بنای تاریخی، کلیسا، مسجد، فرودگاه یا هر چیز دیگر. پس فرونشست تأثیرگذار است.
مثلاً در میدان نقش جهان اصفهان، طبق محاسبات دکتر نادی، نهایت نشستی که خواهد کرد حدود ۵۴ تا ۴۵سانتیمتر به طور کامل است. در حبیبآباد حدود ۱۸۰ سانت فرونشست تجمعی خواهد داشت، سی و سه پل ۳۰ سانت فرونشست خواهد کرد. اگر میخواهید آثار فرونشست را ببینید به مسجد سید بروید. دیوارهٔ غربی و گنبد ترک خورده است. این سازه متعلق به ۲۰۰ سال قبل است؛ یک طرف ساختمان ۳ سانت و یک طرف 2.5 سانت نشست میکند و این اختلاف نشست باعث شکست ساختمان میشود. در مسجد امام اصفهان تا ۱۱ سانتیمتر کجی ستون داریم. به علت تدریجی رخ دادن فرونشست، این پدیده را درک نمیکنیم اما فرونشست تنها بحران زمینشناسی است که قابل برگشت نیست. اگر آبخوان از بین برود، با یک بیابان طرف هستیم، مثل کویر لوت که بارندگی دارد اما آب نفوذ نمیکند. مثل رودخانه شیراز که کف آن آبی نفوذ نمیکند و سیل راه میافتد.
با اصفهان چه باید کرد؟
اگر کاری نکنیم، به هیچ وجه نمیتوان فرونشست را متوقف کرد، تنها میتوان با جاریبودن زایندهرود و بدون دست بردن در کف رودخانه، فرونشست را کنترل کرد. ما باید حقآبه اصفهان را بدهیم. ما نباید تعارف کنیم، یک شهر با 6 هزار بنای تاریخی در حال نابودی است. باید برداشت از آبخوان را متوقف کنیم. من میدانم کشاورز در شرایط بد اقتصادی است و فضای سبز شهر اصفهان هم مهم است و از آبخوان استفاده میکنند اما باید به فکر حیات باشیم. اصفهان را باید فدا کنیم یا ثروت را؟ درخت هلو و بادام مهمتر هستند یا اصفهان؟ ما آب را از کارون به اصفهان منتقل میکنیم، بعد از اصفهان به کارون منتقل میکنیم. آب از تونل کوهرنگ به زایندهرود میآید بعد با بن-بروجن به کارون برمی گردد. ما آب را به یزد بردیم، بعد از عمان آب به اصفهان میآوریم!