کشته شدن شش افسر سپاه پاسداران در حمله مشترک آمریکا و عربستان به مواضع گروههای وابسته به تهران در شمال عراق، بخشی از تغییرات تازه در شبکه نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی را آشکار کرده است. این افراد با عنوان همراهان زائران اربعین وارد عراق شده بودند، اما بنا بر گزارشهای منتشرشده، برای کمک به عملیات پهپادی شبهنظامیان عراقی اعزام شده بودند. دستکم چهار نفر از آنان با نیروی هوافضای سپاه ارتباط داشتند.
گزارشها نشان میدهند جمهوری اسلامی در حال بازسازی شبکه آسیبدیده نیروهای نیابتی خود در عراق، لبنان و یمن است. تهران علاوه بر اعزام فرماندهان رده میانی سپاه، نیروها و متخصصان گروههای مختلف را میان مناطق تحت کنترل متحدانش جابهجا میکند و همزمان سلولهای کوچک و غیرمتمرکزی تشکیل میدهد که شناسایی و هدف قرار دادن آنها دشوارتر است.
مهدی محمدی، مشاور محمدباقر قالیباف، این روند را «ادغام راهبردی» در محور مقاومت نامیده است. رسانههای عربی نیز گزارش دادهاند برخی یگانهای عراقی که به کشورهای حاشیه خلیج فارس و اردن موشک و پهپاد پرتاب کردهاند، زیر نظر مستقیم افسران سپاه فعالیت میکنند. شماری از این افسران با پوشش دیپلماتیک از سفارت جمهوری اسلامی در بغداد عملیات را هدایت میکنند.
رویترز گزارش داده است که جمهوری اسلامی در ماه ژوئیه بین ۱۰ تا ۲۱ نیروی سپاه را همراه با تجهیزات پهپادی و موشکی به یمن منتقل کرد. این پرواز، ارتباط هوایی مستقیم میان ایران و حوثیها را پس از حدود یک دهه از سر گرفت و تنها چند روز پیش از اعلام محاصره دریایی عربستان از سوی حوثیها انجام شد.
در لبنان نیز نیروهای سپاه مستقیماً در ساختار فرماندهی و بازسازی حزبالله مستقر شدهاند. پس از حمله ماه مارس اسرائیل به هتلی در بیروت، چهار نیروی قدس که با نامهای مستعار و گذرنامههای لبنانی اقامت داشتند، کشته شدند. گزارشهای بعدی از اعزام احتمالی تا ۱۵۰ نیروی سپاه به لبنان برای سازماندهی حزبالله در قالب سلولهای کوچک و جدا از یکدیگر حکایت داشت.
الگوی مشابهی در عراق دیده میشود. رویترز گزارش داده است که سپاه چند تیم کوچک، هرکدام متشکل از حدود ۱۰ نیروی وابسته به گروههای مختلف، برای حمله به کشورهای عربی میزبان نیروهای آمریکایی تشکیل داده است. این تیمها در ماههای آوریل و مه دستکم هفت حمله پهپادی به سوی کویت، عربستان و امارات انجام دادند.
برخلاف ساختار سنتی شبهنظامیان، اعضای این سلولها از گروهها و حتی کشورهای مختلف برای مأموریتهای مشخص انتخاب میشوند. این شیوه هم شناسایی آنها را دشوارتر میکند و هم کنترل مستقیمتری در اختیار نیروی قدس قرار میدهد. اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس، این راهبرد را «یکپارچهسازی اتاق عملیات» توصیف کرده است.
در یکی از نمونهها، نیروهای حوثی مستقر در عراق در حمله به عربستان مشارکت داشتند. مقامهای منطقهای این عملیات را اقدامی مشترک میان حوثیها و شبهنظامیان عراقی زیر نظر سپاه دانستند. در حمله تلافیجویانه آمریکا و عربستان نیز یک فرمانده حوثی در کنار مستشاران سپاه کشته شد.
همکاری میان گروههای وابسته به جمهوری اسلامی سابقهای طولانی دارد؛ حزبالله لبنان سالها در آموزش و پشتیبانی از گروههای عراقی و حوثیها نقش داشته است. تغییر تازه، استفاده از قلمرو یکدیگر برای اجرای عملیات منطقهای و قرار گرفتن آنها زیر فرماندهی مستقیمتر سپاه است.
آمریکا از دولتهای عراق و لبنان خواسته است گروههای مسلح را زیر کنترل حکومت مرکزی قرار دهند. نویسنده گزارش معتقد است واشنگتن باید ادامه حمایتهای سیاسی و اقتصادی خود از این دو کشور را به اخراج نیروهای سپاه، تحقیق درباره عوامل محلی جمهوری اسلامی و تعطیلی دفاتر گروههای وابسته به تهران مشروط کند.
این گزارش نشریه نشنال رویو بر پایه یادداشتی از احمد شراوی، پژوهشگر ارشد بنیاد دفاع از دموکراسیها، تنظیم شده است.
شروط محسن رضایی برای بازگشایی تنگه هرمز
