احکام مجتبی خامنهای چگونه بر سلطه سپاه مهر تائید زد؟
یورونیوز - روزنامه سوئیسی «لو تامپ» در گزارشی، موج انتصاب فرماندهان نظامی و امنیتی از سوی مجتبی خامنهای را نشانه تحکیم سلطه سپاه پاسداران بر نیروهای مسلح، سیاست خارجی و حکمرانی داخلی ایران دانسته است.
به نوشته این روزنامه، انتصاب همزمان شش مقام باسابقه به مناصب حساس نشان میدهد که نقش مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، عملاً به مدیریت امور اجرایی تنزل یافته است.
شش حکم همزمان با ادامه غیبت رهبر
رسانههای حکومتی روز دوشنبه احکام شش نفری را منتشر کردند که پیشتر نیز در مدیریت جنگ و دستگاههای امنیتی نقش داشتند. در نگاه نخست، این انتصابها با هدف پر کردن خلأهای ناشی از کشتهشدن چند فرمانده صورت گرفته است؛ اما مأموریتهای تعیینشده، از طرح گستردهتری برای ادغام مراکز فرماندهی، آمادهسازی عملیات تهاجمی، تقویت اطلاعات دریایی و گسترش شبکه کنترل داخلی حکایت دارد.
دیوید ریگولهروزه، پژوهشگر مؤسسه فرانسوی تحلیل راهبردی، میگوید: «این انتصابها بهوضوح تأیید میکنند که سپاه پاسداران کنترل نظام را در دست گرفته است.» به گفته او، جمهوری اسلامی دیگر تنها «جمهوری عمامهها» نیست و به «جمهوری کلاههای نظامی» تبدیل شده است.
گسترش سلطه سپاه بر ارتش
سپاه دیگر صرفاً نیرویی موازی با ارتش نیست؛ بلکه به رکن سازماندهنده ساختار حکومت تبدیل شده و نفوذ آن بر تصمیمگیریهای نظامی و سیاسی از آغاز جنگ پیوسته افزایش یافته است.
یکی از مهمترین نشانهها، ارتقای علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، است. این قرارگاه در زمان جنگ هماهنگی میان ارتش، سپاه، بسیج و نهادهای امنیتی را بر عهده دارد. مجتبی خامنهای از عبداللهی خواسته است ادغام این قرارگاه با ستاد کل نیروهای مسلح را تکمیل کند؛ اقدامی که به گفته ریگولهروزه، سلطه سپاه بر ارتش را بیش از گذشته گسترش میدهد.
آمادگی برای جنگی پراکنده و چندلایه
انتصابهای دیگر نیز خطوط یک دکترین نظامی تازه را ترسیم میکنند. احمد وحیدی، فرمانده پیشین نیروی قدس و وزیر سابق دفاع و کشور، مأمور افزایش قدرت بازدارندگی و آمادهسازی برای عملیات تهاجمی گسترده شده است.
مصطفی ایزدی به جانشینی فرمانده کل سپاه رسیده و علی عظمایی، فرمانده جدید نیروی دریایی سپاه، نیز تجربه فعالیت در خلیج فارس و ورودی تنگه هرمز را دارد؛ منطقهای که جمهوری اسلامی از آن بهعنوان اهرم نظامی و دیپلماتیک استفاده کرده است.
به باور تحلیلگران، این آرایش بیش از آمادگی برای نبردی کلاسیک، نشاندهنده تدارک جنگی پراکنده و چندلایه بر پایه موشک، پهپاد، حملات سایبری، فشار دریایی و عملیات محدودتر از یک رویارویی تمامعیار است.
انتصاب محسن رضایی بهعنوان نماینده رهبر در شورای عالی امنیت ملی نیز این پازل را تکمیل میکند. فرمانده پیشین سپاه که در ماههای گذشته با مذاکره با آمریکا و تمدید آتشبس مخالفت کرده بود، در کنار سعید جلیلی به این شورا بازگشته است. شورای عالی امنیت ملی رسماً به ریاست پزشکیان فعالیت میکند، اما تصمیم نهایی همچنان با رهبر جمهوری اسلامی است.
پزشکیان میان رهبر غایب و دستگاه نظامی
به این ترتیب، پزشکیان میان رهبری که تقریباً از عرصه عمومی غایب است و دستگاه نظامی قدرتمندی که تصمیم میگیرد و انتصاب میکند، گرفتار شده است. او پیش از انتشار خبر دیدار اخیرش با مجتبی خامنهای نیز اذعان کرده بود که ارتباط با رهبر جدید دشوار است.
مجتبی خامنهای که گفته میشود در حملات ۲۸ فوریه بهشدت زخمی شده، از زمان رسیدن به قدرت در انظار عمومی ظاهر نشده است. این ابهام، فضای بیشتری در اختیار کسانی قرار داده که کنترل سلاحها و شبکههای اطلاعاتی را در دست دارند.
بازگشت حسین طائب نیز بُعد داخلی این بازآرایی را آشکار میکند. رئیس پیشین سازمان اطلاعات سپاه که در سال ۲۰۲۲ پس از چند رخنه و ناکامی منتسب به اسرائیل کنار گذاشته شد، اکنون به ریاست سازمان بسیج بازگشته است. او پیشتر نیز هنگام سرکوب اعتراضهای سال ۱۳۸۸ فرمانده بسیج بود.
در حکم جدید، طائب مأمور گسترش شبکه اطلاعات محلی بسیج و افزایش استفاده از فناوریهای جدید شده است. ریگولهروزه میگوید طائب برخلاف تصور، «روحانی صرف» نیست و کاملاً در دستگاه اطلاعاتی و سرکوب ادغام شده است.
مهار تهدید خارجی و اعتراضهای داخلی
آرایش جدید فرماندهان برای پاسخ به دو نگرانی عمده طراحی شده است: در خارج، حفظ توان نامتقارن برای پرهزینه کردن حمله احتمالی و مذاکره بدون نمایش تسلیم؛ و در داخل، مهار پیامدهای فرسایش اقتصادی و جلوگیری از تبدیل نارضایتیها به موج تازهای از اعتراضها.
حملات آمریکا و اسرائیل بخشی از دستگاه نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی را از میان برد، اما نتوانست نظام را بیثبات کند. در مقابل، حکومت ناچار شده است خود را حول باتجربهترین، کارآزمودهترین و در عین حال رادیکالترین بخش خود بازسازی کند.
حسین طائب به دیدار پزشکیان رفت
