خبرنامه گویا - یورونیوز فارسی در گزارشی به طرح دو پژوهشگر برای مدیریت مشترک تنگه هرمز پرداخته که در رسانه آمریکایی «ریسپانسیبل استیت‌کرفت» منتشر شده است؛ اما به نکته‌ای درباره ارتباط این رسانه با تریتا پارسی اشاره نکرده است.
«ریسپانسیبل استیت‌کرفت» وابسته به مؤسسه کوئینسی در واشنگتن است که تریتا پارسی، بنیان‌گذار پیشین شورای ملی ایرانیان آمریکا (نایاک)، از بنیان‌گذاران و معاون اجرایی آن است. یورونیوز با وجود اشاره به مؤسسه کوئینسی، ارتباط پارسی با این مؤسسه را ذکر نکرده است. اشاره به این ارتباط، به معنای رد اعتبار استدلال‌ها و پیشنهادهای مطرح‌شده در مقاله نیست.
***
پیشنهاد تازه برای مدیریت تنگه هرمز؛ آیا نسخه‌ای ۱۷۰ساله می‌تواند بن‌بست ایران و آمریکا را بشکند؟
طرح مورد بحث چیست و چه تغییری در کنترل تنگه هرمز پیشنهاد می‌کند؟
طارق ام. یوسف و پل دی. دایر، دو پژوهشگر مسائل خاورمیانه، در مقاله‌ای با عنوان «وقت آن رسیده که الگوی دانوب در تنگه هرمز اجرا شود»، پیشنهاد کرده‌اند اداره امور فنی و ایمنی این آبراه به کمیسیونی متشکل از کشورهای منطقه سپرده شود؛ الگویی برگرفته از نهادی که ۱۷۰ سال پیش برای مدیریت رود دانوب در اروپا تشکیل شد.
به نوشته این دو پژوهشگر، جنگ ایران و آمریکا نشان داده است که نه اتکای کشورهای عربی به چتر امنیتی واشنگتن و نه مسیرهای جایگزین صادرات نفت، نمی‌تواند امنیت اقتصادی و کشتیرانی خلیج‌فارس را به‌طور کامل تضمین کند.
در طرح پیشنهادی، کمیسیونی متشکل از هشت کشور ساحلی خلیج‌فارس مسئول هماهنگی عبور کشتی‌های تجاری، امداد و نجات، مقابله با آلودگی و ایمنی دریانوردی خواهد بود. آمریکا و قدرت‌های بزرگ تجاری اروپا و آسیا نیز می‌توانند در هیئتی مشورتی حضور داشته باشند، اما حق وتو نخواهند داشت.
یکی از حساس‌ترین بخش‌های این پیشنهاد، مسئله دریافت پول از کشتی‌های عبوری است؛ موضوعی که به یکی از اختلاف‌های اصلی جمهوری اسلامی با آمریکا و کشورهای دیگر تبدیل شده است.
تهران خواهان دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز است، در حالی که آمریکا و اتحادیه اروپا با چنین اقدامی مخالفت کرده‌اند. در مدل پیشنهادی، هزینه‌های کمیسیون می‌تواند از راه دریافت پول در برابر خدمات مشخص دریایی، کمک‌های توافقی یا مشارکت کشورهای عضو تأمین شود؛ بدون آنکه ایران به‌تنهایی اختیار تعیین عوارض را در دست داشته باشد.
رویترز نیز پیش‌تر، در ۲۸ ژوئیه، گزارش داده بود که عمان با حمایت کشورهای عربی پیشنهادی برای مدیریت منطقه‌ای تنگه به تهران ارائه کرده است؛ طرحی که در آن کمک مالی شرکت‌های کشتیرانی داوطلبانه بود و کنترل انحصاری به ایران واگذار نمی‌شد. این ابتکار به نتیجه نرسید.
الگوی تاریخی مورد استناد نویسندگان به سال ۱۸۵۶ بازمی‌گردد؛ زمانی که قدرت‌های اروپایی پس از جنگ کریمه، کمیسیون اروپایی دانوب را برای سامان‌دهی کشتیرانی، توسعه زیرساخت‌ها و تأمین ایمنی این رود تشکیل دادند.
با این حال، اجرای چنین الگویی در تنگه هرمز با موانع جدی سیاسی و حقوقی روبه‌رو است. مقررات بین‌المللی دریایی بر آزادی عبور ترانزیتی تأکید دارند و دریافت عوارض صرفاً برای عبور کشتی‌ها با مخالفت روبه‌رو است. ایران نیز اگرچه کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل را امضا کرده، آن را تصویب نکرده است.
منتقدان نگران‌اند که تشکیل چنین کمیسیونی، در عمل به پذیرش امتیازی برای جمهوری اسلامی یا ایجاد سابقه‌ای خطرناک برای سایر آبراه‌های بین‌المللی منجر شود.
با وجود این مخالفت‌ها، نویسندگان معتقدند مدیریت مشترک منطقه‌ای می‌تواند بدون تغییر حاکمیت سرزمینی ایران و عمان، راهی برای بازگشایی مسیر کشتیرانی باشد؛ حتی پیش از دستیابی به توافق جامع درباره جنگ و سایر اختلاف‌های تهران و واشنگتن.
هنوز مشخص نیست این پیشنهاد تا چه اندازه از حمایت دولت‌های منطقه برخوردار است یا اساساً امکان توافق بر سر آن وجود دارد. آنچه فعلاً مطرح شده، یک طرح پژوهشی برای مدیریت تنگه هرمز است، نه توافقی رسمی میان کشورهای منطقه.
تیراندازی مرگبار در پاریس
