بنبست جنگ؛ زمان به سود تهران است یا واشنگتن؟
خبرنامه گویا ــ دو شناور در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفتهاند و دادههای ردیابی کشتیها از افت شدید تردد در این آبراه حکایت دارد. نزدیک به ۹ ماه پس از آغاز جنگ، واشنگتن همچنان بر محاصره دریایی و تحریمها تکیه دارد و جمهوری اسلامی امیدوار است هزینههای ادامه رویارویی، دولت ترامپ را به عقبنشینی وادارد. حملات تازه نشان میدهد که حتی در وقفه میان عملیات گسترده، یک حادثه در هرمز میتواند خطر ازسرگیری جنگ را بالا ببرد.
رویترز ۱۸ نوامبر به نقل از شرکت اماراتی «ادنوک لجستیک و خدمات» گزارش داد که یکی از شناورهای این شرکت شامگاه سهشنبه هنگام عبور از تنگه هدف حمله قرار گرفت. یازده نفر زخمی شدند و یک نفر از خدمه مفقود شد. در حادثهای جداگانه، شناور حامل گاز مایع «تارا گاز» پس از اصابت یک پرتابه آتش گرفت. مقامهای عمان اعلام کردند عملیات نجات و جستوجو برای یافتن یک فرد مفقود ادامه دارد. عامل این دو حمله در گزارشهای مورد استناد مشخص نشده است.
دادههای شرکت ردیابی کشتیها «کپلر» که رویترز منتشر کرده، نشان میدهد شنبه ۱۴ نوامبر پنج کشتی باری از تنگه عبور کردند و یکشنبه هیچ عبوری ثبت نشد. شمار عبورها در آخر هفته پیش از آن ۳۱ فروند بود. با وجود نگرانی درباره عرضه، قیمت نفت چهارشنبه کاهش یافت. رویترز افزایش ذخایر نفت خام آمریکا و نشانههای بهبود صادرات خاورمیانه را از عوامل این کاهش دانست.
واشنگتن چه اهرمهایی دارد؟
آمریکا همچنان از برتری نظامی برخوردار است و با محاصره دریایی و تحریمها بر صادرات نفت و تجارت خارجی ایران فشار میآورد. به نوشته آتلانتیک، حدود ۱۷ ناو جنگی آمریکا، از جمله سه گروه رزمی ناو هواپیمابر، در خاورمیانه مستقرند. این حضور به واشنگتن امکان میدهد فشار را ادامه دهد، هرچند حفظ آن هزینه مالی دارد و بخشی از توان عملیاتی آمریکا را در منطقه درگیر نگه میدارد.
به نوشته آتلانتیک، ترامپ پیش از انتخابات میاندورهای در گفتوگوهای خصوصی از دور دیگری از حملات سنگین حمایت کرده بود. شکست جمهوریخواهان در انتخابات و نارضایتی از جنگ و قیمت بالای سوخت، هزینه سیاسی چنین تصمیمی را برای او بالا برده است. ترامپ فعلاً فشار اقتصادی و دریایی را ادامه میدهد، در حالی که هنوز توافقی برای پایان جنگ به دست نیامده است.
تهران روی چه حساب کرده است؟
رویترز ۱۷ نوامبر گزارش داد که رهبران جمهوری اسلامی، با تکیه بر مشکلات سیاسی ترامپ، خواستههای خود را در مذاکرات افزایش دادهاند و انتظار دارند واشنگتن نخستین گام را بردارد. تهران روی هزینه حضور نظامی آمریکا و نگرانی کشورهای منطقه از حملات تلافیجویانه حساب میکند. توان تهدید کشتیرانی در هرمز همچنان یکی از اهرمهای جمهوری اسلامی است، اما کاهش قیمت نفت با وجود ناامنی تنگه نشان میدهد که ذخایر و عرضه جهانی نیز بر اثر این فشار در بازار تعیینکنندهاند.
ادامه بنبست برای مردم ایران هم هزینه دارد. محدودیت صادرات نفت، ورود ارز را محدود میکند و اختلال در تجارت میتواند هزینه واردات کالا و مواد اولیه را بالا ببرد. هرچه این وضعیت طولانیتر شود، فشار بیشتری به خانوارها و تولیدکنندگان وارد میشود. آتلانتیک همچنین احتمال داده است که حکومت از ادامه وضعیت جنگی برای نسبت دادن بخشی از مشکلات داخلی به تهدیدهای خارجی استفاده کند.
گره مذاکرات کجاست؟
واشنگتن خواهان محدودیتهایی است که عملاً برنامه هستهای ایران را برچیند و عبور آزاد کشتیها از تنگه هرمز را تضمین کند. تهران رفع تحریمها، تضمین تکرار نشدن حملات آمریکا و به رسمیت شناخته شدن کنترل عملی خود بر تنگه را میخواهد. آسوشیتدپرس ۱۴ نوامبر گزارش داد که پیامهای متناقض ترامپ درباره جنگ و مذاکره، تلاش قطر برای دستیابی به توافقی موقت و بازگشایی تنگه را با مانع روبهرو کرده است.
یکی از سناریوهای کاهش تنش، کاستن تدریجی واشنگتن از شدت اجرای محدودیتها همزمان با افزایش تردد کشتیهاست. چنین ترتیبی میتواند بخشی از فشار بر تجارت ایران را کم کند و خطر درگیری را پایین بیاورد، در حالی که اختلاف بر سر برنامه هستهای و آینده تنگه پابرجا میماند.
واشنگتن هنوز ابزار ادامه فشار را در اختیار دارد و تهران همچنان میتواند هزینه رویارویی را به همسایگان و کشتیرانی منطقه تحمیل کند. در این میان، یک حمله دیگر در هرمز میتواند محاسبات هر دو طرف را بر هم بزند. تهران و واشنگتن هر دو روی گذشت زمان شرط بستهاند، اما شاید خطرناکترین اشتباهشان همین تصور باشد که زمان به سودشان کار میکند.

















