چطور قدر آنچه داشتیم را ندانستیم؟
پادکست «یه حرفایی» | گفتوگو با شهیار قنبری
این هفته در «یه حرفایی» میزبان شهیار قنبریام. در بخش دوم، نسیم به ما میپیوندد تا درباره برنامههای تازه شهیار و وبسایتی صحبت کنیم که برای حمایت از او و ادامه کارهایش راه افتاده است.
«بوی خوب گندم» چطور سیاسی شد؟
میزبان ــ استاد، خوش آمدید. از طرف خودم و همه دوستان، درگذشت لرکا را به شما تسلیت میگویم. میخواهم از چند ترانه شروع کنیم. از «جمعه» و «هفته خاکستری» تا «همیشه غایب» و «بوی خوب گندم». چطور شد که با گذشت زمان، همه اینها ترانههایی سیاسی و علیه حکومت پیش از انقلاب تلقی شدند؟
«بوی خوب گندم» را برای فیلم «زیر پوست شب» فریدون گله نوشتید. حتی آنجا که از اتاقی برای خواب حرف میزنید، به موقعیت خود فیلم برمیگردد. دو آدم دنبال جاییاند که بتوانند با هم خلوت کنند.
شهیار قنبری ــ بله، دنبال اتاق خواباند. برای من جالب است که چرا اینقدر زود میخواهیم همهچیز را سیاسی کنیم. برای بعضیها جذابتر است که فکر کنند من حرف تندی زدهام یا به کسی توهین کردهام.
میزبان ــ وقتی هنوز این برداشتها را در واکنشهای مردم میخوانید، چه حسی پیدا میکنید؟
شهیار قنبری ــ میفهمم که خیلی از این حرفها از سر خشم و درد است. هنوز بخشی از مردم باور دارند ما بودیم که انقلاب کردیم. ما اصلاً کارهای نبودیم که انقلاب کنیم.
میزبان ــ حتی «نفریننامه» را هم، که یک ترانه عاشقانه است، حرفی تند علیه حکومت تعبیر میکردند.
شهیار قنبری ــ من آنجا دقیقاً دارم از خودم حرف میزنم. بعد میآیند حکومت را میگذارند جای کسی که مخاطب ترانه است. این برداشت سالها با من بوده و هنوز هم هست.
«چطور نفهمیدیم جای خوبی هستیم؟»
میزبان ــ وقتی تصاویر آن سالها را میبینید، مثلاً صحنهای که شاه از پلهها بالا میرود، به چه فکر میکنید؟ امروز خودتان را چقدر «پنجاهوهفتی» میدانید؟
شهیار قنبری ــ من آن صحنهها را زندگی کردهام. حالا که آن همه تصویر و اتفاق خوشِ سالهای ۵۴، ۵۵ و ۵۶ را میبینم، پرسش بزرگم این است که ما چطور نفهمیدیم جای خوبی هستیم؟ چرا آن سیستم را دوست نداشتیم و میخواستیم به آن آسیب بزنیم؟ اگر عقلمان میرسید، باید به آنچه داشتیم احترام میگذاشتیم و از آن نگهداری میکردیم.
امروز که نگاه میکنم، حکومت آن دوره را حکومتی معتدل میبینم. میفهمید که تو میخواهی کار کنی و بهترینِ خودت را نشان بدهی. این چیزی است که خودم تجربه کردم.
میزبان ــ یاغی بودن هم بخشی از جوانی نیست؟
شهیار قنبری ــ حتماً هست. اصلاً اگر در آن سن یاغی نباشی، زندگی نکردهای.
میزبان ــ کِی به این نتیجه رسیدید که خیلی چیزها را آن زمان نفهمیده بودید؟ در سالهای پاریس؟
شهیار قنبری ــ پاریس خیلی مهم بود. خیلی چیزها را آنجا تازه فهمیدم و یاد گرفتم. زندگی کردن را، دنبال استاد درست گشتن را و قدرش را دانستن را.
«از جایی که دیگر نپرسیدیم، بازی را باختیم»
میزبان ــ همان سالها، در ۱۹۸۵، «نون و پنیر و سبزی» را نوشتید. من بچه بودم که آن را میشنیدم و بیش از همه میخواستم بدانم جادوگر ترانه کیست. از بزرگترها که میپرسیدم، یکی میگفت خمینی است و دیگری میگفت خامنهای. حالا هر دو رفتهاند و این حکومت همچنان با وقاحت اعدام میکند. ما کِی به این میزان از وقاحت عادت کردیم؟
شهیار قنبری ــ فکر میکنم از جایی که قضیه را رها کردیم. از جایی که دیگر نپرسیدیم و دربست پذیرفتیم. از همانجا بازی را باختیم. من همان حوالی بهمن تصمیم گرفتم از ایران بیرون بیایم. دیگر نمیشد ادامه داد. دوباره نوشتن و دوباره ساختن هم کار آسانی نبود.
از گله فنیزاده تا نوار گمشده «پل»
میزبان ــ از دوستان و همکارانتان چند اسم میگویم. پرویز فنیزاده؟
شهیار قنبری ــ اتفاق مهمی در کار صحنه بود و شاید خود من هم آنطور که باید او را درنیافتم. سر فیلم «شام آخر» یک شب از من گله کرد و گفت «تو منو نفهمیدی.» گلهاش کاملاً هنرمندانه بود. با همه دردسرهای کار، رابطهمان خیلی خوب بود.
میزبان ــ ایرج جنتی عطایی؟
شهیار قنبری ــ ترانهنویس درجهیکی است و خیلی از کارهایش را دوست دارم. «پل» را هم خواندهام.
میزبان ــ واقعاً؟ روی صحنه؟
شهیار قنبری ــ ضبطش کردم، همان اوایل انقلاب، در استودیوی خانه اسفندیار منفردزاده. دلم میخواست خواندن کار دیگران را هم تجربه کنم. «پل» روی کاست بود. سالها از یادم رفته بود تا اینکه لای نوارها پیدایش کردم.
میزبان ــ وقتی کار تازهای از ایرج میشنیدید، آن حسادت شاعرانه هم بود که بگویید کاش من این را نوشته بودم؟
شهیار قنبری ــ حتماً بود، از هر دو طرف. برای من با لبخند و شگفتی همراه بود. توی دلم میگفتم باریکلا ایرج.
میزبان ــ زویا زاکاریان؟ وقتی از ترانهسرایان آن نسل حرف میزنند، مدام میگویند «سه تفنگدار». چرا کمتر درباره زویا حرف میزنیم؟
شهیار قنبری ــ زویا ترانهنویس درجهیکی است. کارش پر از زنانگی است و همیشه خوب نوشته. بخشیاش برمیگردد به همین جامعه مردانه. نمیگذارد توجه آنطور که باید تقسیم شود.
بعد از لرکا
میزبان ــ نسیم جان، از همان ویدیویی شروع کنیم که در روزهای بیماری لرکا منتشر شد. بعد از آن چه گذشت؟
نسیم ــ من هم ویدیو را دیدم و تکان خوردم. دلم گرفت که گاهی باید درماندگی یک هنرمند را ببینیم تا تازه صدایش را بشنویم. شهیار آن روزها پشت درِ بخش مراقبتهای ویژه منتظر یک خبر خوب از لرکا بود.
بعد از درگذشت لرکا، شهیار یک روز به من گفت «نسیم، نمیدانی چه شاعر خوبی بود. شاید بهترین شاعری بود که میشناختم.» قطعهای از لرکا به نام Son of a Poet، «پسر شاعر»، برایم فرستاد و با هم گوش کردیم. گفت لرکا هیچوقت آنطور که باید دیده نشد. گفتم بیا برنامهای برایش بسازیم تا آدمها آثارش را بشنوند و در سوگش کنارت باشند.
میزبان ــ تکلیف کمکهایی که مردم به کارزار GoFundMe فرستادند چه شد؟
نسیم ــ یکی از دوستان نزدیک لرکا، وقتی شهیار درگیر بیمارستان بود، کارزار را راه انداخت. در تدارک یادبود لرکا بود که شنیدم کمکهای جمعشده هنوز به دست شهیار نرسیده است. وقتی پیگیری کردیم، به ما گفتند پول در جای امنی است. تا زمان این گفتوگو، هنوز برای ما روشن نیست پول کجاست. با چند وکیل و مشاور مالی صحبت کردهام و به من گفتهاند پیگیری حقوقی ممکن است زمان ببرد. برای نیازهای فعلی شهیار هم راه تازهای برای حمایت در نظر گرفتهایم که پیوندش در صفحه رسمی خود اوست.
«شهیار از نو»
میزبان ــ برای بازگشت شهیار به کار چه برنامهای دارید؟
نسیم ــ میخواهیم به خانهای کوچک نزدیک دریا و نزدیکتر به دوستان و همکارانش نقل مکان کند. آنجا میشود استودیوی کوچکی راه انداخت تا دوباره بنویسد و ضبط کند. یکی از برنامههایمان هم ساخت مستندی درباره لرکاست. شهیار دوست دارد آثار پسرش به گوش ایرانیها برسد و در مراسمی کنار دریا، همراه دوستانش با او وداع کند.
میزبان ــ اسم این بازگشت را گذاشتهایم «شهیار از نو». استاد، در این روزهای سخت، دلتان میخواهد کدام گره زودتر باز شود؟ استقلالتان؟ شروع دوباره کار؟
شهیار قنبری ــ همه اینها. میخواهم هرچه زودتر کار کنم. میخواهم بیشتر کار کنم.
ویدیوها بیشتر از پادکست «یه حرفایی»


















