 |
|
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
||
|
||||||
 |
 |
 |
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
||||||
|
|
|
|
|||
خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس علمي
مراسم نكوداشت نيم قرن تلاشهاي علمي دكتر غلامعباس توسلي، استاد و پژوهشگر برجسته علوم اجتماعي عصر امروز به همت تعدادي از انجمنهاي علمي كشور در دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران برگزار ميشود.
به گزارش سرويس علمي خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، در اين مراسم كه با مشاركت تعدادي از دانشگاهها و مراكز علمي كشور برگزار ميشود، نخستين نشان جامعه شناسي ايران كه به نام مرحوم «دكتر صديقي» نامگذاري شده به دكتر غلامعباس توسلي اعطا ميشود.
اين استاد جامعهشناسي كه نقش عمدهاي در تشكيل انجمن جامعهشناسي ايران داشته، تاكنون 20 جلد كتاب تاليف كرده است كه برخي از آنها مانند نظريههاي جامعه شناسي، جامعه شناسي كار و شغل و جامعهشناسي دين به چاپهاي مكرر رسيدهاند.
استاد همچنين در حدود 60 مقاله علمي - پژوهشي در مجلات معتبر داخلي و بين المللي منتشر كرده است.
دكتر توسلي در سال 1380 به عنوان پژوهشگر برجسته و در سال 1381 به عنوان استاد برگزيده دانشگاه تهران انتخاب شد و مدال افتخاري علمي (مدال درجه 1 دانشگاه) را دريافت كرد.
غلامعباس توسلي در اول خرداد ماه 1314 در قريهاي در خراسان به نام «قصبه رشتخوار» و در خانوادهاي از طبقه متوسط متولد شد.
وي در 11 سالگي پدرش ملااحمد توسلي، فرزند حاج علي را كه از بازرگانان بنام منطقه و فردي مذهبي بود از دست داد و در كنار مادر و خالهاش كه به ترتيب تا سال 1363 و 1351 در قيد حيات بودند بزرگ شد.
غلامعباس توسلي از سن شش سالگي وارد مكتب خانه شد و آموختن قرآن و فارسي را تا فراگيري آثار سعدي و حافظ و عربي را در حد نصاب، جامع المقدمات و صمديه ادامه داد. قرار بر اين بود كه تحصيلات قديمه را در شهر مشهد و قم ادامه دهد. اما پس از فوت پدر، با مشورت خانواده و آشنايان وارد مدارس جديد شد و مستقيما در كلاس چهارم ابتدايي دبستان طغرايي رشتخوار پذيرفته شد و از سال 1332 نيز در دبيرستان قطب الدين حيدر در تربت حيدريه تحصيلات خود را ادامه داد.
دكتر توسلي خود درباره اين سالهاي زندگي ميگويد: «كلاس پنجم و ششم ابتدايي را در يك جمع پنج، شش نفري خودمان با هم خوانديم و پس از گذراندن امتحان نهايي در سال 1332 و در اوج جريانات مصدق در دبيرستاني در تربت حيدريه پذيرفته شديم.»
وي ميافزايد: «دبيرستان قطب الدين تربت حيدريه فقط تا كلاس نهم داشت. من و برادرم آنجا شاگرد اول شديم و پس از سه سال درس خواندن در آنجا به دانشسراي مقدماتي مشهد رفتيم و آنجا ديپلم گرفتيم.
پس از قبول شدن در امتحان با كمك هزينه ماهي 60 تومان زندگي ميكردم. البته با تلاش بسيار در دانشسرا هم شاگرد اول شدم. ما بايد بين شاگرد اولهاي شهرستانها رقابت ميكرديم. به خاطر دارم در آن دوره از شدت درس خواندن مريض شدم.»
توسلي در سال 1335 با گذراندن امتحان ووردي وارد دانشسراي عالي تهران شد. وي همزمان در سه رشته زبان فرانسه، ادبيات و فلسفه قبول شد؛ اما چون در كنكور زبان و ادبيات فرانسه اول شده بود بالاجبار در آن رشته مشغول تحصيل شد. اما از آنجا كه هم زمان با ورود او به اين رشته، جايگاه زبان فارنسه در كشور بسيار كمرنگ شد و كم كم زبان انگليسي جاي آن را گرفت، او نيز مطالعه انگليسي را در كنار فرانسه آغاز كرد.
در دوره كارشناسي دانشسراي عالي نيز حائز رتبه اول شد و علاوه بر دريافت مدال فرهنگ با پايه دبيري به استخدام همان موسسه درآمد.
وي با استفاده از امتياز شاگردان رتبه اول و پس از يك سال تدريس در دانشسراي عالي تهران، در پاييز 1339 به اروپا اعزام شد و تحصيلات خود را در دانشگاه پاريس ادامه داد و در آنجا تصميم گرفت جامعه شناسي بخواند.
به گفته وي در آن زمان در فرانسه جامعه شناسي به تازگي از فلسفه جدا شده بود و اساتيد بنامي در دانشگاههاي آنجا مشغول تحصيل بودند.
به گزارش ايسنا، وي چهار دانشنامه (جامعه شناسي عمومي، اقتصاد سياسي، روان شناسي اجتماعي و جامعه شناسي آفريقا) را در سوربن و سه دانشنامه ديگر در رشته تخصصي جامعه شناسي كار (جامعه شناسي كار، اقتصاد كار و كار در كشورهاي در حال توسعه) را در موسسه مطالعات و تحقيقات كار وابسته به دانشكده حقوق و علوم اقتصادي پاريس دريافت كرد.
توسلي توانست دوره دكتري جامعه شناسي دولتي را با گذراندن دو رساله (يكي اصلي و ديگري مكمل) به پايان رساند و در دوره شش ساله حضورش در فرانسه از محضر اساتيدي چون ژرژ گورويچ، ريمون آرون، بالانديه، استوتزل، پير ژرژ، پروفسور برگ، گلاينبرگ و لازارسفلد بهره برد.
عنوان رساله اصلي دكتر توسلي «جامعه سنتي ايران از ديد اروپاييان: مقايسه ديدگاه انگليسيها و فرانسويان» و رساله فرعي «صنايع دستي ايران و جنبههاي روان شناسي اجتماعي آن» بود.
رساله اصلي با كمك مالي مركز تحقيقات علمي فرانسه (C.N.R.S) توسط انتشارات «مزن نو» پاريس در سال 1966 قبل از دفاع به چاپ رسيد.
توسلي در سالهايي كه در فرانسه بود دوره شهرسازي را گذراند اما به دليل نداشتن فرصت در امتحان نهايي شركت نكرد. توسلي پس از گذراندن دوره 6 ساله فرانسه، تابستان 1345 به ايران بازگشت و تدريس خود را در دانشسراي عالي تهران با سمت استادياري از سر گرفت.
وي در اين دوره به تدريس جامعه شناسي عمومي، جامعه شناسي آموزش و پرورش، دروس اقتصاد سياسي و جامعه شناسي روستايي و چند درس ديگر در مدرسه عالي مامازن (وابسته به دانشسراي عالي) ميپرداخت. در اين دوره نيز با مرحوم جلال آل احمد از نزديك آشنايي بيشتري پيدا كرد.
وي علاوه بر تدريس در دانشسراها از همان آغاز ورود در بخش مطالعات شهري «موسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي دانشگاه تهران» نيز به تحقيق پرداخت و در مطالعات اقتصادي و جامعه شناختي و « طرحهاي جامع شهري» از جمله طرح جامع تهران كه از سوي سازمان برنامه به موسسه واگذار شده بود و طرح جامع شيراز كه با همكاري دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران انجام ميشد و همچنين طرحهاي جامع اراك و همدان و چند شهر ديگر شركت داشت و به صورت مستقل آنها را سرپرستي و تدوين ميكرد.
وي در آن دوره همچنين سرپرستي طرح ارزشيابي «سواد توام با حرفه» را كه در اصفهان و دزفول به طور آزمايشي از سوي يونسكو و سازمان برنامه وارد تجربه عمل شده بود، براي ارزيابي و بازسازي در موسسه به عهده داشت. نتيجه اين تحقيقات و مطالعات علاوه بر گزارشهاي علمي، پيشنهادهايي عملي براي چگونگي توسعه و رشد شهرها در آينده بود.
توسلي در سال 1347 به درخواست دانشگاه ملي ايران، رشته جامعه شناسي را در دانشكده ادبيات آن دانشگاه پايهگذاري و برنامه ريزي كرد و به تدريس برخي دروس در آنجا پرداخت.
در سال 1350 به درخواست گروه علوم اجتماعي دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تهران از دانشسراي عالي به دانشگاه تهران منتقل شد و در خرداد 1351 به دانشياري ارتقا يافت.
در آن سال دانشكده علوم اجتماعي (مركب از گروه علوم اجتماعي دانشكده ادبيات، موسسه تحقيقات اجتماعي و موسسه تعاون دانشگاه تهران) تاسيس شد و دكتر توسلي به عنوان دانشيار دانشكده به سمت سرپرست انتشارات و مجله منصوب شد.
وي در آن دوران در دانشكده جديد التاسيس علوم اجتماعي با مرحوم دكتر صديقي همكاري نزديكي داشت. در جلسات اداري و بحثهاي علمي و تهيه لغات و اصلاحات و آيين نامههاي علوم اجتماعي و تجديد نظر دروس شركت فعال داشت كه اين تجربه مناسبي بود براي دوره بعد از انقلاب فرهنگي كه به كار و برنامه ريزي علوم انساني پرداخت.
يك سال بعد در سال 1352 كه مرحوم دكتر صديقي پس از سي سال و اندي سابقه كار و مديريت گروه جامعه شناسي بازنشسته شد، دكتر توسلي با راي اساتيد دانشكده علوم اجتماعي كه در آن زمان به بيش از 20 نفر بالغ ميشدند، به سمت مدير گروه جامعه شناسي انتخاب شد و اين انتخاب در سال 1353 و 1356 نيز تكرار شد.
وي در دانشكده علوم اجتماعي، ضمن پيشنهاد ايجاد «بخش تحقيقات كار و صنعت» و ارائه پژوهش در طرحهاي جامعه شهري و آموزش و پرورش و اداره گروه جامعه شناسي به تدريس دروس مختلف از جمله درس جامعه شناسي كار و شغل، جامعه شناسي كشورهاي صنعتي، جامعه شناسي آموزش و پرورش، روان شناسي اجتماعي، جريانهاي عمده در جامعه شناسي معاصر و درس ديالتيك در جامعه شناسي پرداخت و به مديريت دوره شبانه نيز برگزيده شد.
در ماه مي 1973 با همكاري يونسكو و انستيتوي مطالعات پيشرفته سمينار در سيملاي هند برگزار شد و بر حسب توصيه انجمن علوم اجتماعي ايران، وي به سمينار «علوم اجتماعي در آسيا» دعوت شد و مقالهاي به زبان انگليسي در مورد وضعيت آموزش و پژوهش علوم اجتماعي در ايران ارائه داد كه در هند به چاپ رسيد. اين كنفرانس توسط پروفسور نورالحسن، وزير آموزش و پرورش هند افتتاح و خاتمه يافت.
طي همين سمينار بود كه «انجمن آسيايي شوراهيا تحقيقات اجتماعي» با شركت نمايندگان كشورهاي آسيايي تاسيس شد كه دكتر توسلي نيز يكي از اعضاي موسس آن بود. به علاوه او به عنوان معاون انجمن بين المللي آسياي انتخاب شد و دو سال بعد نخستين كنفرانس آن را در تهران برگزار كرد. به دنبال آن كنفرانس، سمپوزيوم ديگري به نام «سمپوزيوم توسعه و تحقيقات علوم اجتماعي در آسيا» توسط يونسكو در كوپوي اندونزي برگزار شد كه دكتر توسلي به دعوت يونسكو از تاريخ 27 بهمن تا 25 اسفند ماه سال 1353 در آن شركت داشت.
در اين سمپوزيوم علاوه بر ارائه مقاله، چند مطالعه موردي در مورد «حرفه پزشكي» در چهار كشور هند، مالزي، سريلانكا و ايران توصيه شد كه تحقيق ايران توسط توسلي انجام شد.
وي در سال 1974 در كنگره بين المللي جامعهشناسي در تورنتو كانادا شركت كرد (تابستان 1353) و در همان سال مقالهاي در مجله بين المللي جامعه شناسي مدرن (شماره 2، پايز 1973) در آمريكا با عنوان «رشد و معناي علوم اجتماعي در ايران» منتشر كرد. توسلي در مهرماه 1352 به سمپوزيوم جامعه شناسي تركيه در ژاپن دعوت شد و مقالهاي تحقيقي به زبان انگليسي با عنوان «اثر وسايل ارتباط جمعي در مناطق روستايي در حال عمران» ارائه كرد كه نتيجه تحقيقات تجربي و بديع او بود. اين مقاله در كتاب جامعه شناسي و توسعه اجتماعي در آسيا» در توكيو به چاپ رسيد.
وي در سال 1976 در سي امين كنگره بين المللي «علوم انساني در آسيا» كه در مكزيكوسيتي برگزار شد، شركت كرد و مقالهاي به زبان انگليسي درباره «رابطه توسعه شهر و صنعت در ايران» ارائه داد. در اكتبر همان سال در دومين كنگره آسيايي علوم اجتماعي (AASSREC) در سئول (كره جنوبي) شركت كرد.
توسلي در اين دوره در تهيه و تدوين چندين طرح تحقيقاتي بين المللي در چارچوب طرحهاي تحقيقاتي يونسكو شركت داشت كه از جمله آنها سرپرستي طرح بررسي كميت و كيفيت علوم اجتماعي در ايران (در مجموعه علوم اجتماعي در آسيا) كه توسط يونسكو در 1956 به چاپ رسيد، طرح ارزشيابي سواد آموزي توام با حرفه (اصفهان و دزفول)، همچنين طرح اثرات تلويزيون در مناطق روستايي در حال عمران كه چند مقاله از آن به فارسي و انگليسي چاپ شده و گزارش مفصلي از آن به زبان فرانسه به يوسنكو ارائه شده و بالاخره طرح «حرفه پزشكي در ايران»بود كه در مجموعه «حرفه پزشكي در آسيا» منتشر شد.
دكتر توسلي خود معتقد است بسياري از كتابهايي كه توسط وي تاليف شده نتيجه شركت در كنگرههاي مختلف بوده است.
به گزارش ايسنا، وي در شهريور ماه 1356 به منظور گذراندن فرصت مطالعاتي به همراه خانوادهاش عازم بركلي كاليفرنيا و مك گيل كانادا شد و مدت يك سال از مهر 56 تا شهريور 57 را در دانشگاه بركلي و دانشگاه هيوارد كاليفرنيا گذراند.
دكتر توسلي علاوه بر شركت در دورههاي فوق دكتراي جامعه شناسي اين دانشگاه و استفاده از محضر اساتيد مشهوري چون تالكوت پارسنز، بلا، اسملسر و بلومر، با بخش خاورميانه اين دانشگاه و حامد الگار در مورد مسائل و موضوعات اسلامي خاورميانه همكاري داشت.
وي در اين دوره علاوه بر كمك به ترجمه برخي آثار شريعتي به زبان انگليسي، مقدمه مفصلي (حدود 50 صفحه) براي ترجمه انگليسي آثار وي تحت عنوان «تحليلي از آثار و آرا دكتر شريعتي»نوشت كه جداگانه با عنوان «ياد يادآور» توسط انجمن اسلامي دانشجويان به زبان فارسي نيز در كاليفرنيا به چاپ رسيد. همين اثر به زبانهاي فرانسه، اسپانيايي و عربي به عنوان مقدمه بر ترجمه آثار دكتر شريعتي منتشر شده است و در مجموعه «شريعتي در جهان» كه به زبان انگليسي در خارج از كشور منتشر شده آمده است.
توسلي پس از انقلاب مدت كوتاهي به عنوان مشاور در راديو تلويزيون فعاليت داشت سپس حكم رياست دانشگاه اصفهان را گرفت. وي در دوره انقلاب فرهنگي تا زمان بازگشايي دانشگاه ها سرپرستي بخش برنامه ريزي علوم انساني را در ستاد انقلاب فرهنگي بر عهده داشت و برنامههاي اين رشتهها را نهايي كرده و به تصويب ستاد رساند.
در سال 1364 به عنوان مدير گروه جامعه شناسي دانشگاه تهران انتخاب شد و در سال 1365 نيز به سمت رياست دانشگاه منصوب شد. وي همچنين در ايجاد دوره دكتري در دانشگاههاي تهران، تربيت مدرس و دانشگاه آزاد اسلامي نقش بسزايي بر عهده داشته است.
دكتر توسلي كه در تاسيس انجمن جامعه شناسي ايران نيز سهم عمدهاي داشت، پس از پيروزي انقلاب اسلامي به عنوان اولين و دومين رييس انجمن انتخاب شد و در دوره مسئوليتش هفت كنفرانس عمومي و بيش از 100 سخنراني در دانشگاههاي مختلف توسط انجمن برگزار شد. همچنين در اين دوره سه شماره نامه انجمن جامعه شناسي منتشر شد و خبرنامه انجمن نيز فعاليت خود را آغاز كرد.
دكتر توسلي در سال 1380 به عنوان پژوهشگر برجسته و در سال 1381 به عنوان استاد برگزيده دانشگاه تهران انتخاب شد و مدال افتخاري علمي (مدال درجه 1 دانشگاه) را دريافت كرد.
