دكتر جعفرى زند باستان شناس و عضو هيات علمى دانشگاه: رطوبت سد سيوند آرامگاه كوروش را از بين مى برد، شرق

مهدى مكارمى: پاسارگاد زير آب نمى رود، اما اين يك جمله براى رفع همه نگرانى ها نسبت به تخريب آرامگاه كوروش و آثار باستانى پاسارگاد كافى نيست. رطوبت حاصل از درياچه سد سيوند پس از آبگيرى قطعاً آرامگاه كوروش و ساير آثار سنگى پاسارگاد را از بين خواهد برد. يك استاد باستان شناسى دانشگاه آزاد شيراز در گفت وگو با «شرق» مى گويد: تغيير اقليم و آب وهوا و ايجاد درياچه سد سيوند آثار پاسارگاد را از بين مى برد. عليرضا جعفرى زند عضو هيات علمى دانشگاه آزاد شيراز ادامه مى دهد: رطوبت اثر مستقيمى بر اين آثار داشته و مسائلى چون رويش گياهان در لابه لاى سنگ ها را به دنبال دارد. وى مى گويد: آثار پاسارگاد فرسوده تر از تخت جمشيد هستند و ارتفاعى نسبت به دشت ندارند به همين دليل آسيب پذيرى آنها بسيار بالا است. به گفته وى آبگيرى سد سيوند در درازمدت قطعاً آثار سنگى پاسارگاد را از بين خواهد برد.وى كه دكتراى دوران تاريخى دارد در ادامه از كسانى كه بدون بررسى كارشناسى مدعى هستند آبگيرى سد آرامگاه كوروش و ساير آثار سنگى را تهديد نمى كند مى گويد: آنها بايد پاسخ بدهند كه كدام هيات كارشناسى و علمى بررسى كرده است كه آبگيرى سد اين آثار را تهديد نمى كند، كسانى كه تخصصى در اين زمينه ندارند نمى توانند به راحتى نگرانى ها درباره تهديد اين آثار ارزشمند تاريخى را رفع كنند. وى با اشاره به اينكه متاسفانه تاكنون بررسى علمى و كارشناسى از سوى متوليان امر انجام نشده خواستار بررسى دقيق علمى كارشناسان خبره و بى طرف در اين خصوص شد.اين مدرس دانشگاه در ادامه اهميت «تنگه بلاغى» را يادآور مى شود و تاكيد مى كند: البته تنگه بلاغى خود جزء هويت پاسارگاد و آثار تاريخى اين منطقه است و آنقدر اهميت دارد كه همانند آثار سنگى پاسارگاد نگران آن باشيم.جعفرى زند مى گويد: ده ها و صدها محوطه تاريخى در منطقه وجود دارد كه هنوز شناسايى و معرفى نشده اند. اين بافت هاى كهن نيازمند كاوش هاى دقيق است و آبگيرى سد اينها را نابود مى كند.وى در پاسخ به سئوالى در اين خصوص كه گفته مى شود مقبره مادر كوروش نيز در اين منطقه است مى گويد: پايگاه هايى مربوط به دوره هخامنشيان در اين تنگه وجود دارد كه احتمال دارد محل سكونت موقت خاندان شاهى باشد و احتمال اينكه آثار ارزشمندى همانند آثار سنگى پاسارگاد را در خود جاى داده باشد وجود دارد. وى اهميت راه شاهى را يادآور مى شود و تاكيد مى كند كه باوركردنى نيست اين راه باستانى از بين برود.

• ضرورت رعايت زمان براى انجام كاوش و بررسى دقيق
عليرضا عسكرى عضو هيات علمى پژوهشگاه سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى نيز در گفت وگو با «شرق» بر ضرورت رعايت زمان لازم براى انجام كاوش هاى باستان شناسى و ضرورت دقت و حوصله براى تفحص در محوطه هاى باستانى مى گويد: به دليل اينكه باستان شناسى براى كاوش و درك زندگى اجتماعى گذشته از روش هاى علمى استفاده مى كند ضرورت دارد تا معيارهاى علمى براى هر كاوش رعايت شود. از اين رو، اگرچه كاوش هاى تنگه بلاغى را كاوش نجات بخشى مى دانيم اما اين به معنى استفاده نكردن از ضوابط علمى نيست. زيرا مادامى كه باستان شناس براى درك افكار سازندگان اشياى گمنام در يك كاوش تلاش مى كند بايد بستر هر شىء را بشناسد، ارتباط درون محوطه اى و در نهايت ارتباط برون محوطه اى آن را درك نمايد تا سرانجام باستان شناس بتواند در يك بستر منتج از به كارگيرى روش هاى علمى، حيات سياسى، اقتصادى، اجتماعى آن شىء را تبيين نمايد. وى بر همين اساس تاكيد مى كند: رعايت اين نكات محدوديت هاى زمانى خاص خود را مى طلبد. عسكرى در ادامه اهميت تنگه بلاغى را يادآور مى شود و مى گويد: تنگه بلاغى به عنوان مهمترين گذرگاه باستانى فارس مطرح است كه حداقل اين موضوع براى هخامنشيان مصداق عينى دارد. اين گذرگاه باستانى يادآور خاطره هاى بسيارى از تاريخ ايران است. وى ادامه مى دهد: تنگه بلاغى دره عريضى است كه رودخانه پلوار در آن جارى است. اين تنگه در حدفاصل پاسارگاد و تخت جمشيد واقع شده است. بسيارى از سفرنامه نويسان اين مسير را ديده و همچنين در متون جغرافياى تاريخى فارس بر اهميت آن به ويژه در دوره هاى كهن ياد شده است. شايد موقعيت مناسب آن يعنى نزديكى به پاسارگاد و تسهيل دسترسى به تخت جمشيد در دوره هاى پيش از اسلام و در دوره هاى اسلامى به شهر استخر و شيراز از اين گذرگاه از جمله دلايل اهميت آن باشد. وى ادامه مى دهد: در اين محل، آثار كنده كارى در صخره ها و همچنين سنگفرش هاى ممتد در طول رود پلوار وجود دارد. برخى از پژوهشگران بر وجود راه شاهى در اين قسمت تأكيد دارند و دليل آنها همين سنگفرش ها و كنده كارى ها در تنگه بلاغى است. بدون ترديد، موقعيت جغرافيايى مناسب اين محل از ديدگاه هاى مختلف نظير: نزديكى به پاسارگاد، گذر رودخانه پلوار از اين قسمت، تسهيل دسترسى از اين محل به جلگه مرودشت و تخت جمشيد، پوشش گياهى مناسب و زمين هاى كشاورزى از جمله مهمترين دلايل اهميت اين تنگه است. وى مى گويد: در منطقه پاسارگاد، رودخانه پلوار (سيوند) پس از گذشتن از كنار آرامگاه كوروش از طريق تنگه بلاغى به شهر استخر و شهر پارسه مى رسد. اين رودخانه به عنوان حلقه پيوند دو محوطه ثبت شده در فهرست ميراث جهانى، نه تنها به عنوان يكى از چشم اندازهاى تاريخى فرهنگى، بلكه از منظر طبيعى و پيدايش مهمترين استقرارهاى دوره تاريخى ايران يعنى نخستين خاستگاه هاى امپراتورى هخامنشى و ساسانى در محدوده آن حائز اهميت فراوان است. جالب تر اينكه، همراه با پيچ و خم بستر طبيعى اين رودخانه در امتداد تنگه بلاغى جاده اى سنگفرش وجود دارد كه گاه براى عبور آن، بخش هايى از صخره كوه را تراش داده اند. به گفته وى در كنار اين جاده، آثارى از روستاهاى دور ه هخامنشى، كوره هاى ذوب فلز، و گورهاى سنگى وجود دارد.

• فعالان ميراث فرهنگى اعتراض مى كنند
يك عضو انجمن سرپاد كه يك تشكل غيردولتى ميراث فرهنگى در استان فارس است هم به خبرنگار ما مى گويد: حداقل دوسال فرصت براى انجام بررسى هاى دقيق علمى و كارشناسى تنگه بلاغى و اطراف آن نياز است. به گفته رسولى براى بررسى آثار احتمالى آبگيرى سد بر آثار سنگى پاسارگاد نياز به بررسى علمى احساس مى شود. وى گفت: مهرماه از سوى اين انجمن و فعالان ميراث فرهنگى فارس تجمعى اعتراضى نسبت به سد سيوند در پاسارگاد برگزار خواهد شد.به هر حال هر روز كه مى گذرد ماجراى سد سيوند و آثار تاريخى استان فارس جدى تر مى شود و به عنوان اولين چالش جدى رئيس جديد سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى ظاهر مى شود. وى اخيراً از مسئولان سابق سازمان به دليل بى توجهى نسبت به احداث سد سيوند و اثر منفى آن بر ميراث فرهنگى ابراز تاسف كرد و تاكيد كرد: اين موضوع را شخصاً پيگيرى خواهم كرد.به نظر مى رسد دعوت از كارشناسان برجسته باستان شناسى داخلى و خارجى براى بررسى همه جوانب آثار سد سيوند بر آثار باستانى ضرورت دارد.استان فارس به عنوان خاستگاه تمدنى سرزمين ايران از اهميت ويژه اى برخوردار است با اين وجود گفته مى شود در حال حاضر ايجاد حدود ۲۱ سد در دستور كار مسئولان است و بسيارى از اين سدها در كمين آثار تاريخى هستند كه يكى از آنها در شهر داراب قرار دارد و آثارى از دوره ساسانيان را از بين خواهد برد.