خنیاگر خنده و خرد، حاجی فیروز یا ملا نصرالدین، نگاهی تازه به زندگی و شخصیت ملانصرالدین، محمود کویر

این نوشته تحقیقی خواندنی، از محقق ارجمند استاد دکتر محمود کویر را در دو بخش به پیشگاه دیدگان شما می آوریم......اطلاعات مربوط به کتاب شناسی در مورد این رساله را همراه با بخش دوم ( ولی جداگانه ) به اطلاع شما میرسانیم... گذرگاه
بخش اول

این نوشتار که نتیجه ی سال ها کوشش و بررسی من است، کوتاه شده ی زندگی خواجه پیروز یا ملانصرالدین است. نگاهی تازه به زندگی و کارهای این فیلسوف خندان تاریخ ایران. من به همراه این رساله صدها عکس و مینیاتور و طرح و فیلم و نمایشنامه و مجسمه از ملا گرد آورده ام. هم چنین این رساله با یک کتاب شناسی همراه است که در آن کوشیده ام تا هر کتابی را که در باره ملا در هر کجای جهان، نوشته و چاپ شده است، معرفی نمایم.

فرهنگ شادمانی، بخشی از فرهنگ زندگی است.
شادمانی و خندستانی کردن در ادب فارسی سه بخش مهم دارد:
هزل: رسوا کردن و برهنه کردن خصوصیات فردی و پنهانی افراد است و دنیای ممنوعه ها را در بر می گیرد. مانند: هزلیات سعدی و مولانا و...
هجو: نیشخندی است بر اخلاق و منش ها ی انسان ها و جنبه فردی آن قوی تر است. مانند: هجویات سنایی و سوزنی سمرقندی و انوری و ....
طنز: گریه خنده های عارفانه بر زندگی است. کشف و برهنه کردن تضادها و ناهماهنگی های زندگی است. سمت و سوی اجتماعی دارد. رقص بر شمشیر است.
هرسه، اما زمینه های نوشتاری و گفتاری در ادب فارسی دارند. مانند: کارهای عبید زاکانی و بخشی از کارهای سعدی و دهخدا و صادق هدایت و...
در اقلیم ستم و مگو و مکن و مبین، طنز و به ویژه طنز شفاهی رونق می گیرد تا دمی خنده بر لب ها بنشاند و آرامش بخشد . طنز اینجا، لبریخته های شادی و رنج است.
چنین است که هزالان، بذله گویان، شوخان، ظرفا، دلقک یا تلخکان، مسخرگان، مغفلان، فضولان در ایران بسیار بوده و بین مردم مورد توجه بوده اند.
نوشتن هزلیات، هجویات و مطایبات در ادب فارسی و بین بزرگانی چون مولانا و سعدی رایج بوده است.

و از فنون این رشته بسیار می توان نام برد، مانند: نقیضه گویی، شهرآشوبی، نادره گویی،لودگی، فکاهت، فضولی، ظرافت،شیرین زبانی،شوخ چشمی، زنخ زنی،حاضر جوابی.مزاح گویی.مضحکه گردانی.متلک پرانی.لطیفه گویی.دست انداختن.ریشخند کردن.
لطیفه و نکته اما در این میانه از گستردگی و اهمیت بسیار برخوردار است. کوتاه و پر معنی و پر جوش. شناخت منش ها و روش ها و ارزش های یک جامعه بدون توجه به دنیای خنده و گریه های آن اجتماع غیرممکن است. دنیای ابوبکر ربابی و تلخک تا کریم شیره ای و....
==============================================================
ادامه بخش اول در گذرگا ه شماره 51