دكتر معين: استعفاي من اعتراض به روند طي شده تصويب قانون جديد وزارت علوم بود، ايسنا

خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس سياسي
وزير سابق علوم، تحقيقات و فناوري گفت: رسالت دانشگاه، كارسازي و فرهنگسازي و آينده‌نگري براي جامعه است و بر اين اساس مهمترين ثروت اجتماعي را بايد در دانشگاه جست‌وجو كرد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران دكتر مصطفي معين كه در مراسم افتتاح ششمين دوره اردوي تشكيلاتي انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران و علوم پزشكي تهران سخن مي‌گفت، ادامه داد: ارزشمندترين سرمايه انسان زندگي و زماني است كه در اختيار اوست. با پيشرفتهاي علم، ارزش زمان به صورت تصاعدي رو به افزايش است و اگر انسان با توجه به اهميت زمان در مسير حق قرار گيرد و استقامت و پايداري داشته باشد، ارزشهاي الهي كه در انسان نهفته شده است، طي زمان فعليت پيدا مي‌كند.
معين افزود: جامعه هم وقتي كه از زمان به طور بهينه استفاده كند، پتانسيل‌هايش بروز مي‌يابد و به مدينه فاضله نزديك مي‌شود.
وي با تصريح بر اينكه امروزگرانبهاترين ارزش افزوده مادي و معنوي به اعتبار دانش و از طريق آموزش و پژوهش به دست مي‌آيد كه بايد با تزكيه و اخلاق همراه باشد، افزود: بدون ترديد يك نظام اجتماعي برخوردار از صبر و ايمان مي‌تواند تهديدها را به فرصت تبديل كند و بالعكس.
وي مهمترين چالش توسعه و پيشرفت در جوامع توسعه نيافته را مساله مديريت و سوء مديريت دانست و اظهار داشت: در جامعه‌اي كه ميانگين سواد آن فقط 8 كلاس است و نظامات تصميم‌گيري برپايه دانش علمي قرار ندارد، فرصتها به تهديد تبديل مي‌شوند و اين يك فاجعه است.
وي افزود: از منظر ديني بي‌توجهي به قدر و ارزش زمان بزرگترين كفران است كه باعث مي‌شود جامعه و يا كشور از اين نعمت محروم شوند. خداي تعالي هيچ نعمتي را از هيچ ملتي سلب نمي‌كند، مگر اينكه خود آن جامعه زمينه سلب آن را فراهم كند و طبيعي است كه اگر جامعه‌اي به زمان اهميت ندهد، فرصت را از دست داده است. در حقيقت ما در حال محروم كردن جامعه‌مان از آينده‌اي توسعه يافته هستيم.
وي با بيان اينكه از ميان 17 ميليون جمعيت شاغل در بخش خصوصي و دولتي كشور، در بخش خصوصي تنها 2 درصد از سواد ديپلم و بالاتر از آن برخوردارند و اشتغال از نظر تخصصي وضعيت چندان بهتري ندارد، گفت: ما مي‌خواهيم با اين 2 درصد باسواد جامعه را اداره كنيم كه اين از معجزات است و از نظر توسعه يك فاجعه اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي محسوب مي‌شود.
وي با بيان اينكه در دنياي امروز بين ميزان سواد و توليد ناخالص ملي ارتباط مستقيمي وجود دارد، تصريح كرد: امروزه بر برخورداري از آموزش عالي براي همگان تاكيد شده است و يك نظام مردمسالار بايد درخصوص اين حق اساسي پاسخگو باشد.
معين گفت: ما به جاي رويكرد سخت‌افزارانه به توسعه، نيازمند توسعه علمي به عنوان اولين اولويت توسعه ملي هستيم. سهم ميانگين سخت‌افزار در ثروت جهاني 16 درصد است كه متعلق به كشورهاي پيشرفته است ولي در ايران 37 درصد ثروت ملي به انواع ماشين تبديل شده است و ماشينهايي هم كه مشغول كار هستند با حداقل بهره‌وري كار مي‌كنند. اين الگوي شاخصي از توسعه ناپايدار و نامتوازن است كه فقط محيط زيست كشور را مورد تهديد قرار مي‌دهد. بنابراين اگر بخواهيم نگاهي علمي به توسعه داشته باشيم، توسعه علمي را بايد در صدر برنامه‌ها قرار دهيم.
وزير سابق علوم، تحقيقات و فناوري با بيان اين‌كه بينش ما نسبت به توسعه غلط است تصريح كرد: توسعه علمي به معني توسعه همه جانبه آموزشي، پژوهشي، فناوري و ترويج فرهنگ علمي منطبق با توسعه در كشور است. البته در اين ميان بايد از آموزه‌هاي ديني نيز بهره برد.
معين افزود: توسعه سياسي، اقتصادي و فرهنگي بدون توسعه علمي ناقص و يا غيرممكن خواهد بود. در حقيقت با توسعه علمي اهداف اصلي جنبش اصلاحات تحقق پيدا خواهد كرد.
وي با تاكيد بر اينكه مهمترين اصلاح را بايد در بخش علمي انجام دهيم تصريح كرد: بايد فرايند توسعه كشور را مانند يك جنبش اجتماعي در نظر بگيريم.
وي در همين زمينه خاطرنشان كرد: وزارت علوم تلاش كرد تحول در ساختار علمي و پژوهشي را در دستور كار خود قرار دهد و آن را مبناي همراهي با رييس جمهور و راي اعتماد مجلس به خود بداند.
در اين راستا اصلاح نيز بايد از دانشگاه شروع شود و بايد توسعه علمي را در ارتباط تنگاتنگ با توسعه اجتماعي و سياسي قلمداد كنيم.
به گزارش خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، دكتر مصطفي معين در ادامه سخنان خود در دانشگاه تهران، با تقسيم چالشهاي راه توسعه علمي؛ به سه دسته چالشهاي موجود در بينش و نگرش، چالشهاي ساختاري و چالشهاي رفتاري، افزود: جوامع در توسعه علمي نقش مهمي دارند و در اين ميان نقش نخبگان بسيار برجسته است. توسعه علمي يك آرمان ملي است و بايد يك عزم ملي از اين آرمان پشتيباني كند.
وزير سابق علوم خاطرنشان كرد: در چند سال اخير توسعه علمي از پشتوانه كافي برخوردار نبود. توسعه علمي فقط مساله من يا وزارت علوم نيست و در اين چند سال يك عزم ملي براي حمايت از توسعه علمي وجود نداشت.
وي درباره‌ي چالشهاي نگرشي تصريح كرد: تا موفق نشويم ساختارهاي بينشي خود را تغيير دهيم، نمي‌توانيم به توسعه علمي دست پيدا كنيم. وقتي در يك جامعه، علم منزلت نداشته باشد، مشكل فرهنگي و بينشي نيز وجود دارد؛ به همين دليل در نظام برنامه‌ريزي توسعه كشور، علم و نظام دانشگاهي، جايگاهي در خور نخواهند داشت. به عنوان مثال حتي در بخش ظاهري بين ساختمان وزارتخانه‌ها تفاوت وجود دارد. مثلا بين ظاهر ساختمان‌هاي آموزش و پرورش و وزارت علوم نسبت به برخي وزارتخانه‌ها تفاوت كاملا اساسي وجود دارد، به گونه‌اي كه وضعيت در آموزش و پرورش و وزارت علوم فلاكت‌بار به نظر مي‌رسد و يا ميزان سرمايه‌گذاري در زمينه‌هاي علمي و پژوهشي نسبت به بخشهاي سخت‌افزاري و صنعتي بسيار كمتر است.
وي با بيان اين كه مديريت در دنياي امروز به عنوان يك دانش تخصصي مطرح است، افزود: بايد ديد كه در ايران چه مقدار روي مديريت سرمايه‌گذاري شده است. در ايران همه خود را مدير مي‌دانند.
وي دو قطبي شدن جامعه به خواص و عوام و فرهنگ مقلد و مريدپروري را از جمله موارد مخرب انديشه‌ورزي و مخالف توسعه علمي دانست و در مورد چالشهاي ساختاري توسعه علمي تصريح كرد: از سال 79 مساله فناوري در برنامه توسعه كشور گنجانده شد كه قبل از آن چنين موردي وجود نداشت و بر آن اساس وزارت علوم مسووليت سياست‌گذاري و ساماندهي تكنولوژي را بر عهده گرفت. متناسب با جايگاه جديد وزارت علوم، تحقيقات و فناوري حتي قبل از تصويب لايحه ساختار جديد وزارت، بسياري از اختيارات وزير در زمينه‌هاي آموزشي، پژوهشي و انتخاب مديران دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي به آنها تفويض شد و اين قدم موثري در جهت خودگرداني، آزادي علمي و استقلال دانشگاه بود.
معين درباره‌ي چالشهاي رفتاري پيش روي توسعه علمي گفت: جامعه ما بايد اين مساله را به عنوان يك آرمان ملي از مسوولان و نظام طلب كند و همه بايد خواستار توسعه علم و فناوري در كشور باشند. ضعف در گفتمان سياسي و علمي مشهود است، به طوري كه حاضر نيستيم به طور سالم و مسالمت‌آميز با يكديگر گفت‌وگو كنيم.
وي در خصوص موانع سياسي كه موجب اختلال در توسعه علمي مي‌شود، اظهار كرد: ضعف خرد جمعي و تفوق خرد فردي و ضعف ساختار عقلاني در اداره امور كشور، از جمله اين موانع هستند. وقتي كه ساختار عقلاني وجود نداشته باشد، جامعه از آينده‌نگري محروم خواهد شد.
وي تصريح كرد: فقدان امنيت، موجب كاهش ‌اعتماد دانشمندان و متفكران مي‌شود و در نتيجه به فرار مغزها مي‌انجامد.
مشاور رييس‌ جمهور، آثار فكري و تربيتي به جاي مانده از حكومت استبدادي چند صد سال قبل از پيروزي انقلاب را از جمله عوامل سياسي اختلال در توسعه علمي عنوان كرد و افزود: در اين نظام حكومتي، اصل بر اجراي حكم حاكم بوده و نه اجراي قانون و هنوز خصلتهاي نظام استبدادي در تك تك ما كم و بيش وجود دارد كه البته هر قدر سطح مسووليتها بيشتر مي‌شود، ممكن است اين خصلت پررنگ‌تر باشد.
وي افزود: وجود فضاي ترس و عدم تحمل افكار اصطلاحا دگرانديشان، موجب شده كه آنها به پنهان‌كاري و يا افراط روي بياورند.
معين، فضاي عوام‌زده و سياست‌زده كشور را از ديگر موانع سياسي پيش‌روي توسعه علمي دانست و گفت: اظهار نظرهاي غير تخصصي، يك حركت عوامانه و فراگير است و افراد بايد حدود خود را تشخيص دهند. چنين نهادها و مسوولاني به اصلاحات و تغيير و تحول به چشم سوء ظن نگاه مي‌كنند كه نمونه‌اش را در همين تغيير ساختار وزارت علوم شاهد بوديم.
بنا به گزارش خبرنگار ايسنا در ادامه، جلسه پرسش و پاسخ دانشجويان با دكتر معين برگزار شد.
معين در پاسخ به پرسشي درباره‌ي آينده جنبش دانشجويي گفت: آينده اين جنبش در گرو توجه دانشجويان است و اينكه چقدر بتوانند با برنامه‌ريزي گسترده نوعي همبستگي را در اين جنبش تقويت كنند و با بالا بردن آگاهي‌ها و تحليلهاي تشكيلاتي خود، ضربه‌پذيريها و آسيب‌پذيريها را كاهش دهند و اجازه ندهند كه از بيرون به اين نهاد نفوذ و تعرض شود. در ضمن، خود جنبش نيز بايد سعي كند حركتهايش را با آينده‌نگري برنامه‌ريزي كند.
وي اختلافات دروني را مهمترين عامل ضعف جنبش دانشجويي عنوان كرد و افزود: در عين حال نبايد عوامل بيروني را در اين مورد ناديده گرفت.
وي خطاب به دانشجويان گفت: بايد سعي كنيد انسجام جنبش دانشجويي را حفظ كنيد و افزايش دهيد.
معين با بيان اينكه ارزيابي من از آينده جنبش دانشجويي مثبت است، ادامه داد: در مجموع در بلندمدت نسبت به كل تحولات و اصلاحات اجتماعي جامعه ايران ديد مثبتي دارم و معتقدم كه اين جنبش راه خود را باز خواهد كرد و بايد سعي كنيم كه از اين كاروان عقب نمانيم، مزاحمت ايجاد نكنيم و با آگاهي دادن به اين روند، دوره گذار را طي كنيم.
وي تصريح كرد: در هيچ شرايط سختي نبايد به هيچ وجه از آرمانهايمان صرف‌نظر كنيم.
وزير سابق علوم در مورد دلايل استعفايش گفت: من فكر مي‌كنم كه بايد روي موازين و اصول حركت كنم و به هيچ وجه از موازين تخلف نكنم، طفره نروم و خود را توجيه نكنم. با فرض بر اينكه يك مسوول با انگيزه صحيح مسووليت را پذيرفته است و از كارايي برخوردار باشد، اگر در مسووليتهاي خطير اجتماعي قرار گيرد و ببيند كه فاقد اثربخشي است، يك لحظه درنگ در اين مسووليت فاقد مشروعيت است. مسووليتها ارث و ميراث پدري نيستند، بلكه يك امانت الهي و مردمي هستند. من تا وقتي مي‌توانم مسوول باشم كه موثر و پاسخگو باشم و علي‌رغم كارايي، اگر نتوانم موثر باشم حق ندارم پشت ميز مسووليت بنشينم. در غير اين صورت اعتماد مردم كاهش مي‌يابد.
وي افزود: من اصلا در پذيرفتن مسووليت وزارت علوم هدف سياسي نداشتم و هنگامي كه اين مسووليت به من پيشنهاد شد، ديدم كه نمي‌توانم از پذيرش مسووليت سر باز بزنم. علي‌رغم اينكه برنامه من در مجلس به تصويب قاطع رسيد، ماموريت من زير سوال رفته بود.
وي افزود: دور از شان يك انسان عادي و به ويژه يك مسوول است كه بخواهد عمر خود و جامعه را با روزمر‌گي تلف كند.
معين در بيان دلايل استعفايش از مسووليت وزارت علوم، گفت: زير سوال رفتن برنامه تحول در ساختار مديريت علم و تكنولوژي كشور، بي‌حرمتي نسبت به دانشگاه، دانشجو و استاد و نيروهاي متفكر و فرهيخته كشور و دخالتهاي بي حد و حصر نهادها و دستگاهها و شوراهاي عالي و غير عالي و از جمله شوراي پژوهشهاي علمي كشور كه تكليف شرعي خود مي‌دانستند دخالت كنند، از جمله دلايل واضح و آشكار من در استعفا از اين مسووليت بود و من به هيچ‌وجه از كار و تلاش و ايفاي مسووليت خسته نشده بودم.
معين در مورد ناآرامي‌هاي خردادماه گذشته تصريح كرد: از اولين روزي كه آن اتفاق در كوي افتاد به اين نتيجه رسيدم كه چند نفري كه به عنوان تشكل صنفي به خيابان آمدند، به طور ناخودآگاه در سناريويي وارد شده بودند كه هدف طراحان آن تخليه انرژي متراكم دانشجويان قبل از سالگرد 18 تير بود و به زعم خود قصد داشتند كه شعارهاي صنفي را هرچند به طور تصنعي، جايگزين شعارهاي سياسي كنند كه اين امر تحقق نيافت و بلكه به اغتشاشات گسترده و دامنه‌دار خياباني تبديل شد كه متاسفانه شعارهاي ضد ملي و هتاكي نسبت به مقدسات نيز با تحريكات امواج ماهواره‌ها و بيگانگان خارج از مرزهاي كشور به آن افزوده شد. موضوع تنوع‌بخشي به آموزش عالي هم يك سناريو بود. من كه خود را مصون از اشتباه و خطا نمي‌دانم، ولي محافل فتنه‌گري كه از اوايل خرداد ماه امسال كار خود را شروع كردند، مرا مدافع اشرافي‌گري و بي‌عدالتي در آموزش و خود را مدافع انحصاري آموزش عالي دولتي و عدالت اجتماعي مي‌دانستند. كدام عقل سليمي اين را تاييد مي‌كند؟ بد نبود كه در اين مورد به سابقه من رجوع مي‌كردند و بعد چنين حرفهايي را مي‌زدند. يك دانشجو هم نبايد اين طور به قضاوت بنشيند.
معين افزود: دانشگاههاي ما الان با 50 درصد ظرفيت كار مي‌كنند و در كشورهاي پيشرفته دو برابر اين ظرفيت دانشجو مي‌پذيرند. در دنيا معمولا 30 تا 50 درصد بودجه دانشگاهها را خود دانشگاهها از طريق شهريه و يا از طريق عقد قرارداد با بخشهاي مختلف تامين مي‌كنند. ولي در كشور ما به طور متوسط حدود 12 درصد بودجه دانشگاهها توسط خودشان تامين مي‌شود و اگر به بودجه دولتي تكيه كنيم در بحرانهاي اقتصادي اولين بخشي كه آسيب خواهد ديد خود دانشگاه است.
وي افزود: بايد تا آخر برنامه سوم 30 درصد درآمد دانشگاهها از طريق درآمد اختصاصي تامين شود و اين بودجه بايد صرف كيفيت‌بخشي به آموزش و پژوهش دانشگاهي شود. ما در دولت اين مساله را مطرح كرديم كه اگر كسي نتوانست شهريه‌اش را بپردازد، بخش بانكي به او وام دهد و بعد از فارغ‌التحصيلي آن را بازپرداخت كند كه دولت نيز 200 ميليارد ريال تسهيلات بانكي را به اين امر اختصاص داد.
وزير سابق علوم با بيان اينكه بيش از 95 درصد راه تحول ساختاري در وزارت علوم طي شده است، گفت: در مورد ميزان باقي مانده فقط تفسير شوراي نگهبان و نظر شوراي عالي انقلاب فرهنگي باقي مانده است.
وي افزود: شوراي عالي انقلاب فرهنگي تاكنون 13 بار آيين‌نامه وظايف و اختيارات خود را تغيير داده است، چطور مي‌شد كه اين بار هم آيين‌نامه داخلي خود را در مورد اين لايحه اصلاح مي‌كرد. مگر آيين‌نامه داخلي يك دستگاه وحي منزل است كه نتوان آن را تغيير داد. من 20 سال است كه عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي هستم ولي چند ماهي است كه به اين دلايل ديگر در جلسات آن شركت نكرده‌ام.
معين گفت: پيگيري تصويب نهايي و ابلاغ لايحه تغيير ساختار وزارت علوم نيازمند تاكيد مقام معظم رهبري، حمايت آقاي خاتمي و پيگيري جدي آقاي دكتر توفيقي است.
وي در پايان گفت: استعفاي من به خاطر اعتراض به روند طي شده در امر تصويب قانون جديد وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و فرصت‌سوزي توسعه علمي كشور و نيز دخالت و تعرض نسبت به شؤون آموزش عالي و دانشجويان و دانشگاهها بود و به طور كلي شرايط تنش‌آلود و ناآرامي كه فرصت هرگونه برنامه‌ريزي و مديريت را از دولت سلب مي‌كرد.