پرسش مرکزی همايش سراسری: همسازی بر محور دکترين جمهوريخواهی، محسن حيدريان

صاحب نظران علوم سياسی اتفاق نظر دارند که شرط اصلی موفقيت يک حرکت سياسی بويژه در مرحله بنيانگذاری و قوام يابی پرهيز از طرح اختلافات مناقشه انگيز و تاکيد بر تمايزات اصلی آن نسبت به ديگر گروهبنديهای سياسی موجود است. با حرکت از چنين پيش فرضی پرسش مرکزی همايش سراسری جمهوريخواهان ايران کدام است؟

جمهوريخواهان ايران با بيش از نيم قرن تجربه سياسی و نزديک به يکسال تدارک فکری، عملی و شکل دهی گروههای کار داوطبانه متعدد در همايش سراسری خود پاسخ به سه پرسش پايه ای را در دستور کار خود دارند: ۱_ اوضاع کنونی ايران،۲_ آنچه جمهوريخواهان می خواهند ۳_چگونگی دست يابی به آنها . اين سه پرسش دارای يک وحدت درونی و يک کثرت زنجيره ای اند. اما کليت آنها درک جمهوريخواهان درباره انسان ايرانی، جامعه ايرانی و نيز جهان کنونی را شکل ميدهد. در واقع پاسخهای همايش به اين سه پرسش بخش مهمی از دکترين جمهوری خواهی است، اما همه آن نيست. ديگر تمايز مهم جمهوريخواهی که شايد اهميتی حتی بيشتر دارد هنر و نحوه در هم آميزی و اجماع بازيگران پرتنوع و وسيع مشارکت کننده در آن است. اين در هم آميزی به معنای همسازی قريب هزار نخبه سياسی داخل و خارج از کشور است که شامل آزاديخواهان، مليون، چپ ها، سوسيال دمکراتها و سوسياليستها می شوند. سازمانيابی و همسازی چنين مجموعه وسيع و پر تنوعی آنهم در متن فرهنگ سياسی ايران و در شرايطی که هنوز امکان تماس زنده و متقابل جمهوريخواهان با بدنه اجتماعی آنها يعنی شهروندان ايرانی از طريق يک انتخابات آزاد فراهم نشده است، بدون ترديد يک گام تاريخی به حساب می آيد. موفقيت پروژه در هم آميزی به ديگر سخن خود معيار سنجش گذار از سنت به مدرنيسم در رفتار سياسی و نشانه واقعی سزاواری جمهوريخواهان و جدی بودن آن همچون يک حرکت سياسی کارآمد خواهد بود.

لذا دو تمايز اصلی فوق (ارزشها، کارپايه سياسی و توانائی همسازی) که هريک بی ديگری ناقص خواهد بود، جوهر دکترين جمهوريخواهان ايران را تشکيل ميدهد. دکترينی که ديدگاههای راهبردی و مواضع جمهوريخواهان در مسايل کليدی را شکل ميدهد و سزاواريها و بلوغ عملی بازيگران اين حرکت را جلوه گر می سازد.

دکترين جمهوريخواهی اما در برگيرنده تمايزات اصلی جمهوريخواهان نسبت به چهار جريان سياسی ديگر ايران يعنی محافظه کاران، اصلاح طلبان اسلامی، ملی مذهبی ها و سلطنت طلبان است. پنج گرايش سياسی فوق که هنوز هيچ يک از آنها مراحل تکوين و قوام يابی خود را پشت سر نگذاشته اند و در مراحل گوناگونی از انسجام فکری و سازمانی قرار دارند، هر يک دکترين (يا شبه دکترين) ، مخاطبان و رفتار سياسی ويژه خود را دارند و يا بازتوليد خواهند کرد. بنظرم ديگر گرايشهای سياسی موجود نظير چپ های انقلابی که در حالتی حاشيه ای قرار دارند و به دلايل ايدئولوژيک و فرهنگ سياسی درونی شان قادر به اجماع و همسازی با يکديگر نيستند نيز ناگزيرند که در جريان گذار ايران به يک جامعه مدرن دير يا زود يا به يکی از اين گرايشهای نيرومند پنج گانه فوق ملحق شوند و يا بيش از پيش به حاشيه سياست ايران رانده خواهند شد. سازمان يابی و شفافيت دکترين هر يک از گروشهای اصلی فوق گام مهمی بسوی ايران مدرن است و در نهايت همزيستی و رقابت مسالمت آميز گرايشهای پنج گانه فوق ايده آل يک ايران مدرن از منظر سياسی ميتواند باشد.

در اين ميان اما دکترين جمهوريخواهی همچون پرسش اصلی همايش سراسری به دلايل متعدد که خارج از بحث کنونی است از شانس بيشتری برای تبديل شدن به گفتمان مسلط ايران و به موثرترين اهرم تحقق يک ايران مدرن و دمکراتيک برخوردار است. در عين حال تولد جمهوريخواهان همچون يک مرجع معتبر عرفی در جامعه سياسی ايران ميتواند به يک الگوی قابل تکثير برای ديگر گرايشهای سياسی ايران نيز تبديل شود. از اينرو با اطمينان می گفت که شکل گيری دکترين جمهوريخواهی همچون يک وزنه موثر سياسی هم از نظر تمايز فکری و سياسی و هم از منظر در هم آميزی مولفه ها و بازيگران آن برای جامعه ايران اهميتی تاريخی دارد.

پرسش اصلی همايش سراسری اجماع عمومی بر محور دکترين جمهوريخواهی است. دکترين جمهوريخواهی در جامعه ايرانی به معنای ارائه الگوی تازه سياسی (سکولاريسم، دمکراسی و رقابت مسالمت آميز)، محتوی تازه سياسی (نگاه به آدم، عالم و جامعه ايرانی) و نيز استمرار جويی و قدرت انطباق و جستجوی راه حل عملی برای تحقق انديشه سياسی دمکراتيک در ايران امروز بر پايه منافع ملی است.

اما شرط موفقيت همايش سراسری در زايش دکترين جمهوريخواهی به بلوغ و خردمندی مشارکت کنندگان آن بستگی دارد. تنوع و گستردگی فکری و عملی جمهوريخواهان تنها هنگامی ميتواند به يک امتياز و فضيلت آنها تبديل شود که مکث اصلی خود را بر تولد دمکراتيک دکتر جمهوريخواهی و پرهيز از تشتت آرا بگذارند. بعبارت ديگر الگو و محتوی فکری، سياسی جمهوريخواهان با همه اهميتی که دارد اگر با کوشش آگاهانه در راه ايجاد همسازی و سازش compromise ميان مولفه ها و بازيگران جمهوريخواه ايران از افق های گوناگون تکميل نشود، تکوين دکترين جمهوريخواهی ناکار آمد خواهد بود. کوشندگان همايش سراسری بايد آگاهانه مانع غرق شدن کنگره موسس خود در جزييات و مسايلی گردند که مغاير اجماع عمومی است. اغراق در اختلافات طبيعی، اصرار بر پيروی از يک نظريه و يا انعطاف ناپذيری از جمله روشهايی است که بطور کلی از موانع همسازی و اجماع در حيات سياسی تلقی ميشود. در برابر روشهای فوق رفتاری همسازانه محسوب می شود که بجای يک برنده و يک بازنده، دارای دو برنده باشد. بنابراين شرط موفقيت همايش سراسری تاکيد بر همسازی بر محور دکترين جمهوريخواهی و پرهيز از ورود به مباحث و جزيياتی است که به اجماع عمومی آسيب ميرساند. اصولا نيز يکی از امتيازات اصلی جمهوريخواهان کنار گذاردن رفتار گروهگرايانه و مغاير با روحيه همراهی consensual بوده است.

آخرين تمايز مهم جمهوريخواهان مشارکت فعال و موثر بسياری از کادرهای با سابقه جنبش چپ ايران در آن است که تحول فکری يافته اند، اما در نقد رفتار سياسی گذشته خود بر سر بزنگاههای چند دهه اخير پر حادثه سياست ايران به هر دليلی تاکنون رفتاری محافظه کارانه و يا خطا پوشانه داشته اند. ترديدی نيست که درهای جمهوريخواهان به روی هر ايرانی باز است و حضور کادرهای پرسابقه سياسی چپ جزو سرمايه معنوی آن بحساب ميايد، اما موضوع بر سر گزينش رهبری جمهوريخواهان و بويژه شفافيت و اعتماد سازی در يک حرکت سياسی مدرن است. در گزينش رهبری آينده جمهوريخواهان همانقدر که حقوق مدنی کليه داوطلبين بايد کاملا محترم شمرده شود، همانقدر نيز بايد بر اساس معيارهای مدرن حرکت کرد. به ديگر سخن نميتوان از کنار بی تفاوتی اين عزيزان نسبت به نقد رفتار گذشته بی تفاوت عبور کرد. سخن بر سر معيارهای اخلاقی و يا گزينش معصومين و يا معيارهای رمانتيک، «ابر انسان» و غير واقعی نيست، چرا که هيچ يک از ما از اشتباهات و خطاهای کوچک و بزرگ سياسی در امان نبوده ايم. بلکه سخن از کاربرد نقد برای نشان دادن مسئوليت پذيری، درس آموزی، اعتماد سازی و شهامت مدنی _نه افراد ساده_ رهبرانی است که غلبه بر بحران اعتماد و آفرينش يک اتوريته مشروع از مهمترين وظايف سياسی و رفتاری آنان در زندگی جمهوريخواهان بايد باشد. نقد و سنجش خود و استقبال از آن يکی از معيارهای جاافتاده تجدد گرايی است که هيچ راه زير آبی برای گذر از آن موجود نيست. علاوه بر آن در زمينه گزينش رهبری جمهوريخواهان توازن ميان گروههای سنی، جنسی و پيش زمينه ها و تعلقات سياسی و فکری افراد به نحوی که ترکيب رهبری بازنمود repesentative کل جمهوريخواهان باشد، اهميت جدی دارد.

فراموش نبايد کرد که کليه احزاب مدرن جهان صرفنظر از رنگ سياسی در همايش های مهم خود يک ويژگی مشترک دارند که همانا کوشش آگاهانه در اجماع و همسازی است. همايش مدرن نمايش ارکستر موزون و شکوهمندی است که نوازندگان آن دارای پيش زمينه ها، تخصص ها، توانايی ها و کاستی های گوناگونند. اما گرچه با ملوديها و ضرب آهنگهای متفاوت و بسيار متنوع می نوازند با اينحال آوا يشان از وحدتی هارمونيک و نيرومند برخوردار است.