هنگامی که نتایج انتخابات اخیر ایران اعلام شد، به نظر میرسید احساس عمومی بین روزنامه نگاران غربی آنست که اصلاحات لیبرال درون کشور هنوز نمرده است.
مطابق یک سرشماری که اغلب نیز تکرار شده، یک سوم جمعیت ایران زیر سی سال سن دارند. متوسط سنی جمعیت ایران بطور کلی، چنانکه روش منطقه ای است؛ جایی که انتظار از زندگی در مقایسه با اروپا و آمریکای شمالی پایین است؛ با در نظر گرفتن 22.9 سال در مقایسه با 38.4 سال در بریتانیای کبیر و 35.8 سال در آمریکا جوان می باشد.
روحیهء مبارزه طلبی یک جوان آزادیخواه و اصلاح طلب خیلی کمتر از جوانان ایرانی کاهش یافته و وی دیرتر از آنان مأیوس می شود؛ جوانانی که در حال حاضر بر روی آنها حساب می شود.
البته این یک اشتباه است که حرکت اصلاحی بعلت شکست پارلمانی مرده در نظر گرفته شود. با وجود اتهامات دستکاری در انتخابات، بسیاری از ایرانیان از سیاستمداران اصلاح طلب بدلیل عمل نکردن به وعده هایشان سرخورده شدند. با این وجود، این به آن معنا نیست که خواست برای تغییرات واقعی هنوز دربسیاری از ایرانیان زنده و پویا نیست.
در حقیقت، بعضی از سیاستمداران محافظه کار احساس می کنند که حقانیتشان بدون هیچ دلیلی بوسیله سنجشهای نا امیدانهء شورای نگهبان ( دوازده نفر محافظه کار متعصب مذهبی که بر انتخابات و موارد قانونی آن نظارت می کنند) تضعیف شده است. شورایی که برای به میل خود نوسان دادن به نتایج انتخابات؛ 2500 کاندیدا که اغلب آنها اصلاح طلب بودند را فاقد شرایط لازم دانست.
بین محافظه کاران این احساس وجود دارد که درماندگیهای اصلاح طلبان در طول زمانی که قدرت را در دست داشته اند مانع بازگشت آنها به قدرت گشته است. حتی اگر انتخابات بدون هیچ مانعی برگزار می شد، تردید قابل توجهی وجود دارد که اصلاح طلبان با همان تعداد و پشتوانه مردمی گذشته به قدرت باز می گشتند.
اگر اصلاح طلبی باید ادامه پیدا کند، چنان که غیر قابل اجتناب بنظر می رسد، اکنون باید از خارج از ساختار سیاسی حاکم و از طریق سازمانهای غیر دولتی و حرکتهایی با خاستگاههای متفاوت مانند گروههای دانشجویی و جبههء مشارکت ایران اسلامی انجام شود. این ممکن است چیز چندان بدی هم برای آنها نباشد، چرا که در هنگام قدرت جلوی مقاصد خوبشان تقریبأ بطور دائم بوسیله شورای نگهبان گرفته شد. این شورا بوسیلهء بلوکه کردن لایحه های اصلاح طلبان و قوهء قضائیه تحت کنترل محافظه کاران بوسیلهء دستگیریها و موقوف نمودن آزادی مطبوعات، دولت را غیر اجرایی نمودند. در حقیقت، تا آنجائیکه به محافظه کاران تندرو مربوط می شود، اصل دشمنانت را نزدیکتر از دوستانت نگاه دار موثر بودن خود را به اثبات رساند.
با بیرون راندن اصلاح طلبان از قدرت و ندادن هیچ شانسی بجز فرصت سازمانیابی دوباره به آنها در یک سطح اجتماعی گسترده تر، ممکن است که محافظه کاران مشکلاتی را برای خودشان در آینده ساخته باشند.
جبههء مشارکت ایران اسلامی از انتقاد فعال و آشکار از آیت الله علی خامنه ای بوسیله اعتراضات خیابانی حمایت می کند، کسی که تنها به خدا پاسخ گو است. جالب خواهد بود که ببینیم چه مدت چنین تظاهرات هایی طول می کشد و چه معیارهایی برای متوقف کردن آنها در نظر گرفته خواهد شد. رضا خاتمی، دبیر کل جبههء مشارکت اسلامی، برادر پرزیدنت خاتمی و یکی از آنها که فاقد صلاحیت برای ورود به انتخابات شناخته شد، به اظهار این گفته مشهور ادامه داده است که اگر مطالبات عمومی پاسخ داده نشود، اصلاح طلبان از حاکمیت بیرون خواهند آمد، بنابراین به مشروعیت قدرت حاکم لطمه وارد خواهد شد.
هیچ نیازی به انجام این تهدید نیست، چرا که نتایج انتخابات مانع از انجام اظهاراتش گردیده است. زیر سوال بودن مشروعیت، با این حال، برجسته باقی می ماند. این مشروعیت بیشتر با ادعاهای کمی جمعیت در هنگام رأی دادن لطمه دیده است. منابع رسمی ادعا می کنند که جمعیت رأی دهنده بطور سالم شصت درصد بوده است، در حالیکه گروههای مخالف می گویند که این رقم نزدیک به پنجاه درصد بوده است. با این وجود، روزنامه نگاران در صحنه گزارش دادند رأی دهندگان از حضور در پای صندوقهای رأی خودداری کردند و باور دارند که درصد اصلی احتمالأ چیزی کمتر از هر دو تخمین یاده شده می باشد.
اگر اصلاح طلبان در دورهء تصدی خود با سختی هایی روبرو شدند، پس دولت جدید محافظه کار مشکلات خودش را برای غلبه کردن خواهد داشت. ایجاد اشتغال برای هزاران جوان ایرانی که در حال حاضر بیکارند به سرمایه گذاری نیاز خواهد داشت که ایران به تنهایی قادر به تأمین سرمایه آن نیست. سرمایه خارجی برای آینده دور ایران ضروری است.
با این حال؛ وضعیت انزوای تهران بین کشورهای غربی، بویژه در رابطه با واشنگتن، انجام این امر را غیر ممکن میسازد. ایران به داشتن هفت در صد از نفت دنیا می بالد، اما قسمت زیادی از پول بدست آمده ازصادرات برای وضع سوبسید روی کالاها مصرف می شود. این یک ضرورت باقی می ماند، چرا که قوانین جدید وضع شده بوسیله دولت اصلاح طلب قصد داشت تا به جذب و حمایت سرمایه خارجی بپردازد که بوسیله شورای نگهبان بلوکه شد.
یک جوان خوب تحصیل کرده یک منبع حیاتی برای هر کشوری محسوب می شود، با امیدها و آرزوها، اما یک تمایل به مهاجرت بین جوانان نا امید شده و اشخاص مستعد که باور دارند که آمریکا و اروپا فرصتهایی را ارائه می کنند که بهتر با اهداف و آرزوهایشان تناسب دارد، آغاز شده است.
اگر قرار بر جذب سرمایه گذاری به سوی داخل باشد، یک نبرد بین محافظه کاران باید صورت گرفته و به نتیجه برسد، این خطوط نبرد بین دو گروه کشیده خواهد شد: طرفداران اعتدال و عملگرایی بیشتر در یک سو، و آرمانگرایان مذهبی در سمت دیگر.
نمایندگان گروههای اقتدارگرا، که ادعا می کردند پیروزی انتخاباتیشان یک شکست برای ایالات متحده و صهیونیسم است، قبلأ قصد خود را برای بستن ایستگاههای تلویزیونی و روزنامه های اصلاح طلبان و ممنوع ساختن تلویزیون ماهواره ایی به دلایل امنیت ملی و مراقبت کردن از ارزشهای اسلامی اعلام کرده اند.
اگر اقتدار گرایان تسلط را بدست آورند، با در نظر گرفتن دیدگاههایشان فشار بیشتری بر روی همهء جنبه های جامعه ایرانی بوجود خواهد آمد. این هیچ اثری بر روی مسائل اجتماعی و اقتصادی که ایرانیان با آن مواجه اند نخواهد داشت؛ تنها اوضاع را بدتر خواهد کرد و توپ را به داخل دستان سپاس گزار اصلاح طلبان مشتاق به گرفتن تکانه برای مقصودشان خواهد نواخت. اصلاح طلبان می توانند هنوز ادعای ریاست جمهوری نمایند اما محمد خاتمی در زیر یک سایه قرار دارد و نگهداری مقامش غیر ممکن به نظر می رسد. او هنوز یک سال قبل از انتخابات ریاست جمهوری بعدی وقت دارد. اگر شورای نگهبان زندگی را سخت نماید، در این صورت سروکار داشتن اجباری با یک مجلس محافظه کار تند رو، مطابق اظهار نظر مفسران ، او را فردی غیر موثر خواهد نمود.
جرج تنت مدیر سازمان سیا، در نطقش دربارهء ایران در برابر کمیته امنیت سنای آمریکا گفت؛ از آنجائیکه شورای نگهبان همواره تسلطی ثابت را بر روی سیاست خارجی حفظ کرده است، نوسان حکومت محافظه کاران به هیچ تغییر ناگهانی منجر نخواهد شد. تنت اضافه کرد که در حالیکه او انتظار دارد مخالفتهایی بین محافظه کاران در مورد آزادیهای اجتماعی، سیاست اقتصادی و روابط با آمریکا ببیند، او بر این باور است که یک بازگشت محتمل به معیارهای خشن در برابر افکار عمومی یک اعتراض و شورش بین عموم ایجاد می کند.
اگر چه او چنین نگفت، اما همچنین فضاهای اجتماعی برای زیر نفوذ قرار دادن بوسیلهء نیروهای خارجی ( و بوسیله آنها که در داخل هستند ) با برنامه های خود آنها آماده هستند.
عواقب نتابج انتخابات، همچنین انتظار می رود که تأثیر آنی و مهمی بر آینده همسایگی عراق داشته باشد. چشم انداز دولت تحت تسلط شیعیان در عراق که سیاست های اقتصادی و اجتماعی لیبرال را تعقیب می کند، در حالیکه تحت نفوذ آمریکا قرار دارد، باید رهبران محافظه کار ایران را با ترس پر نماید، برای مقابله با چنین ترسی جمهوری اسلامی فقط از حربه تقاضای سوخت (جهان) می تواند استفاده نماید.
جرج تنت بر این باور است که بیشتر بی ثباتی و شورش در عراق امروز بوسیله ایران رخ میدهد" تا مقاصدش را به پیش برده و با نفوذ آمریکا مخالفت نماید"، و او انتظار دارد که وضعیت بدون تغییر باقی بماند.
شاید رساترین معیار وضعیت حقیقی جمهوری اسلامی ایران این واقعیت مسلم است که شورای نگهبان چنین سخت گیریهای شدیدی انجام داد تا پیروزی محافظه کاران را تأمین نماید. با این وجود، آنها نه کر و نه کور هستند، آنها می دانند که اصلاحات هنوز خیلی در اذهان مردم جای دارد. تنها سوال این است که چگونه آنها با این موضوع برخورد می کنند: با بی اعتنایی و مخالفت یا با پذیرفتن تدریجی اصلاحات با تعاریف خودشان.
تنها قطعیت آن است که آنها تمامی زمان عالم را در اختیار ندارند تا انتخاب نمایند.