گزارش تحليلی روزنامه ايران در سالروز ۱۸خرداد : جبهه دوم خرداد در آغاز راهی تازه، جواد دليری، روزنامه ايران

آيا جبهه اصلاح طلب دوم خرداد به پايان راه خود رسيده يا اکنون پس از ۷سال و در سالروز ۱۸خرداد [آخرين انتخابات پيروز] راهی تازه را آغاز کرده است؟ راهی که از دوم خرداد۷۶ آغاز و با دو انتخابات مجلس ششم و رياست جمهوری هشتم ادامه پيدا کرد و در انتخابات مجلس هفتم با موانع و بن بست هايی روبروشد. آيا اين راه بعد از بهار۱۳۸۴ با انتخابات رياست جمهوری نهم نيز ادامه خواهد يافت؟ اين مهمترين پرسش امروز جامعه سياسی ايران است که احزاب، نخبگان و دولتمردان و سياستمداران هر يک تحليلی متفاوت و راهکاری گوناگون ارائه می کنند. عده ای بر اين باورند که يک شکاف آزاردهنده در درون جبهه دوم خرداد آشکار شده است اما غالب آگاهان سياسی معتقدند که جبهه اصلاح طلب دوم خرداد در کليات مواضع خويش توانسته هماهنگی وانسجام را حفظ کند ولی در اجرای آن راهی متفاوت را رفته است.
> آغاز راهی تازه
در مقطع زمانی منتهی به انتخابات هفتم رياست جمهوری ، سيدمحمد خاتمی با شعارهای محوری مردم سالاری، قانونگرايی و خشکاندن بستر مفاسد اقتصادی، پاسداشت کرامت انسانی و حقوق شهروندی پا به عرصه رقابت نهاد و با آرای خيره کننده بيست و دوميليونی بر مسند رياست قوه مجريه نشست. آرای معنادار ملت به آرا و افکار خاتمی که اينک در قالب جبهه اصلاح طلب دوم خرداد تبلور يافته بود در جريان انتخابات اول شوراها، انتخابات مجلس ششم و انتخابات هشتم رياست جمهوری، بيش از پيش نمايان شد. اکنون انتخابات مناقشه انگيز اول اسفند، [حذف اصلاح طلبان، دودستگی در بين احزاب دوم خرداد ـ عدم شرکت نيمی از واجدين شرايط] راهی تازه برای جبهه اصلاح طلب دوم خرداد رقم زده است، جبهه ای که از جمع سازمانهای فاقد تعريف عملياتی و طبقاتی به وجود آمده بود. اينک اصلاح طلبان پس از ۷سال تجربه شکست و پيروزی و بيم و اميد، «نهادسازی در بدنه اجتماع و سازماندهی سياسی جامعه» را محور حرکت خود قرار داده اند. با اين مفهوم هنوز هم انسجامی که محصول تفکر وانديشه جمعی در جبهه اصلاحات باشد، شکل نگرفته است. راه تازه جبهه اصلاحات بی شک نيازمند يک استراتژی راهگشا و واحد است. شايدازنخبگان تا سياستمداران همگی اين نظرراتأييد کنند که منشأ بسياری از ناموزونی ها، نارسايی ها و شکست ها و حذفها در جبهه اصلاحات نبودن يک استراتژی راهگشا است.
> نگاه نقد به راه ۷ ساله
بی شک استراتژی کوتاه مدت اصلاح طلبان برای انتخابات نهم رياست جمهوری نمی تواند بدون مرکزيت سازمانی به نتيجه برسد. جبهه اصلاحات با اينکه از منظر «سازماندهی» و «رهبری» طی ۷سال گذشته با يک ضعف عمده مواجه بود اما در عين حال نيز نمی توان انکار کرد که پايداری در هدف يعنی تقويت ساز و کار دموکراسی يکی از ويژگی های برجسته اين دوران بوده است. اين هدف در اين ۷سال با استحکام پيش رفته و هرگونه انقلابی گری و محافظه کاری را با انديشه اصلاح به حاشيه راند. دموکراسی خواهی هر چند با اتفاقات ناخوشايند انتخابات مجلس هفتم مواجه شد اما هيچ کس حتی مخالفان اصلاحات اصل آن را انکار نمی کنند و نکردند. شخص سيدمحمد خاتمی نيز بارها تأکيد کرده بود که اصلاحات راهی است که مردم در دوم خرداد برگزيدند و اهداف حرکت اصلاحی جامعه همان شعارها و برنامه هايی است که اکثريت جامعه به آن رأی دادند. امروز کمتر شهروندی يافت می شود که به پذيرش ايده تفويض حقوق اساسی خويش به قدرتمندان تن در دهد و متأثر ازچنين وضعيتی، سياستمداران معتقد به وجود شهروندان درجه يک و دو يا تزئينی دانستن رأی شهروندان به حاشيه رانده شده و يا عقايد خويش را زير لوای شعارهای به ظاهر مردمسالارانه استتار کرده اند اما با وجود همه توفيقها و اميدها، بين وضعيت موجود و مطلوب اصلاح طلبان فاصله ای وجود دارد. اصلاح طلبان علی رغم پشتوانه اجتماعی پرشمار هيچ خط قرمزی در برابر حريفان خود ترسيم نکردند. آنان از حداکثر ظرفيتهای بالفعل و بالقوه قانونی خويش بهره نگرفتند و تا آخرين لحظه های تعقيب سراب همراه سازی رقيب ره پيمودند.در درون جبهه دوم خردادنيز يک برنامه و استراتژی بلندمدت نبودو اين فقدان و عملکردهای موردی نيز ازاشکالات وارده بر راه دوم خرداد بود. علاوه بر اين هيچ گاه تقويت همگرايی و اشتراک عمل ميان اصلاح طلبان و پالايش فرصت طلبان مورد توجه قرار نگرفت.
> راه تازه نيازمند يک اقدام تازه
اگر مسائل مهمی چون ميزان قدرت ونفوذ اصلاح طلبان در بدنه اجتماع، تعامل مردم با مديريت اصلاحات، مشروعيت و کار آمدن جبهه اصلاحات و افقهای مشارکت عمومی نامشخص و مبهم مانده به اين دليل است که سازماندهی توده سردرگم جامه عمل نپوشيده است. احزاب و گروههايی که با پرچم اصلاحات و نشان دوم خرداد به صحنه آمدند، پس از هفت سال هنوز در همان قالب تشکيلات سنتی گرفتار آمده اند.

اصلاح طلبان در عرصه تعامل با بدنه اجتماعی نيز امور مهمی چون نهادسازی مدنی و گسترش عضوگيری توسط معدود تشکلهای اصلاح طلب را فروگذاردند و به جز برپايی کنگره حزبی، هيچ گونه اقدامی در اين جهت انجام نداده اند.در نتيجه آرام آرام با توقيف و خودسانسوری مطبوعات وجنگ روانی جناح رقيب عرصه تبليغی بر اصلاح طلبان تنگ شد و اکنون ارتباط اصلاح طلبان به ناچار با بدنه اجتماع قطع يا به حداقل سطح ممکن کاهش يافته است.
... و اما اينک خوشبينی يا بدبينی درباره راه جديد اصلاح طلبان، کاملاً وابسته به عملکرد آتی آنان است. اصلاح طلبان در آغاز راه جديد خود در صورتی که تجارب گذشته را مرور کنند، نقاط مثبت خويش را تقويت و قصور و تقصيرهای احتمالی را برطرف نمايند و همچنين استراتژی و تاکتيکهای کارآمد و البته واحد را ترسيم کنند، آن وقت قادرند دوم خرداد ديگری را در تاريخ سياسی ايران رقم زنند.