تاملي بر نظرخواهي گويا در مورد محبوبترين شخص سياسي، فريد پيروزيان

faridpirouzian @ gmail . com

هفته گذشته سايت گويا دست به يک نظرسنجي سياسي زد. در اين نظرسنجي از بازديدکنندگان سايت دعوت شد تا محبوبترين شخص سياسي را که مايلند آينده ايران را رهبري کند، انتخاب نمايند. اين نظرسنجي اينترنتي با تمامي اشکالات و کمي و کاستي که گريبانگير اين گونه نظرخواهي هاي اينترنتي است، حائز اهميت است. البته نه به اين دليل که ارزش آماري دارد ولي به اين علت که مي تواند عکس العمل بازديدکنندگان را مورد بررسي قرار دهد. در مورد نظرسنجي گويا که يک سايت سياسي بي طرف است، عکس العمل گروه هاي سياسي در فضاي اينترنتي غير خودي جالب به نظر مي رسد.
در اين نوشتار در ابتدا درباره اشکالات و نسبي بودن اين گونه نظرسنجي ها صحبت مي کنيم و در مرحله بعد نظري به عکس العمل گروه هاي سياسي در قبال اين نظرسنجي مي اندازيم.

1. نگاهي به نظرسنجي در اينترنت

تارنماهايي مانند CNN و Yahoo و يا مجلات و روزنامه هايي که داراي سايت فعال هستند پرسش نامه هايي را بطور مرتب مطرح مي کنند.
بعضي از آنان شامل سوال ساده اي است که با "بلي" و يا "نه" جواب داده مي شود. بعضي ديگر سوال چند جوابي است که بازديدکننده انتخاب مي کند. تنها نتيجه گيري که مي توان از اين نظرسنجي ها کرد آن است که بازديدکنندگان فلان سايت (مثلا ياهو) چنين نظري داشتند.
متاسفانه اگرچه اينترنت ابزاري ارزان و فراگير است، نمي تواند نقش موثري براي آمارگيري و تحقيق جدي براي شناختن نظر مردم باشد. يک فرد مي تواند بارها در نظرسنجي شرکت کند و راي دهد. حتي اگر IP مورد کنترل قرار گيرد باز با سر زدن به يک کافي نت يا همسايه مي شود در نظرسنجي شرکت کند.

براي يک نظرخواهي کم و بيش علمي بايد سراغ نمونه (Sample) اي رفت که نمايانگر جمعيت (Population) مورد مطالعه باشد. مثلا اگر بخواهيم نظر مردم آمريکا را (جمعيت مورد مطالعه) در مورد انتخابات رياست جمهوري بدانيم، نبايد فقط سراغ مناطق يا اقليت هايي برويم که بطور سنتي به دمکرات ها راي مي دهند. در مورد نظرسنجي اينترنتي پرسش نامه در فضاي اينترنتي معلق است و نمونه اي در کار نيست. هرکس که در گذر است مي تواند کليک کند. مثلا در مورد CNN درباره راي به کري يا بوش، که ويزيتورهايي از سراسر جهان دارد، بسيار بديهي است که غير آمريکايي ها به کري بيشتر راي بدهند تا بوش.
بنابراين از اين نظرسنجي هيچ آمار قابل قبولي براي دانستن نقطه نظر آمريکايي ها بدست نمي آيد.

2. سايت گويا و نظرسنجي اش

2.1 ساختار نظرسنجي

گويا براي اينکه در چارچوب دموکراتيک عمل کند از مردم خواسته است تا نام کسي را که مي شناسند و محبوب دلشان است برايشان بفرستند تا به ليست اضافه گردد. در واقع يکسري افراد در روز اول در ليست قرار گرفتند و در روز دوم و سوم x و y و z اضافه شدند. اين عمل باعث شده که يک سري افراد بيشتر در معرض ديد باشند تا بقيه. چه بسا بازديدکنندگان در روز اول فرد مورد نظر خود را در ليست نيافتند و به هيچکدام راي دادند يا به فرد ديگري.
به هر حال در ليست گويا افراد مختلفي از احزاب سياسي، مدافعين حقوق بشر، نويسندگان و زندانيان سياسي قرار گرفتند. به جرات مي توان گفت که ليست رنگين کمان سياسي ايران است.

2.2 بي تفاوتي حاکم بر نظرخواهي

سايت سياسي گويا حدود 20 هزار بازديدکننده دارد که طبيعتا دنبال خبرها و مقالات سياسي هستند. از اين تعداد حدود 8000 نفر در نظرسنجي شرکت کردند و از ميان آنها تعداد 15 درصد هيچکدام را انتخاب کردند. در واقع حدود يک سوم از بازديدکنندگان علاقمند به مسائل سياسي به اين شخصيت ها راي دادند. اين امر شکاف عميقي را نشان مي دهد که بين احزاب و گروه هاي سياسي و ايرانيان وجود دارد. بي تفاوتي مي تواند ناشي از سرخوردگي هاي دائم مردم از افراد و گروه ها باشد. به هر حال نظرسنجي عليرغم ليست طول و درازش جذاب نبوده است.

2.3 ايرانيان ايران: غايب بزرگ

حدود 20 درصد از راي دهندگان از ايران بودند و 80 درصد از خارج کشور. يعني کمتر از 1500 نفر از ايران نظر دادند. اگرچه حتي فيلتر گذاشتن گويا در بعضي از اماکن نمي تواند توجيهي براي شرکت اين تعداد اندک باشد. اگر اين 1500 نفر را نسبت به جمعيت ايران حساب کنيم، درصد ايرانيان داخل کشور که در اين نظرسنجي شرکت کردند به حد ناچيزي پايين مي آيد. جالب آنست که بسياري از افراد که نامشان در ليست بود در ايران زندگي مي کنند و از فعالين سياسي هستند (از رهبر تا زنداني سياسي).

3. گروه هاي سياسي و نظرسنجي

از يک سو گويا يک سايت سياسي است که سعي کرده بي طرفي خود را حفظ کند و از سوي ديگر سايت بسيار پربيننده اي است. نظرسنجي گويا عکس العمل گروه هاي مختلف سياسي را در يک فضاي اينترنتي بي طرف نشان مي دهد.
گروه هاي تماميت گرا مانند مجاهدين و هواداران ولايت فقيه تقريبا غايب بودند. ساده انديشي است اگر بگوييم اعضاي اين جريانات وبگردي (واژه اي از سينا مطلبي) چنداني در سايت هاي غير خودي نمي کنند و از اين رو اصلا در جريان نبودند. چراکه اين جريانات در داخل و خارج بهترين سيستم ها و شبکه هاي اطلاعاتي را دارند. اين گروه ها خودکفايي سياسي و سازماني در خود حس مي کنند و تماس با گروه هاي ديگر را لازم نمي دانند و باصطلاح وارد بازي و بحث و گفتگو با بقيه (غير خودي) نمي شوند. سازمان مجاهدين در تاريخچه خارج از کشوريش يکبار با چاپ روزنامه ايران زمين تصميم به بازگشايي نسبت به هنرمندان و مردم غير خودي گرفت. روبنايي بودن اين بازگشايي باعث شکست کامل آن گرديد و روزنامه پس از دو سه سالي تعطيل شد.
تنها گروه تماميت گرايي که در اين نظرسنجي شرکت فعال داشته، حزب کمونيست کارگري است. اين حزب که از تمامي ابزار و راه ها براي مطرح کردن خود استفاده مي کند، در مکان دوم اين نظرسنج ايستاد. فعاليت چشمگير حزب کمونيست کارگري را در کنفرانس ها نبايد فراموش کرد.البته معمولا اين حضور براي بهم زدن و ايجاد جنجال بوده تا گفتگو و بحث. اعضاي اين حزب در واقع کوتوله هاي سياسي هستند که مي خواهند با اينترنت و تلويزيون ... از خود غول مجازي بسازند.

از گروه هاي سياسي که تمايل به ديالوگ با غير خودي را دارند سلطنت طلبان فعالانه حضور داشتند و رضا پهلوي در صدر ليست قرار گرفت. اين گروه حضور گسترده مطبوعاتي، تلويزيوني و اينترنتي دارد. حدود 18 درصد آرا از ايرانيان مقيم آمريکا، پايگاه شماره يک سلطنت طلب ها بود.

گروه هاي ديگر مانند اصلاح طلبان و ملي، مذهبي ها حتي اگرچه حضور اينترنتي و مطبوعاتي فعالانه دارند، در اين نظرسنجي غايب بودند. در مجموع مي توان گفت گروه هاي داخل کشور در اين نظرسنجي شرکت نکردند.

گروه سياسي تازه وارد جمهوري خواهان عليرغم حضور فعال اينترنتي بطور کل و در گويا بطور خاص (جمشيد اسدي مقاله نويس خبرنامه گويا) نتنها در اين نظرسنجي فعال نبود بلکه حتي به يکي از اعضاي خود (نگهدار) راي نداد. شايد دليل اين غيبت آن است که جمهوري خواهان نه به فرد بلکه به گروه متکي هستند و نمي خواهند يکي را رهبر کنند. ولي با نگاهي به دو سال وجود جمهوري خواهان و غيبت هميشگي آنان در عرصه سياسي مي توان فکر کرد که اين گروه مشغول تشکيل جلسه است تا در اين نظرسنجي شرکت کند يا در نظرسنجي دو سال ديگر! اميدواريم سر اين نظرسنجي ها دچار انشعاب نشوند.

به هر حال اين نظرسنجي عکس العمل گروه هاي سياسي را نسبت به نظرسنجي يک سايت سياسي بي طرف نشان مي دهد، نه بيشتر و نه کمتر.

- سايت نظرسنجي گويا