خاتمي و گاندي، دنا رباطي، شهروند

از اين ستون تا تو

آقاي خاتمي برخورد شما با قدرت مثل كسي است كه از ترس زمين خوردن راه نرود. برخورد شما با قدرت يك برخورد حذفي بود و نه تعاملي

[email protected]
[email protected]

سلام
دوران رياست جمهوري آقاي خاتمي با شعار "گفت و گوي تمدنها" و "جامعه مدني" به پايان رسيد. اين دو شعار قرار بود در كنش و واكنش هاي دولت در خارج و داخل مرزها و در تعامل با هم رتق و فتق امور را جهت دهند. تجربه هاي اين هشت سال، اما نشان داد كه مجموعه اندوخته ي فرهنگ مدني دولت آقاي خاتمي براي پيش بردن و عملي كردن اين دو شعار محوري و زندگي ساز به اندازه اي نبود كه تغييرات بنيادي را در ساختار قدرت حاصل كند.
قابل انكار نيست كه آقاي خاتمي تمام توان خويش را هزينه كرد تا به اهدافي در راستاي اين دو شعار دست يابد، اما در نهايت صداقت و فروتني ايشان نمره قبولي به خودش نداد و ضعف هاي دولتش را توجيه نكرد و اخلاق سياسي اش را فداي توجيه قدرت سياسي نكرد.
به باور من بزرگترين اشتباهي كه آقاي خاتمي در اين هشت سال دائم تكرار كرد، همانا نداشتن برنامه مشخصي بود در راستاي به كار انداختن سرمايه اصلي اش كه پشتيباني بي سابقه مردم از او بود. ايشان تمام اين سرمايه را به تدريج خرج به راه آوردن نظام و شخصا ولايت كرد تا به اتمام رسيد. و ولايت هم نه "گفت وگوي تمدنها" آموخت و نه "جامعه مدني".
آقاي خاتمي در اين مدت هشت سال هيچگاه به اين اصل نرسيد كه قدرت اش با بيش از بيست ميليون راي به مراتب بيشتر از قدرت ولي فقيه است.
آقاي خاتمي در اين هشت سال به اين اصل نرسيد قدرتي را كه مردم به يك رهبر ميدهند با قدرتي كه مدعي ست از آسمان ميآيد، كاملا متفاوت است، و از دو جنس مختلف اند كه تركيب فيزيكي مي پذيرند و نه شيميايي.
آقاي خاتمي در اين هشت سال نتوانست آن قدرت بالقوه مردمي را بالفعل كند و دائم در بزنگاه هاي خطر، اين ولي فقيه با الله كرم ها و سعيد عسگرهايش بود كه نقطه ي پاياني را در جمله هاي سياسي و هر كجا كه ميخواست ميگذاشت.
آقاي خاتمي به عنوان يك فرد مذهبي هم در اين مدت حتي نتوانست به اين انديشه ميدان دهد كه "اسلام" وي با بيش از بيست ميليون راي و مجلس برآمده از اين آراــ حق اين را دارد كه حداقل دو لايحه را به تصويب برساند.

آقاي خاتمي اين منش پرهيز از خشونت شما بسيار پسنديده و قابل احترام و اجراست، اين كه دائم مردم را به آن تشويق ميكرديد و صبوري و تامل و ديگر مداري را هميشه سر لوحه كارهايتان قرار ميداديد بر كسي پوشيده نيست. اين كه قدرت داشتيد و آن هم از بهترين نوع اش و هيچگاه هم تفاخري به آن از سر بي مقداري نكرديد و بسياري خصائل نيك و ارزنده ديگر ــ كه تاثير مثبت آنها را هر روزه داريم تجربه ميكنيم و. . . بجا و قابل ارج گذاري و تقدير؛ اما آقاي خاتمي من فكر ميكنم شما به عنوان يك سياستمدار تعامل ثمربخشي با قدرت نداشتيد.
شما به عنوان رئيس جمهوري به حيطه قدرت وارد شديد؟ اما دائم از آن (قدرت) پرهيز كرديد و هيچگاه به مفهوم كنشي از آن استفاده نكرديد و تنها زماني كه مستاصل ميشديد از آن به عنوان واكنشي استفاده كرديد. آقاي خاتمي برخورد شما با قدرت از جنس سياست نبود، بلكه برخورد يك انسان مقدس دلشده ي خدا بود كه هيچ امور زميني منجمله قدرت را عددي نميدانست.
آقاي خاتمي شما به واسطه اخلاقيات نيكو ــ به باور من ــ از ترس، آري از ترس آلوده شدن به قدرت و از ترس سوءاستفاده از قدرت، هيچگاه از آن استفاده ــ به مفهوم در جهت منافع مردم ــ نكرديد و در نتيجه با استفاده نكردن از آن، سوءاستفاده اي هم مرتكب نشديد. آقاي خاتمي مردم شما را به عنوان منتخب خود راهي گود سياست كردند؛ در دور نخست اين قابل قبول بود اگر گفته ميشد كه مثلا مردم اشتباه كردند و شما هم در چهار سال اول به اين جمع بندي حتما رسيده بوديد كه آيا ميتوانيد يا نه؟

اما با شركت در دور دوم انتخابات در واقع به تاييد اين مسئله كه همان شخص موردنظر مردم هستيد، وارد انتخابات شديد. اما از بد روزگار دوباره حريف را در گود تنها گذاشتي به خاطر اينكه لب گودنشين لقب نگيري به طور كلي محيط را ترك كردي و رقيب هم كه بي رقيب در گود مانده بود تا توانست براي خود حكم حكومتي و . . . .صادر كرد.
آقاي خاتمي برخورد شما با قدرت مثل كسي است كه از ترس زمين خوردن راه نرود. برخورد شما با قدرت يك برخورد حذفي بود و نه تعاملي. اين برخورد يك برخورد فردي ست و در معابد و مكان هاي روحاني خيلي هم تحسين انگيز است، اما فراموش نكنيم كه راههاي ديگري هم در تاريخ تجربه شده كه هم به روحانيت فردي صدمه وارد نكرده و هم عقلانيت اجتماعي را در رابطه با قدرت پر و بال داده و اي كاش شما اين را از گاندي آموخته بوديد.
در پايان دوست دارم به شما بگويم خسته نباشيد.
قطعا مسائل زيادي را در رابطه با "مصلحت نظام" به مردم نگفته ايد، اميدوارم بعد از ترك صندلي همه را در كتابي مكتوب كنيد و هر چه زودتر به مردم عرضه كنيد.
اميدوارم كه هر چه زودتر خود را از سياست بازنشست كنيد، تا از اين طريق هم درسي به قدرتمندان سالخورده حاضر و مادام العمر بدهيد تا شايد به سر عقل آيند و كنار بروند.
اميدوارم در آينده آني نكنيد، كه آقاي رفسنجاني ها ميكنند.