استخاره اولين راه نيست! آفتاب يزد

در كشوري كه اكثريت مردم نسبت به امور ديني با حساسيت ويژه برخورد مي‌كنند، اظهارنظر در خصوص هر چيز كه رنگ و بوي ديني دارد بايستي با وسواس و دقت فراوان صورت گيرد. زيرا كاربرد غيردقيق هر يك از اين مفاهيم و يا نقد ناشيانه آنها، هر دو مشكل ساز خواهد بود؛ اگر چه به نظر مي‌رسد زبان نقد، به مراتب كمتر از كاربرد يا تاييد ناشيانه است.

در ميان مردم ايران، افراد فراواني را مي‌توان يافت كه به "استخاره" پايبندي دارند و عده‌اي از آنها، كمتر كاري را بدون رجوع به استخاره انجام مي‌دهند. نگارنده نيز از كساني است كه در برخي امور مهم شخصي از "استخاره" مدد جسته است، اما براساس آنچه توسط بسياري از متدينين و صاحبنظران ديني مورد تاكيد قرار مي‌گيرد، رجوع اوليه به استخاره، چندان موجه نيست. به عبارت ديگر حتي اگر كسي مايل است موضوعي را پس از انجام استخاره به انجام برساند، بايد قبل از آن مراحل مختلف تحقيق، مطالعه و مشورت را با دقت به انجام برساند. به عبارت ديگر اگر راههاي بشري براي تشخيص خوبي يك موضوع به درستي طي شد، آخرين ترديدها توسط استخاره برطرف مي‌گردد، همچنين در ميان چند انتخاب – كه ظاهرا هيچ يك بر ديگري رجحان ندارد- استخاره مي‌تواند ياريگر افراد مردد باشد. ضمن آنكه اصل موضوع، يك انتخاب شخصي است و شايد كسي حق نداشته باشد انجام مسئوليت ها و ايفاي حقوق مربوط به ديگران را موكول به استخاره كند يا با طرح ادعاي خوب يا بد بودن نتيجه استخاره، تصميم مرتبط با سرنوشت جمعي را توجيه نمايد.

سه روز قبل يك نماينده مجلس – كه مجموعه اظهار نظرهاي او در يك سال گذشته، از جمله افشار ارتباط وزير خارجه آمريكا با يك جوان قزويني، از او چهره اي جهاني ساخته است- اعلام كرد: "اگر استخاره محمود احمدي نژاد رئيس جمهوري و محمد خوش چهره نماينده تهران خوب در بيايد، خوش چهره وزير نفت خواهد شد." اگر چه همان روز محمد خوش چهره انجام استخاره و بد آمدن آن براي پذيرش مسئوليت وزارت نفت را تكذيب كرد اما بخشي از ادعاي اين نماينده كه مرتبط با رئيس جمهور بود تاكنون تكذيب نشده است. عدم تكذيب اين ادعا مي تواند باعث تثبيت آن در اذهان شود و در آينده تبعات فراوان به دنبال خواهد داشت. مردم،‌در حالي خبر استخاره را مي‌شنوند كه ظاهرا بسياري از افراد صاحب صلاحيت و ذي حق براي اظهارنظر در مورد توانمندي‌ وزرا، طرف مشورت قرار نگرفته اند. اظهار بي اطلاعي اكثر نمايندگان مجلس از روند انتخاب وزرا و مجموعه اظهارنظرهاي منتسب به چهره هاي شناخته شده سياسي- وابسته به جناحهاي گوناگون- نشان مي دهد كه هنوز ظرفيت هاي فراواني براي مشاوره وجود دارد و لذا ارجاع موضوع به استخاره، در مرحله فعلي به هيچ وجه موجه به نظر نمي رسد. اين موضوع از ابعاد ديگر نيز خطرناك است: نخست آن كه بسياري از مردم اظهارنظر نماينده مجلس را به ساير وزارتخانه ها نيز تسري مي دهند. نتيجه اين وضعيت آن است كه ناكاميها و يا خداي ناخواسته مفاسد احتمالي كه در آينده گريبانگير برخي دستگاهها خواهد بود، بدبيني به يك عنوان ديني را به دنبال خواهد داشت. پيوند دادن عملكرد دولت به امور ديني، شايد براي كساني كه تلاش دارند به انتخابات اخير رياست جمهوري رنگ و بوي آسماني ببخشند، مفيد باشد اما قطعا كساني كه نسبت به ارزشهاي ديني نگراني دارند، موظف به هشدار در اين خصوص هستند.

رواج اظهارات اينچنيني، خطر ديگري نيز براي كشورمان به دنبال دارد. در سالهاي گذشته و به ويژه از دو سال قبل كه پرونده هسته اي ايران مورد توجه محافل جهاني و كشورهاي بزرگ قرار گرفته است، بسياري از فعاليتهاي مرتبط به قواي سه گانه نيز به عاملي براي بهانه جويي عليه كشورمان تبديل شده است. رقبا، مخالفان و دشمنان ايران، تلاش وافري صورت داده اند تا ثابت كنند كه روند تصميم گيري ها در ايران از منطق قابل قبول بين المللي و ثبات كافي برخوردار نيست.

انعكاس خبر انجام استخاره براي تعيين وزرا و عدم تكذيب آن توسط دفتر رئيس جمهور، دست دشمنان كشورمان را باز خواهد گذاشت كه ادعا كنند روند تصميم گيري در ايران، متكي به يك امر غيرقابل پيش بيني است و احتمالا با همين ادعا بسياري از كشورها را از تعامل مثبت با ايران برحذر خواهند داشت.

براي نگارنده مشخص نيست كه آيا رئسي جمهور جديد از استخاره به عنوان راهي براي رفع برخي ابهامات استفاده مي‌كند يا نه، اما به نظر مي‌رسد – حتي به فرض پايبندي به اين موضوع – اعلام عمومي آن، محلي از اعراب ندارد و مناسب است بلافاصله براي رفع شبهات و تبعات ناشي از ادعاي يك نماينده مجلس، تدبيري انديشيده شود. همچنين از بزرگان ديني- بخصوص كساني كه در سالهاي اخير نگراني خود را نسبت به كمرنگ شدن پايبندي ديني برخي اقشار جامعه ابراز داشته‌اند- انتظار مي‌رود در اين خصوص بصورت علني موضعگيري نمايند تا در آينده،‌ وزرا و مديران جايز الخطا،‌انسانهاي تاييد شده آسماني و عملكرد آنها مرتبط با ارزشهاي ديني تلقي نگردد و هزينه خطاهاي آن از محل اعتقادات مردم پرداخت نشود.

(سرمقاله آفتاب یزد، 19/5/84)