جنگ هزار ميليارد دلارى، دكتر الهه كولايى، شرق

جنگ آمريكا براى ساقط كردن حكومت طالبان در افغانستان و صدام حسين در عراق و با ادعاى صدور دموكراسى به اين كشورها تاكنون سبب كشته شدن دو هزار سرباز آمريكايى در افغانستان و عراق شده است. حدود ۱۴ هزار و ۵۰۰ نفر نيز مجروحان و آسيب ديدگان عمليات نظامى آمريكا در اين دو كشور تحت عنوان «مبارزه با تروريسم» در شرايط پس از حوادث تروريستى سال ۱۳۸۰/۲۰۰۱ در آمريكا بوده اند. مردم آمريكا صدمات انسانى ناشى از نظامى گرى دولت خود را مشاهده مى كنند. ولى هزينه هاى عظيم مالى و تحميل گزاف اين اقدامات براى مردم آمريكا كمتر مورد توجه قرار گرفته است. اخيراً در يكى از شماره هاى روزنامه نيويورك تايمز در برآوردى حيرت آور ارقام نجومى نظامى گرى دولت آمريكا و بار سنگين آن براى ماليات دهندگان آمريكايى ارائه شده است.

تاكنون بيش از ۲۵۰ ميليارد دلار براى عمليات نظامى و بازسازى عراق هزينه شده است. هزينه هاى عمليات نظامى و لجستيكى و زنجيره عظيم نيازهاى گوناگون در اين مسير بسيار قابل توجه است. خسارت هاى گزاف ناشى از صدمات متنوع كه نيروهاى انسانى درگير در عمليات در افغانستان و عراق متحمل آن خواهند شد، طى ۴۵ سال آينده براى اين كشور بالغ بر ۷ ميليارد دلار برآورد شده است.

مخارج برآورد شده در مورد ادامه حضور نيروهاى آمريكايى در افغانستان و عراق با بهره هاى تعلق گرفته به آن محاسبه مى شود. نكته قابل توجه اينكه ورود نفت عراق به بازار جهانى انرژى نتوانست سبب پايين آمدن بهاى آن شود، برعكس بهاى نفت از بشكه اى ۳۰ دلار به بالاى ۶۰ دلار افزايش يافته است. مبارزه با تروريسم در خاورميانه نتوانسته تاثير مثبتى بر بهبود اقتصاد انرژى در جهان داشته باشد. براساس برآوردهاى انجام شده در مقاله مورد اشاره اگر جنگ با تروريسم مورد ادعاى آمريكا در خاورميانه ادامه يابد، هزينه هاى آن از هزار ميليارد دلار افزون تر خواهد شد. طولانى شدن حضور نظامى آمريكا در عراق سبب شده تا در افكار عمومى آمريكايى ها و نيز سياستمداران آن مقايسه شرايط كنونى با شرايط پيچيده جنگ ويتنام مطرح شود. يكى از سربازان اين جنگ سناتور جمهوريخواه چاك هاگل اين مقايسه را مردود خوانده، جنگى كه به گفته او ۵۰۰ هزار سرباز آمريكايى در آن شركت داشتند و ۵۸ هزار تن از آنها جان خود را از دست داده بودند. ولى به هر حال اين يك واقعيت است كه حمايت مردم آمريكا از اقدام نظامى دولت آنها در عراق روز به روز در حال كاهش است. نظرسنجى ها نشان مى دهد افكار عمومى در آمريكا به طور فزاينده اى نسبت به ادامه عمليات نظامى در عراق نارضايتى خود را آشكار مى سازد.

اعتراض مادر يكى از سربازان آمريكايى كه اخيراً جان خود را از دست داده (سيندى شيهان) كه در مقابل مزرعه جورج بوش در تگزاس در اعتراض به ادامه عمليات نظامى در عراق با حمايت جمعى از مخالفان جنگ در عراق خواستار ملاقات با بوش بود، و البته موفق نشد، تنها يكى از شواهد اين روند است. در مقايسه ديگرى جنگ ويتنام در اوج جنگ سرد و جنگ عراق در شرايط «جنگ با تروريسم» شكل گرفت ولى به هر حال به رغم دغدغه مردم آمريكا براى تامين امنيت در شرايط پس از حملات تروريستى به نيويورك و واشينگتن كه مردم آمريكا در هراس از تكرار اين حوادث به اقدام نظامى در افغانستان و عراق گرايش يافتند، طولانى شدن حضور نظامى آمريكا در عراق و افزايش مخالفت ها روندى رو به گسترش داشته است. نظرسنجى هاى متعدد نشان دهنده اين روند در آمريكا است. بسيارى از مردم آمريكا اينك اقدامات جورج بوش در عراق را يك اشتباه مى خوانند. برآوردهاى منتج از اين نظرسنجى ها نشان مى دهد مردم آمريكا نسبت به صحت اقدام نظامى در مورد جنگ ويتنام و جنگ در عراق سريع تر نسبت به حدى از حمايت اوليه خود برگشته اند. موسسه گالوپ در نظرسنجى هاى خود از مردم آمريكا در مقايسه با اين دو جنگ به روشنى سرعت برگشتن مردم از حمايت اوليه خود را نشان داده است. براساس نظرسنجى هاى انجام شده توسط اين موسسه در مقايسه با برداشت مردم آمريكا نسبت به جنگ ويتنام در مورد جنگ در عراق سريع تر ديدگاه هاى حمايت آميز تغيير كرده است. همانند موضع مردم آمريكا نسبت به جنگ ويتنام اينك تعداد بسيارى از مردم اين كشور جنگ در عراق را مهمترين مسئله كشور تلقى مى كنند. سرعت گسترش اين ادراك هم در ميان مردم آمريكا نسبت به جنگ پيشين اين بار به طور چشمگيرى بيشتر است.

اينك در مقايسه با گسترش احساسات منفى نسبت به ليندون جانسون در مورد جنگ ويتنام، مردم آمريكا نسبت به جورج بوش به سرعت عواطف منفى خود را به نمايش مى گذارند. در مقايسه با نخستين ماه هاى آغاز عمليات نظامى در عراق جورج بوش به طور فزاينده اى محبوبيت و حمايت خود را در ميان آمريكايى ها از دست مى دهد. هر چند برخى حوادث مانند دستگيرى صدام حسين يا رسوايى زندان ابوغريب بر اين روند و بالا و پايين شدن آن تاثيرگذار بوده است.

آنها مسئله عراق را به عنوان مهمترين مسئله فراروى كشور خود تلقى مى كنند و احساسات منفى نسبت به ادامه حضور نيروهاى نظامى آمريكايى در عراق به طور روزافزون گسترش پيدا مى كند. در برابر گسترش فرايند عمومى نارضايتى نسبت به ادامه عمليات نظامى در عراق جورج بوش مى كوشد از همان ابزارى كه براى آغاز اين عمليات بهره گرفت، استفاده كند. طرح ضرورت مبارزه با تروريسم براى تامين امنيت در آمريكا در پى حوادث ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱. بوش در برابر فشار افكار عمومى و مخالفان جنگ مانند سيندى شيهان مادر سرباز آمريكايى كشته شده در عراق، عقب نشينى فورى از عراق را موجب افزايش تهديدات تروريستى براى آمريكا معرفى كرده است. او به عنوان مسئول حفظ امنيت آمريكا با اشاره به اين حادثه هولناك و هشدار نسبت به تكرار آن براى مردم آمريكا ضرورت مبارزه با تروريسم را مورد تاكيد قرار داد و ادامه حضور نيروهاى نظامى آمريكا در عراق براى تامين ثبات و امنيت اين كشور و تاثير آن بر امنيت آمريكا را مطرح مى سازد. جورج بوش در ماه هاى اخير از سوى دموكرات ها و نيز برخى از جمهوريخواهان به شدت تحت فشار قرار گرفته و سياست او در عراق مورد انتقادات سخت واقع شده است. در چنين شرايطى تصويب قانون اساسى عراق كه شيعيان و كردها با توافق در مورد مسائل اساسى مانند فدراليسم و تا حدودى نقش مذهب توانسته مسير را براى ادامه تحولات مثبت هموار سازد و در همان حال اعراب سنى بر ديدگاه هاى خود پافشارى مى كنند از اهميت بسيارى برخوردار شده است. طى اين فرايند هر چند به معنى پايان حضور نيروهاى نظامى آمريكا تلقى نشده ولى مى تواند زمينه را براى ثبات و آرامش در اين كشور مهيا سازد. وضعيتى كه براى روشن شدن چشم اندازهاى سياسى در عراق تاثير جدى خواهد داشت. به اين ترتيب اقدامات تروريستى سپتامبر ۲۰۰۱ هر چند تهديدى عظيم براى امنيت آمريكا به همراه داشت، ولى به فرصتى عظيم براى احيا و تقويت جهان گرايى در آمريكا تبديل شد. در پى فروپاشى اتحاد شوروى و از ميان رفتن نظام كمونيستى و به دنبال آن ساختار نظام دوقطبى در جهان، آمريكا نيازمند بهره گيرى از تصوير كردن دشمن جديدى در جهان بود، تا جهان گرايى و مداخله جويى خود را توجيه سازد. حملات تروريستى ياد شده شرايط را براى طرح ايده «مبارزه جهانى با تروريسم» مهيا ساخت، فرصتى كه براى گسترش مداخله گرايى و يكجانبه گرايى در سياست خارجى آمريكا فراهم شد. اين سياست در برخى از كشورها با استفاده از فرايندهاى جهانى دموكراتيزه شدن دنبال شد، موج دموكراسى خواهى در جهان نيز براساس آن به كار گرفته شد؛ مطالبه اى كه براى يكجانبه گرايى آمريكايى ها ردايى مناسب ارائه مى كرد.