محسن كديور: زنان توانايي اخذ وحي را دارند، ايلنا

تهران-خبرگزاري كار ايران
اگر بحث وحي مردانه بود نبايد به مادر حضرت موسي و حضرت مريم الهام مي‌‏شد؛ اين خصوصيات نشان مي‌‏دهد كه يك زن توانايي اخذ وحي را دارد؛ اينكه مي‌‏گوئيم همه پيامبران مرد بودند به اين معني نيست كه حتماً بايد چنين باشد، منظور اين است كه شاهدي بر زن بودن پيامبران در دست نيست.

به گزارش خبرنگار فرهنگ و انديشه ايلنا دكتر محسن كديور، استاد دانشگاه و دين‌‏پژوه، در دومين جلسه از سلسله مباحث "دين‌‏پژوهي در سايه قرآن" به تبيين جايگاه وحي و تقسيم‌‏بندي آن پرداخت و گفت: وحي الهي در يك تقسيم بندي، سه وجه تكويني، الهامي و كلامي دارد.
كديور در ادامه با استناد به آيه 51 سورة شورا، كليدي‌‏ترين بحث در حوزه وحي و كليد واژه وحي را در اين آيه دانست و تصريح كرد: با استناد به اين آيه هر سه نوع از وحي قابل بازيابي است.
وي گفت: با استناد به آيات از منظري ديگر مي‌‏توان سه نوع وحي را بازشناخت. اول وحي بلاواسطه؛ دوم وحي مع الواسطه و سوم وحي به واسطه فرشته وحي است.
استاد دانشگاه تربيت مدرس با طرح اين سئوال كه كدام قسم از اقسام وحي بر پيامبر اسلام نازل شده است گفت: از خصوصيات پيامبر اسلام اين است كه خداوند تنها با پيامبر اسلام بدون واسطه ملك وحي سخن گفته است.
دكتر كديور با اشاره به واژه‌‏هاي رسول, نبي و محدث كه در روايات بسيار به كار رفته و ريشه قرآني هم ندارد، تصريح كرد: محدث يعني حديث شده و آنكه با او گفتاري صورت گرفته است. اگر پيامبر فرشته وحي را ببيند و صحبت او را بشنود به او رسول مي‌‏گويند. تفاوت رسول و نبي در اين است كه رسول فرشته وحي را مي‌‏بيند و كلام الهي را از او مي‌‏شنود؛ ولي نبي كسي است كه فرشته را در خواب مي‌‏بيند و در بيداري توان ديدن او را ندارد.
وي افزود: محدث كسي است كه فرشته را مطلقاً در خواب و در بيداري نديده و تنها صداي او را شنيده است.
كديور در ادامه با اشاره به پيامبراني كه در قرآن نامي از آنان به ميان آمده است به حضرت آدم اشاره كرد و گفت: واژه وحي در مورد اين پيامبر به كار نرفته است و تنها دو واژه"قول" و " ندا" در سوره بقره در مورد حضرت آدم به كار رفته است. اين واژگان در گفت‌‏وگوي خدا با پيامبر و ملائكه به كار مي‌‏رود.
مؤلف كتاب"دغدغه‌‏هاي حكومت ديني" درباره نمادين يا حقيقي بودن گفت‌‏وگوي خدا با ابوالبشر و همچنين معنوي يا لفظي بودن آن تصريح كرد: در اينجا نمي‌‏شود به واژة " قال" استناد كرد. نمي‌‏توان گفت كه حتماً صوتي ايجاد شده و آدم اين صوت را شنيده است. لزوماً لفظ " قول" كه در قرآن آمده، معناي لفظي ندارد؛ ولي در اديان ديگر همين القاء معني بدون دلالت لفظي بوده است. به نظر مي‌‏رسد كه خداوند با القاء معنا به حضرت آدم، به وسيله ملك وحي و به شيوه القاء معنوي با آدم سخن گفته است.
دكتر كديور سپس با اشاره به آيه 35 سوره بقره درباره"شجره ممنوعه" گفت: سئوال اين است كه خداوند چگونه به حضرت آدم و همسرش فهمانيد كه از نزديك شدن به درخت ممنوعه برحذر باشند؟
وي در پاسخ به اين سئوال گفت: ما اين القاء را نمي‌‏دانيم. فقط مي‌‏دانيم كه آدم و حوا فهميدند كه اين امتحان الهي است و مكلف به دوري از اين درخت هستند. ماجراي آدم و حوا با شيطان نيز يك داستان نمادين است؛ اما هر چه باشد ترديدي نيست كه القاء معنا و وحي صورت گرفته است كه اين نيز يكي از اقسام وحي است؛ حال از آنجا كه ما نوع آن را نمي‌‏دانيم آن را وحي مطلق مي‌‏ناميم.
دكتر كديور با اشاره به داستان حضرت نوح گفت: در مورد حضرت نوح كه طول عمر ايشان بيشترين طول عمر در مورد پيامبران بوده است در سوره هود آيه 36 دوبار واژه"وحي" به كار رفته است كه خداوند مي‌‏فرمايند:" وحي شد به نوح كه به تو ايمان نمي‌‏آورند از قومت مگر همين تعداد كه ايمان آورده اند؛ پس مايوس نشو نسبت به آنچه كه انجام مي‌‏دهند و...".
وي در ادامه تصريح كرد: اينجا هم معلوم نيست اين وحي به چه صورت نوعي است؛ پس از اين جهت كه قيد آن نيامده، آن را هم وحي مطلق مي‌‏ناميم.
مؤلف مجموعه سه جلدي"مأخذشناسي علوم عقلي" همچنين به آيه 227 سوره مومنون، آيه 40 و 41 سوره هود كه در آنها نيز عوامل الهي ابلاغ شده كه به وجهي وحي مطلق محسوب مي‌‏شود اشاره كرد.
دكتر كديور در ادامه به ديگر مواردي كه خداوند به پيامبران وحي كرده؛ اما نوع آن مشخص نيست، اشاره كرد.
اين دين‌‏پژوه در بخش ديگر سخن خود به شرح گفت‌‏وگوي ملك با نبي در سوره هود آيات 69 تا 76 پرداخت و گفت: ملائكي كه از جانب خداوند براي نزول عذاب به قوم لوط فرستاده شده بودند, بشارت به فرزندي از ابراهيم و ساره مي‌‏دهند. در جاي ديگر نيز حضرت ابراهيم بار ديگر مورد وحي قرار مي‌گيرد كه شرح آن در آيه 260 سوره بقره آمده است. قطعاً اين گفت‌‏وگوها وحي است.
وي پس به داستان ديگري از حضرت ابراهيم اشاره كرد و گفت: در سوره صافات آيه 101 تا 108 قصه خواب عجيب ابراهيم نقل شده است. اين اولين نمونه رويا و وحي درخواب است كه آورده شد و تفاوت روياي صادقه و خواب هم در بحث "وحي, شيطان و خطا" به تفصيل آورده خواهد شد.
دكتر كديور نمونه ديگر را آيه 73 سوره انبيا دانست و گفت: در اقسام وحي كه وحي تكميلي؛ الهام قلبي؛ تعليم و ابلاغ خدا را شامل مي‌‏شود مي‌‏توان اين ايه را از نوع دوم دانست.
دكتر كديور در ادامه به داستان حضرت يوسف اشاره كرده و گفت: در مورد حضرت يوسف در قرآن يك مورد بحث رويا و يك مورد هم بحث وحي وجود دارد.
وي پس گفت: در آيه 15 سوره يوسف كه سخن از وحي شده واژه وحي كردن به يوسف به معناي به قلب او نازل كردن است و لزوما سخن گفته در ميان نيست و البته نوع آن مشخص نيست.
كديور پس به حضرت موسي پرداخت و گفت: از آيه نه به بعد سوره"طه" به داستان حضرت موسي اشاره شده كه خداوند با موسي از پشت درخت سخن گفت و خود را معرفي كرد و گفت من پروردگار تو هستم.
وي با تأكيد براينكه اين مفصل‌‏ترين بحثي است كه در قرآن به وحي پيامبري جز پيامبر اسلام انجام شده است تصريح كرد: اينجاست كه جوهره ذات دين ابراهيمي كه ايمان به خدا, ايمان به آخرت و عبادت و اخلاق است نمود مي‌‏يابد. اين مضامين در سوره قصص آيات 29 و 30 و 44 تا 46 و آيات 15 تا 19 سوره مريم و همچنين آيه 52 اين سوره آمده است.