گزارش روزنامه شرق از رشد ناگهاني ايدز در قم

بنفشه سام گيس: در حالي كه آخرين آمار تعداد مبتلايان به ايدز در كشور 5780 نفر اعلام شده، استان قم تنها با جمعيت يك ميليون و 200 هزار نفر، 60 نفر از اين تعداد را در خود جاي داده است. اين در حالي است كه بنا به گفته كارشناسان مسئول در استان، براي حدس تقريبي درباره تعداد حقيقي مبتلايان ناشناخته در استان، رقم 60 مي بايد 5 برابر شود.آنچه كه موجبات نگراني يك باره را در بخش هاي تصميم گيري استان ايجاد كرده، رشد ناگهاني آمار مبتلايان بوده چنان كه رقم مبتلايان با بررسي هاي انجام شده از سال 78 تا آذر ماه 81، 28 نفر اعلام شده، اين رقم تا شهريور ماه 82 با رشد بيش از دو برابر، به 60 نفر افزايش يافته است. براساس گزارشات موجود در مركز بهداشت، بهزيستي، سازمان انتقال خون و معاونت اجتماعي و استانداري قم 90 درصد از اين افراد به دليل اعتياد تزريقي و استفاده از سرنگ مشترك، مبتلا شده اند و ميانگين سني آنان كمتر از 30 سال اعلام شده است.

چنان كه در ميان جمعيت كل شناخته شده مبتلايان، تنها يك مرد 40 ساله شناسايي شده و باقي، كمتر از 28 سال سن داشته اند. تاكنون 7 نفر از اين افراد فوت كرده اند.

بن بستي براي هجوم

استان قم با برخورداري از موقعيت خاص مذهبي، به دليل وجود حرم حضرت معصومه(س) و ديگر اماكن متبركه، از ساليان دور شاهد تردد زوار و مهاجراني بوده كه در اين شهر اقامت كرده اند.

استان سالانه پذيراي بيش از 14 ميليون زائر است كه اقامت هاي كوتاه مدت دارند جمعيت اين استان كه از سال هاي پاياني حكومت پهلوي تاكنون، نزديك به 5 برابر افزايش يافته تركيب ناهمگوني از بومي و غيربومي _ عمدتا غيربومي _ را شامل مي شود.

طبق بررسي هاي سازمان بهزيستي استان، 50 درصد از كودكان خياباني، 70 درصد از متكديان و 60 درصد از مراجعان به مراكز مداخله در بحران غيربومي هستند.

به گفته مديركل امور اجتماعي استانداري قم، تا سال گذشته بيش از 150 هزار نفر تبعه عراقي و افغاني در استان سكونت داشته اند كه با فرو نشستن بحران در اين دو كشور، به تدريج استان را به سمت زادگاه خود ترك گفته اند.

اما همچنان بيش از 40 درصد جمعيت استان، غيربومي و مهاجراني از ديگر استان هاي كشور هستند.

اين مهاجران كه اغلب در حواشي شهر _ مناطقي همچون انتهاي نيروگاه انتهاي زندآباد، شهرك امام حسن، شهرك اما م حسين متمركز شده اند تنوعي از آسيب ها و ناهنجاري هاي اجتماعي را براي استان سوغات آورده اند و به دليل آنكه پيش از مهاجرت هم از طبقات محروم و فرودست جامعه سكونت خود بوده اند، با مهاجرت به استاني كه مرتبه اقتصادي چشمگيري هم نداشته، و نرخ بيكاري آن در سال 1383، 13 درصد اعلام شده است ناتوان از خيزشي به سمت جلو، در محروميت و بيكاري و فقر پرشي در جا كرده اند و با نفسي كه رو به خاموشي مي رود، از راه دستفروشي و تكدي در تنوعي گسترده، انگل وار در پي حيات مي دوند.

اعتياد در سايه حرم

بنا بر اعلام سازمان زندان ها و اقدامات تاميني، طي 6 ماه اول سال 82، ورودي زندان قم، هشت هزار نفر بوده كه از اين تعداد سه هزار و 750 نفر به جرم اعتياد و بيش از دو هزار و 100 نفر به جرم خريد و فروش مواد مخدر دستگير شده اند.

از دستگيرشدگان به جرم اعتياد، حدود سه هزار نفر مرد و حدود 60 نفر زن بوده اند. از دستگيرشدگان به جرم خريد و فروش مواد مخدر نيز حدود دو هزار نفر مرد و حدود 30 نفر زن بوده اند.

در حالي كه ورودي سال 81 به اين زندان نزديك به 15 هزار نفر، دستگيرشدگان به جرم اعتياد حدود شش هزار و 200 نفر و مجرمان خريد و فروش مواد مخدر حدود دو هزار و 900 نفر بوده اند، آمار 6 ماهه نخست سال 82 در مقايسه با ورودي كل سال 81، نتيجه نامطلوبي را از افزايش اعتياد و جرايم مرتبط با آن در اين استان به دست مي دهد.

همچنين اعلام شده كه بيش از 70 درصد از احكام طلاق جاري شده در اين استان به دليل اعتياد سرپرست خانواده بوده و طي دو سال گذشته، آمار طلاق در قم 56/32 درصد افزايش داشته كه طبق چنين اعلامي، استان قم در رده پنجم كشوري و در زمره استان هاي پرآسيب كشور قرار گرفته است.

سكوت، مي شكند

نه تنها كارشناسان امور بهداشتي و اجتماعي و انتظامي، مردم عادي هم تصور نمي كردند كه در يك شهر مذهبي با باورهاي ديني و عقيدتي حاكم، «ايدز» راهي براي ورود داشته باشد.

سه ماه پيش زماني كه يك سايت اطلاع رساني از رشد چشمگير بيماري ايدز در اين استان خبر داد، بازديدكنندگان اين سايت دستي بر چشمان خود كشيدند كه از سوداي خواب خارج شوند و باور كنند كه قم هم از ايدز در امان نمانده است.

رقم مبتلايان با توجه به جمعيت استان، تكان دهنده بود. اگر چه كه مسئولان استان سنگيني بار اين افزايش را بر دوش مهاجران و جمعيت غيربومي استان انداخته اند اما اين جمعيت غيربومي هم در سرشماري استان ثبت شده و فضاي حضورش هم قابل انكار نيست.

رقمي نزديك به 400 هزار نفر كه حاشيه شهر را محاصره كرده اند و هر روز هم در سطح شهر قرار دارند.

همچنين سعي مي شود كه باور عمومي به اين تصور كه اپيدمي ايدز در استان قم از نرم كشوري تبعيت مي كند سوق داده شود.

با وجود آنكه الگوي ايدز در سطح كشور از اعتياد تزريقي، به روابط جنسي نامشروع تغيير يافته، اما در استان قم اصرار بر اين است كه 90 درصد از موارد شناسايي شده ابتلا به ايدز ناشي از اعتياد تزريقي بوده است.

هر چند كه اخيرا هشدارهايي شنيده شده كه عموم معتادان تزريقي، با روابط جنسي گسترده و خارج از حدود خانواده خطر ابتلاي شركاي جنسي خود را هم چند برابر كرده اند.

شايعه اي هم شنيده شده كه افزايش انحراف جنسي در اين استان مي تواند در آمار مبتلايان تغييرات چمشگيري ايجاد كند.

«محمدرضا يزدان پناه»، مدير سابق انتقال خون استان قم، با تاييد اين شايعه اما بدون ارائه هيچ آماري در اين زمينه مي گويد: «انحراف جنسي از جمله آسيب هاي قديمي است و متاسفانه آلودگي به ايدز از اين راه ... 11 درصد بيش از روابط جنسي طبيعي است.

حتي در روابط جنسي طبيعي در صورت آلوده بودن يكي از طرفين، اين احتمال وجود دارد كه آلودگي منتقل نشود اما در همجنس بازي انتقال آلودگي هميشگي است.»

زنگ خطر به صدا درآمد

برخي ساده پنداري ها، مانع از آن شد كه استان قم، همزمان با ديگر استان ها، نسبت به شناسايي بيماري تجهيز شود.

سال 1378 اولين نمونه گيري در ميان زندانيان معتاد از راه تزريق زندان قم در حالي انجام شد كه مسئولان، خوش باورانه هيچ نتيجه مثبت در نمونه ها را تصور نمي كردند.

در همين سال تعداد مبتلايان به ايدز در كل كشور دو هزار و 172 نفر اعلام شده بود و آمارها نشان مي داد كه فقط در سال 78، تعداد 413 نفر به جمع مبتلايان ايدز اضافه شده است.

نتايج نمونه گيري در سطح زندان، سه مورد مثبت را اعلام كرد. نتايج سال 79 يك نمونه،سال 80، 8 نمونه و سال 81، 28 نمونه را اعلام كرد.

به گفته يزدان پناه و برخلاف اظهار «رامبد سلطان شاهي»، كارشناس مسئول بيماري هاي واگير مركز بهداشت استان قم در ميان نمونه هاي خون هاي اهدايي طي 4 سال گذشته، هيچ مورد مثبت مشاهده نشده و تمام موارد مربوط به معتادان تزريقي زنداني بوده است.

به استثناي 7 زن مبتلا كه به گفته كارشناسان، همگي از طريق همسرانشان آلوده شده و يك نفر هم تاكنون فوت كرده است.

«عليرضا محمدي»، معاون اجتماعي بهزيستي استان قم اذعان مي دارد كه: «آمار كنوني مبتلايان به ايدز در استان ما را وامي دارد كه بگوييم نسبت به امر شناسايي مبتلايان و انجام آزمايش هاي غربالگري در زندان، دير به فكر افتاديم.

سازمان زندان هاي استان بايد پاسخگو باشد كه چرا از ابتدا تمام زندانيان مورد آزمايش غربالگري و ايدز قرار نگرفتند آن هم در شرايطي كه به گفته رياست سازمان زندان هاي كل كشور، در زندان هاي ما هم معتاد تزريقي كه در زندان هم تزريق مي كند وجود دارد و هم مواد مخدر در زندان ها يافت مي شود.»

سلطان شاهي مي گويد: «زندان نمادي از جمعيت استان است. به همان تعداد معتاد زنداني كه در زندان هستند، جمعيت معتادان تزريقي خارج از زندان را تشكيل مي دهند.

مجموع اين افراد به اضافه شركاي جنسي يا همسرانشان، اگر مبتلا به ايدز نشده باشند، مجموع مبتلايان به ايدز در آينده خواهند بود.

درمان؛ رويايي دست نيافتني

يزدان پناه از بيمارستان كامكار نام مي برد كه سال گذشته يكي از مبتلايان به ايدز در اين بيمارستان بستري بوده، در آنجا فوت كرده و پس از فوت، اتاق و ملزومات بيمار ضدعفوني يا سوزانده شده اند.

اما اشاره اي نمي كند كه آيا نام اين بيمار به عنوان بيمار ايدز در پرونده بايگاني بيمارستان ثبت شده يا خير.

سلطان شاهي هم پيشتر گفته است كه «در حال حاضر مكان خاصي براي بستري شدن بيماران ايدز نداريم.».

وي در عين حال از تشكيل قريب الوقوع كميته مراقبت و درمان در استانداري خبر مي دهد و اميدوارانه مي گويد كه با تشكيل اين كميته بحث درمان و بستري اين بيماران كه فعلا تعدادشان به 60 نفر رسيده است، بهتر از گذشته پيگيري شود.

پاسخ هاي كارشناس مسئول مركز بهداشت ما را به اين نتيجه گيري هدايت مي كند كه 7 نفر بيمار ايدز فوت شده در چه شرايط اسفبار و غيرقابل وصفي جان سپرده اند.

بخصوص كه مي شنويم اين افراد به دليل برخوردار نبودن از بضاعت مالي كافي، توان پيگيري درمان هاي گران قيمت و هزينه بر را نداشته اند.

سلطان شاهي مي گويد: «براي هر بيمار ايدزي بايد سالانه 9 الي 10 ميليون تومان هزينه درمان هاي اختصاصي ايدز صرف شود.

اما اين بيماران توانايي پرداخت چنين هزينه اي را نداشتند. سيستم دانشگاهي هم متولي درمان اين بيماران نبود وصرفا با دريافت يك دفترچه بيمه، توانستند از درمان هاي سرپايي بهره مند شوند. مي دانيد كه بيمار ايدز توسط بيماري هاي ديگري هم تهديد مي شود مثل سل، هپاتيت، سرطان و ذات الريه.

ما واكسيناسيون سل و هپاتيت را برايشان انجام مي داديم ولي اين درمان ها هيچ كدام درمان اصلي نبود. البته داروهاي پيشگيري _ داروهايي كه از ورود به مرحله پيشرفته جلوگيري مي كند _ رايگان است ولي براي اين بيماران فايده نداشت چون علائم ايدز در بدنشان ظاهر شده بود.

بيمه هم هزينه هيچ كدام از داروهاي ايدز را تقبل نمي كند.» پاسخ تلخي دريافت كرده ايم. اين 7 نفر كه به دليل تزريق با سرنگ آلوده، به ايدز مبتلا شده بودند و معتاد و فقير بودند در حالي جان دادند كه حتي مركز بهداشت هم از وضعيت آنان خبري نداشته و صرفا پس از فوت، مطلع مي شود كه نام 7 نفر به ليست كشوري مرگ و مير ناشي از ايدز افزوده شده است. سلطان شاهي مي گويد: «بعد از اين كه فوت كردند خبردار شديم.»

در واقع فوت اين افراد به دليل محروميت از تغذيه مناسب، داروي كافي، رسيدگي و مراقبت لازم و حمايت هاي خيريه، چندين سال جلو افتاد در حالي كه ممكن بود هنوز زنده باشند.

اقدامات آينده

با وجود تعداد اعلام شده از مبتلايان به ايدز در استان، اقداماتي در حال انجام يا در مراحل كند بهره برداري است. سه ماه پيش تنها مركز مشاوره بيماري هاي رفتاري از سوي جمعيت هلال احمر استان در حالي راه اندازي شد كه پيش از آن، هيچ مركز و نهادي براي آموزش و مشاوره به مبتلايان و خانواده آنان در سطح استان وجود نداشت. اين مركز هم به دليل تازه تاسيس بودن، بخشي از فعاليت هاي خود را مسكوت گذاشته است تا دستور كار لازم! ابلاغ شود.

از جمله بخش آموزش در روستاها و سربازخانه ها. «سيدابوالفضل كاوياني»، مديركل امور اجتماعي و انتخابات استانداري قم از تشكيل موسسه حمايت از بيماران خاص صحبت مي كند كه «محمدرضا يزدان پناه» هم رئيس هيأت مديره اين موسسه است. قرار است كه اين موسسه با درآمدي كه هنوز محل دريافت آن مشخص نيست براي درمان بيماران هزينه اي را مقرر كرده و از اين طريق به خانواده كمك كند. بحث بيمه اين بيماران همچنان از مباحث مورد مناقشه سازمان هاي مسئول است.

كاوياني مي گويد: «در جلسه مورخ 12 آبان ماه كميته بهداشت مصوب شد كه مركز بهداشت آن تعداد از بيماران ايدز را كه تحت پوشش حمايتي هيچ يك از سازمان ها نيستند شناسايي كرده و به ما معرفي كند تا طبق اعلام سيدمرتضي خاتمي مدير كل بيمه تأمين اجتماعي استان قم 5درصد از اين افراد كه حتما بايد متاهل باشند، تحت پوشش بيمه درماني قرار بگيرند و بقيه هم از خدمات درماني و حمايتي موسسه حمايت از بيماران خاص استفاده كنند.»

اين تعداد مستثني از تعدادي هستند كه تحت پوشش سازمان هاي حمايتي چون كميته امداد و بهزيستي بوده و به گفته كاوياني اين سازمان ها در قبال ارائه خدمات بيمه درماني به مددجويان خود مكلف هستند.

اظهارنظر مديركل امور اجتماعي و انتخابات استانداري قم از سوي معاونت اجتماعي بهزيستي استان به اين صورت اصلاح مي شود كه «هيچ يك از مددجويان سازمان، به ايدز مبتلا نبوده اند. آنها قبلا به ايدز مبتلا شده اند و بعد تحت حمايت سازمان بهزيستي قرار گرفته اند.»

به گفته محمدي در حال حاضر و از سال گذشته 15 خانواده بيمار ايدز با قرار گرفتن در گروه «خانواده با سرپرست از كارافتاده» مستمري ماهانه اي حدود 8 تا 18 هزار تومان دريافت مي كنند و اخيرا هم 26 خانواده ديگر، به سازمان معرفي شده اند تا از حمايت سازمان برخوردار شوند.

اين راه مي توانست...

مهم ترين مشكلي كه هنوز در ميان كارشناسان امور اجتماعي و بهداشتي و انتظامي و امنيتي استان مورد مناقشه بوده و نتيجه مثبتي به دست نداده، مخالفت با اجراي طرح توزيع سرنگ رايگان و يك بار مصرف در جمع معتادان تزريقي است.

در حالي كه مركز بهداشت، بهزيستي و استانداري قم با چنين طرحي موافق بوده و در جلسات تشكيل شده، به صورت غيررسمي و نجواگونه خواستار اجراي اين طرح شده اند، اما با هراس از متهم شدن به «ترويج و تشويق به اعتياد» از سوي مقامات انتظامي و امنيتي، همواره در نيمه راه سكوت كرده اند.

كاوياني مي پرسد: «چرا با توزيع سرنگ مخالفت مي كنند؟ معتاد تزريقي كه وجود دارد. تزريق هم مي كند. چون سرنگ ندارد، با سرنگ مشترك تزريق مي كند پس لااقل سرنگ يك بار مصرف در اختيارش بگذاريم كه بيماري و آلودگي را به ديگري انتقال ندهد. مخالفت با توزيع سرنگ يعني انكار واقعيت وجود معتادان تزريقي. در حالي كه آنها هستند، كارشان را هم انجام مي دهند.»

شوخي هم بد نيست

معاون اجتماعي سازمان بهزيستي اهل مزاح است. بد هم نيست. خستگي راه از تنمان بيرون مي رود.

مي گويد: «بايد همزمان با اين اقدامات، رفتار معتادان هم اصلاح شود. معتاد حداقل بايد بداند كه نبايد از سرنگ مشترك استفاده كند.»

- منظور شما اين است كه سرنگ آلوده استفاده نكند. چه جايگزيني وجود دارد؟

- در حال حاضر خدماتي ارائه مي شود.

- چه خدماتي؟

- ارائه نمي شود؟! پس من اطلاع ندارم.

- اطلاع نداريد كه نيروي انتظامي مخالف توزيع سرنگ يك بار مصرف به معتادان تزريقي است؟

- ولي در تمام داروخانه ها سرنگ موجود است. مي توانند بخرند.

- معتاد تزريقي كه پول ندارد سرنگ بخرد. سرنگ بايد رايگان توزيع شود. او اگر پول داشته باشد مواد مي خرد“

ياد جمله معروف ملكه انگلستان مي افتم كه مي گفت: «اگر مردم نان براي خوردن ندارند مي توانند كيك بخورند“»

استاندار مي گويد

در نهايت، شرايط اجتماعي قبول مي كند كه بار تمام تقصيرات را بر دوش بكشد. شرايط اجتماعي كه باعث شده جوانان قم با شادي بيگانه شوند، راه فرار را در پناه به مواد بجويند، و در لذت نشئگي چند ساعته مشكلات را فراموش كنند. كاوياني مي گويد: شما وضعيت استان قم را با شرايط خاص استان بسنجيد. با وجود يك ميليون نفر جمعيت و 250 هزار نفر دانش آموز، در اين شهر يك فرهنگسرا نيست كه جوان بتواند از برنامه هاي فرهنگي استفاده كند. چهارتا پارك داريم كه تحت تاثير بسياري از تنگ نظري ها يا منهدم شده يا درش را مي بندند به اين بهانه كه خانم و آقا بايد جداگانه بروند، جوان و پير بايد جداگانه بروند، جوانان ما هيچ امكاناتي ندارند و به خصوص در حاشيه ها اين امكانات در حد صفر است. مجتمع فرهنگي نور وابسته به سازمان تبليغات اسلامي فيلم هاي مجاز اجاره مي دهد.

تمام فيلم هاي اين مجتمع بايد به شدت كنترل شود كه مبادا موي سري بيرون باشد يا رفتاري در فيلم نشان داده شود كه بعضي ها بدشان بيايد. يكباره به نام طرح نور به تمام پاساژ ها حمله مي كنند، فيلم هاي ويدئو و سي دي را جمع مي كنند، مردم را آزار مي دهند بدون آنكه استانداري به عنوان نماينده عالي دولت خبر داشته باشد.

تمام اين برخوردها موجب سرخوردگي جوانان ماست. ضمن آنكه ما با بسياري از محدوديت هاي تبليغ و آموزش هم مواجه هستيم. سال گذشته مركز بهداشت يك بوم تبليغي براي وازكتومي در سطح شهر نصب كرد، مردم بوم را پاره كردند و آتش زدند. اگر بخواهيم يك كلاس آموزشي راه اندازي كنيم بايد چندين ساعت جلسه بگذاريم و مشورت كنيم كه مبادا در اين آموزش ها حرفي زده شود كه عواطف مذهبي كه بعضا منطقي هم نيست جريحه دار شده يا تبعات منفي داشته باشد.

ما حتي راجع به آموزش راه هاي انتقال ايدز با مشكل مواجه هستيم. شنيده ايم كه بسياري از همين افراد مبتلا به ايدز، در خيابان ها مردم را تهديد مي كنند كه مي توانند بيماري را منتقل كنند، از مردم اخاذي مي كنند و اين مشكلات به علت نااگاهي است. اگر مردم آگاه باشند متوجه مي شوند كه هيچ كدام از اين تهديدها عملي نيست.»

تبليغات خبرنامه گويا	[email protected]