مهاجر كيست؟ دنا رباطي، شهروند

از اين ستون تا تو

[email protected]
[email protected]

سلام
بيش از 25 سال است كه از مهاجرت ايرانيان به نقاط مختلف دنيا ميگذرد، اما من به شخصه تعريف جامع و كاملي از آن نه خوانده ام و نه شنيده ام. هر از گاهي كوششي براي شرح و بسط آن اينجا و آنجا به خرج داده شده، اما در كل نتوانسته تمام گوشه هاي اين پديده را جوابگو باشد.

بگذريم كه بعضي خود را مهاجر سياسي ميدانند، بعضي اقتصادي و بعضي هم اجتماعي؛ كه خود اين تقسيم بندي هم شامل زيرمجموعه هاي ديگري ميشود كه هر روز هم به تعداد آنها افزوده ميشود.
و اما علاوه بر تمام موارد بالا بايد «مهاجرت سرمايه» را هم در نظر گرفت كه متمولان حكومتي بخصوص در سالهاي اخير به آن پرداخته اند. با تمام اين احوال هنوز تعريف «مهاجرت» و به تبع آن «مهاجر» به شكلي كامل و يا نزديك به كامل داده نشده.
ــــــــــ
در چنين وضعي شايد يكي از بهترين راه ها، براي بررسي مهاجرت در دوره هاي مختلف اين 25 سال، اين باشد كه به خصوصيات و عارضه هاي مشترك در هر دوره اشاره و سپس مقايسه شوند.
آنچه مسلم است فراز و فرود منحني مهاجرت در دوره هاي مختلف بستگي به شرايط داخلي و كنش و واكنش جمهوري اسلامي در سطح ملي و بين المللي داشته كه خود اين مسئله به عنوان اصلي ترين زمينه براي توليد انواع مهاجر ــ ظاهرا نه تنها كم كار نشده بلكه پركارتر هم شده. كافي ست به دور و بر خودمان نگاه كنيم.
يكي از دوره هاي پر ازدحام مهاجرت ــ بعد از دوره اول ــ همين دوره كنوني ست كه در اواسط دهه نود و با رونق گرفتن اينترنت آغاز شد. مهاجران اين دوره بنابر شناخت موقعيت و استفاده كليدي از آن توانستند اثر مطلوبي بر ارتباط درون و برون ايران بگذارند و توانستند رابطه هاي نزدور(1) و يا به عبارت ديگر نزديكي هاي مجازي را با گشودن سايت ها و وب لاگ ها رقم زنند.
اين دسته از مهاجرين كه من آنها را «مهاجرين مجازي» مينامم اكثرا كساني هستند كه به نوعي به واقعيت هاي مجازي قلابند.
به باور من مهمترين و زيباترين تاثير اين مهاجرين كوشش در باز كردن زبان افراد ــ بي ترس از قضاوت ــ است. در دنياي وب لاگ ها هميشه كسي هست كه با حوصله حرف ديگري را گوش كند و بالعكس ــ من به شخصه تا اين اندازه ايرانيان را مهربان با هم نيافته بودم، اگرچه بچه هاي اينترنت تقريبا ملاحظه هاي زباني هم ندارند ــ اما اين امر نتوانسته مهرباني آنها را خدشه دار كند.

درون و برون
يكي ديگر از تاثيرات مهم مهاجران مجازي بر مهاجرت به طور كل ورز دادن و نرم كردن پديده مهاجرت براي دوره هاي پيش از خود است كه خواه ناخواه دنياي نوستالژيك و يكسويه رابطه با وطن را قدري ملايم تر و آسانتر و دو سويه و دلپذير كرد ــ به اين معني كه امروزه مهاجر ميتواند به راحتي با كمترين هزينه با داخل ارتباط بگيرد و به همين ترتيب از داخل با خارج، كه خود اين ارتباطات اينترنتي در آينده نه چندان دور ميرود كه به طور كلي مفهوم در وطن و يا خارج از وطن را دستخوش تغييرات جدي كند.
ــــــــــ
و اما گويا اين همه نوشتم تا اين غم دوست ننويسم اما انگار بايد بنويسم و آن اين كه دوست عزيزي دارم كه مدت سه هفته اي است از ايران به ايتاليا رفته و علتش هم ترس از دستگيري اش بوده كه احساس امنيت سياسي نكرده و بيرون زده. در اين مدت سه هفته همش اميدوار بود كه چيز مهمي نيست و بالاخره خواهد توانست به ايران برگردد اما گويا دوستان و خانواده اش ديروز به او گفته اند كه صلاح نيست برگردد و بهتر است همانجا بماند.
وقتي تلفني با من حرف ميزد تمام سنگيني غم دنيا در كلماتش بود. ايرانش را از او به زور گرفته بودند...
من چه بايد ميگفتم؟
از بيست سال پيش خودمان ميگفتم؟
بايد ميگفتم نه عادت ميكني، باور كن اولشه، بعد از يكي دو سال ديگه خودت يه پا ايتاليايي ميشي؟
ــــــــــ
راستش هيچي نگفتم، اما تا ميشد باهاش گريه كردم.

1ــ «نزدور» نام قصه اي از من است كه نزديكي در زمان و دوري در مكان از آن منظور ميشود.
همچنين در مقابل آن كلمه دوريك است كه نزديكي در مكان و دوري در زمان منظور است.