فمينيسم با كدام تعريف؟! رامين ناصح

اشاره: پس از انتشار مصاحبه من با نشريه پژواك تحت عنوان «نگاهي به جنبش فمينيستي ايران» كه در پاره اي از سايتهاي اينترنتي نيز منعكس شد، برخي از خوانندگان مصاحبه طي نامه هايي ضمن تأييد مضمون و محتواي سخنان بيان شده، از بكار بردن واژة «فمينيسم» بدليل معناي منفي و انحرافي كه ميتواند در اذهان برخي تداعي كند، انتقاد كرده بودند. مقالة حاضر، ضمن تشريح دو قرائتي كه از فمينيسم وجود دارد، قرائت صحيح و تعريف مورد نظر ما را از اين واژه، مشخّص مينمايد.

رامين ناصح

فمينيسم بر اساس واژه نامه ها و فرهنگهاي سياسي، نهضتي است كه از اواخر قرن نوزدهم براي كسب حقوق سياسي براي زنان و «تساوي كامل» حقوق سياسي و اجتماعي آنها با مردان آغاز شده است. البته نهضتهاي فمينيستي در كشورهاي مختلف، به كسب حقوق سياسي براي زنان اكتفاء نكرده و خواهان برابري كامل حقوق زن و مرد بخصوص در امور مدني و اقتصادي هستند. (ر.ك. محمود مهرداد، فرهنگ جديد سياسي، نشر هفته: 1363، صص86-87).
بدين ترتيب و طبق اين تعريف علمي، اصل «تساوي كامل حقوق مرد و زن» پايه و اساس تفكّر فمينيستي را تشكيل ميدهد و هر گونه عدول از اين اصل، انحراف از فمينيسم بشمار ميرود. بنابراين بدون شك هر شخص مدافع تساوي حقوق زن و مرد لزوماً فمينيست ميباشد و هر فرد مخالف با تساوي كامل حقوق دو جنس، چه كساني كه بر اساس باورهاي سنّتي و يا... خواهان حقوق بيشتر براي مردان هستند و چه كساني كه افراط گرايانه، «زن سالاري» را مطرح و ترويج ميكنند و به اشتباه فمينيست ناميده شدهاند، به هيچ عنوان فمينيست نميباشند. بطور كلّي بايد گفت ديدگاههاي مختلفي كه منتسبين به فمينيسم ابراز ميكنند، باعث خلط و اشتباه در مفهوم حقيقي اين واژه شده است.
افراط و تفريط هميشة تاريخ، بزرگترين قربانگاه حقيقت بوده است. روزگاري انسان را مساوي با مذكّر مي پنداشتند و زن را در عداد جانوران مي انگاشتند و اين بينش ضدّ ديني، ضدّ انساني و ضدّ علمي، منشاء اجحافات بيشمار در حقّ زنان گرديد. امروز تفكّر موسوم به فمينيسم راديكال با توجّهات غير علمي افراط آميز به صفات زنانه و تفاوتهاي فيزيولوژيك زنان، بر برتر انگاري زنان پاي ميفشارد. ولي بنظر ما، يك انگارة غلط را به انگارة غلط ديگر نميتوان زدود. مشهور است كه «دفاع بد، زيانبارتر از حملة خوب است!»
گويي فمينيسم افراطي و انحرافي، ضرورت نوعي سلطة يكي از زن و مرد بر ديگري را گريزناپذير انگاشته است. لذا سامانة اجتماعي باستان را «مادر سالار» معرّفي ميكنند و امروز براي سقوط نظام موجود «پدر سالارانه» و اعادة سيستم مادر سالاري تلاش و مبارزه ميكنند. حال آنكه هم پيش فرض ياد شده نادرست است، هم رفتار برخي جوامع در تنظيم روابط خانوادگي در گذشته ناصواب بوده و هم روشهاي افراط يا تفريط آميز براي حلّ معضلة موجود غير صائب است.
فمينيسم افراطي تفكّر منحرف و مخرّبي است كه جزو ميراث دهة 60 ميلادي به دوران ما رسيده است. اين تفكّر بدون آنكه جنبة اصلاحي داشته باشد، با روحي مستبدّانه عميقاً مخالف كلّية ارزشهايي است كه از ديرباز حتّي در فرهنگ غرب مورد احترام بودهاند و پيشنهاد تغيير كلّية ارزشهاي اخلاقي و اجتماعي و حتّي طبيعت انساني را ميدهد. فمينيسم افراطي امروزه در حقيقت المثنّاي زنانة راديكاليسم يا افراط گرايي دهة 60 است. با اين اعتقاد كه منبع كلّية ستمكاريها و پليديها جنس مرد است.
ولي فمينيسم در تعريف علمي آن بمعناي تساوي كامل حقوق دو جنس معرّفي شده و فمينيستها نه بر زن محوري تأكيد دارند و نه در مقابل مرد محوري سكوت ميكنند.
آنان معتقدند همانگونه كه برتري نژادي، طبقاتي، قومي، فرقهاي و... محكوم و ضدّ انساني است، برتري طلبي جنسي نيز بايد مورد نكوهش قرار گيرد و با آن مبارزه شود، اصولاً با ارزش گذاري افراد بر اساس جنسيت مخالف هستند و در نتيجه حقوق سياسي و اجتماعي دو جنس را كاملاً برابر و مساوي ميشمارند و در جهت رفع اجحافات و تبعيضهاي جنسي كوشش ميكنند.
حاصل سخن اينكه فمينيسم يك معناي علمي و جامع و دقيق دارد و يك معناي عرفي و مصطلح در فرهنگ جامعة ما. در عرف ما، معناي مصطلح آن جاري است و كساني كه به واژة فمينيسم ميتازند، يا اصولاً مخالف برابري كامل حقوق زن و مرد هستند، و يا از فمينيسم معناي مصطلح آنرا منظور نظر دارند و بكار بردن اين واژه را موجب شيوع زن سالاري ميدانند، نه احقاق حقوق زنان! آنها نگران مقابلة زن و مرد يا بعبارتي نگران نوعي مردستيزي هستند، در صورتي كه معناي واقعي فمينيسم، اين نيست.
مقصود ما از بكار بردن واژة فمينيسم، معناي مثبت و سازنده و علمي و واقعي آنست، و اگر فمينيسم در عرف جامعة ما و خصوصاً در ميان عوام معناي ديگري را تداعي ميكند، بايستي معناي صحيح و علمي اين واژه در فرهنگ جامعة ما نهادينه شود و بعنوان يك ارزش لحاظ گردد

رامين ناصح، دبيركل حزب آينده سازان ايران
[email protected]
www.ayandesazan.org