فردا پديده ای نادر و زيبا را در آسمان ايران ببينيد، زهره بعد از ۱۲۲سال می آيد، روزنامه ايران

فردا بعد از سالها ميزبان پديده ای نادر، زيبا و جذاب هستيم. اين پديده چيزی جز عبور ناهيد از مقابل صفحه خورشيد نيست.
سياره ناهيد يا همان زهره مشهور اين نگين آسمان زمين دراين گذر روی تيره خود را به زمين نشان می دهد.
کشور ما ايران يکی از بهترين مناطق دنيا برای ديدن گذر اين سياره است.
آخرين باری که گذر زهره روی داد در ۱۵آذر ۱۲۶۱ هجری شمسی مصادف با سلطنت ناصرالدين شاه قاجار بود.
اگرچه مقدار ناچيزی از گذر فوق درايران ديده شد اما ۸سال قبل از آن درتاريخ ۱۸آذر ۱۲۵۳ نيز گذرناهيد روی داده بود که تقريباً تمام آن از ايران ديده شد.
حتی برای اولين بار عکس هايی در ايران و جهان از اين گذر گرفته شد.
گذر چيست؟
گذر پديده ای همانند کسوف می باشد. ماه و سيارات داخلی منظومه شمسی هرگاه مابين زمين و خورشيد و دريک خط مستقيم قرارگيرند سايه شان برروی زمين مانع از ديدن بخشی از خورشيد می گردد که به اين حالت گرفت می گويند.
ماه به زمين نزديکتر است و بنابراين سطح بزرگتری از خورشيد گرفته خواهدشد.
ولی زمانی که عطارد و زهره درچنين موقعيتی قرارمی گيرند به علت فاصله زيادشان از زمين سايه کوچکی بر روی خورشيد تشکيل خواهندداد که به اين نوع گرفت، گذرمی گويند. البته ما به دليل زاويه صفحه مداری دوسياره (زمين و هريک از دو سياره ديگر) هرساله شاهد اين گرفت نيستيم.
گذر زهره چگونه رخ می دهد؟
خورشيد درآسمان زمين مداری ظاهری را طی می کند که طی يک سال از ۱۲صورت فلکی آسمان عبورمی کند که به دايره البروج معروف است.
اما اين مدار در فضا چيزی جز صفحه مداری زمين به دورخورشيد نمی باشد. صفحه مداری سياره ناهيد ۳.39 درجه با صفحه مداری زمين اختلاف دارد.
حال آنکه قطر ظاهری خورشيد در آسمان زمين ۰.5 درجه می باشد. چون اين انحراف نسبت به اندازه ظاهری خورشيد بيشتر است، درهرباری که زهره به مقارنه درونی با زمين می رسد، يا از بالا و يا از پايين قرص خورشيد عبورمی کند، مقارنه درونی زمين و زهره نيز در هر ۵۸۳.92 روز رخ می دهد.
بنابراين اين دو مسأله باعث می شود که گذر زهره در بازه های طولانی مدت رخ دهد.
گذر زمانی رخ می دهد که زمين و ناهيد در نزديکی گره های مدار خود قرار بگيرند.
درحال حاضر گره های مداری زهره و زمين در ۲ماه خرداد و آذر قراردارد.
گذر ناهيد به طور منظم درهردوره ۲۴۳ ساله تکرارمی شود.
درحال حاضر گذر اين سياره در ۴فاصله زمانی ۱۰۵.5ـ ۸ـ ۱۲۱.5ـ ۸ ساله رخ می دهد که به دوره رشته ای معروف است يعنی ۲ دوره کوتاه مدت و ۲دوره بلندمدت. دراين حالت تمام گذرها به لبه های خورشيد نزديک هستند.
سياره زهره درهر ۵بار مقارنه درونی خود با زمين که ۸سال طول می کشد تقريباً درمکان قبلی خود درآسمان زمين قرارمی گيرد.
مراحل گذر ناهيد
درتهران گذر زهره درساعت ۹و۴۸دقيقه و ۲۷ثانيه با برخورد اول شروع می شود.
به دليل پديده اختلاف منظر، زمان ورود زهره درتمام دنيا فرق می کند و بيشينه آن درحدود ۷دقيقه است. درايران نيز اين اختلاف دقيقاً ۱دقيقه و ۷ثانيه می باشد.
بعد از آن زهره از لبه جنوبی خورشيد آرام آرام وارد سطح خورشيد می شود تا درساعت ۴۵:۰۷:۱۰ تمام زهره واردسطح خورشيدمی شود که به اصطلاح برخورد دوم می گويند.
همانطور که می بينيد، حدود ۲۰ دقيقه طول می کشد تا زهره وارد سطح خورشيد شود. قبل از ورود کامل زهره به صفحه خورشيد، پديده ای به نام قطره سياه رخ می دهد. لبه شرقی ناهيد در هنگام ورود به سطح خورشيد کشيده شده و به شکل قطره ای درمی آيد. همين مسأله باعث می شود که ما نتوانيم زمان دقيق ورود زهره به سطح خورشيد را متوجه شويم. بعد از آن زهره به آرامی از سطح خورشيد جدا می شود تا جايی که در ساعت ۱۲.50.2 به نزديکترين فاصله خود از مرکز خورشيد يعنی ۶۲۶.9 ثانيه قوسی می رسد. بعد از آن رفته رفته ناهيد به لبه خورشيد نزديک می شود. در اين مدت زهره در حدود ۵ ساعت و ۲۵ دقيقه بر روی سطح خورشيد حرکت می کند تا جايی که در ساعت ۱۵.32.44 برخورد سوم که همان خروج لبه غربی زهره از سطح خورشيد باشد، روی می دهد. بار ديگر پديده قطره سياه اين بار در لبه غربی زهره روی می دهد. بعد از آن زهره در حدود ۲۰ دقيقه بعد رفته رفته از سطح خورشيد خارج می شود تا جايی که در ساعت ۱۵.51.56 به طور کامل از سطح خورشيد جدا می شود و يا در اصطلاح برخورد چهارم رخ می دهد، قطر سياره ناهيد در اين گذر ۵۸ ثانيه قوسی يعنی حدود يک دقيقه قوسی می باشد. قطر خورشيد نيز ۳۲ دقيقه قوسی است، بنابراين قطر در هنگام گذر يک سی و سوم قطر خورشيد می باشد. اين مقدار دقيقاً برابر کوچکترين حد تفکيک چشم انسان می باشد، بنابراين زمانی که ناهيد از لبه های خورشيد فاصله گرفته، می توان با استفاده از فيلترهای مخصوص رصد خورشيد آن را به شکل يک نقطه سياه رنگ بر سطح خورشيد مشاهده کرد، اما برای ديدن جو که بر گرد ناهيد قرار دارد، حتماً احتياج به يک تلسکوپ با بزرگنمايی بالا داريد. لازم به توضيح است که رصد از پشت تلسکوپ نيز بايد با ايمنی کامل و با استفاده از فيلترهای مخصوص رصد خورشيد انجام بگيرد. يکی از امن ترين و واضح ترين روش مشاهده گذر زهره، ساخت اتاقک تاريک است. در تصوير ۶ شروع و پايان گذر ناهيد را برای بعضی از شهرهای ايران ملاحظه می کنيد.

گذر بعدی در ايران
در ۵ ژوئن سال ۲۰۱۲ گذر زهره بار ديگر روی می دهد که اين بار کشور ما ميزبان نيمی از آن می باشد. در تصوير مشاهده می کنيد که گذر زهره آغاز می شود و بعد از آن درحالی که زهره به نزديکترين فاصله خود به مرکز خورشيد رسيده، خورشيد در آسمان ايران طلوع می کند و بقيه گذر تا مراحل پايانی آن در ايران ديده می شود. آسمانی صاف و شفاف را در روز گذر آرزو می کنيم.