اوقات فراغت؛ معضلی برای تمام فصول...، نساء نژاد زارع ، سينا

تهران – خبرگزاری سینا
نساء نژاد زارع

در روزهای اخیر شاهد گزارش ها و اخبار متعددی از مصاحبه و میزگردهای مسوولین درمورد برنامه های اوقات فراغت بودیم و با شنیدن هر خبر از اختصاص میلیونی اعتبارات و برنامه ریزی های مفید تابستانی مملو از شوق جوانی شدیم ؛ اما واقعیت این است که این بحث ماندنی نیست و به زودی از یادها می رود .بحثی که معمولا" در اول تابستان هر سال داغ می شود و بعد از اتمام تعطیلات تابستانی دوباره به فراموشی سپرده می شود و تاسال بعد به این بحث هیچ توجهی نمی شود، در حالی که در همه جای دنیا بحث اوقات فراغت برای همه گروههای سنی ، بحثی برای تمام فصول است...

اوقات فراغت، اوقات بیکاری نیست!
بر اساس تحقیقات انجام شده در کشور ،گرایش جوانان در بخش اوقات فراغت به ترتیب مربوط به برنامه های گردشگری، مشارکت های اجتماعی، فعالیت های ورزشی، هنری ،کتابخوانی، قرآنی، مهارت آموزی و آموزش زبان و رایانه است.
شیوه گذراندن اوقات فراغت به دو نوع فردی و گروهی تقسیم میث شود که در شیوه فردی دو بخش فعال و غیر فعال دارد. جوانان ایرانی بیشتر شیوه گذراندن اوقات فراغت به شیوه فردی همچون تماشای تلویزیون یا نشستن پشت رایانه را انتخاب می کنند که به عقیده کارشناسان خستگی و انزوا طلبی را به همراه دارد.
شاید اوقات فراغت تعاریف گوناگونی داشته باشد و حتی در برخی مواقع با اوقات بیکاری اشتباه گرفته شود اما باید گفت براساس تعریف انجمن بین المللی جامعه شناسی اوقات فراغت عبارتست از" مجموعه ای از اشتغالات که فرد به میل خود برای استراحت یا تفریح و یا فراگیری غیر انتقاعی و مشارکت اجتماعی داوطلبانه بعد از رهایی از الزامات شغلی خانوادگی و مذهبی – اجتماعی بدان می پردازد".از این روی،اوقات فراغت هم می تواند موجب شکوفایی فرد و هم موجب انحراف فرد شود.
اوقات فراغت از آنجایی که امری ارادی تعریف شده و از ساعات بیکاری متفاوت است، در تقسیم بندی اوقات فراغت ابتدا اوقات فراغت را به دو بخش درون منزل و بیرون منزل تقسیم می کنند. خواندن کتاب و دید و بازدید ،اوقات فراغت در منزل و رفتن به سینما و پارک، اوقات فراغت خارج از منزل هستند.
با افزایش امکانات گذران اوقات فراغت در بیرون خانه، بخش عظیمی از ساعات اوقات فراغت در بیرون از خانه صرف می شود.
در نظر خواهی های انجام شده ،مردم غالبا افزایش اوقات فراغت بیرون از خانه را مانند افزایش پارکها ، وزشگاه ها و کتابخانه ها را مطلوب تر می دانستند.
بر اساس آخرین اخبار سازمان ملی جوانان، امسال 12 میلیون جوان با صرف اعتباری در حدود 24 میلیارد ریال تحت پوشش برنامه های اوقات فراغت قرار می گیرند و هم اکنون شمار روزهای اوقات فراغت در استانداردهای جهانی سالانه 80 روز است که این رقم در ایران به دلیل فراوانی تعطیلات به 90 روز می رسد.
از این میان طول عمر متوسط انسان 8 هزار و 750 ساعت است که از این رقم 2 هزار و 830 ساعت به کار و یک هزار و 920 ساعت به اوقات فراغت اختصاص می یابد.
این گونه است که چگونگی گذران اوقات فراغت از اهمیت بالایی برخوردار می شود، اما واقعا" جوانان ایرانی از این اوقات چگونه بهره می گیرند؟
عده ای اوقات فراغت و اوقات بیکاری را یکی دانسته و برنامه ریزی مشخصی برای آن ندارند. پرهزینه بودن مراکز تفریحی و ثبت نام در کلاسهای مختلف آموزشی ،دور بودن مسافت ،فرسودگی وسایل و ماشین آلات تفریحی پارکها سبب شده است که جوانان رغبت کمتری به استفاده از این وسایل داشته باشند و به دیدن برنامه های تلویزیونی اکتفا کنند و عده ای نیز یکی از دلایل بزرگ توجه جوانان به تلویزیون را نداشتن صنعت سرگرمی می دانند.
رضا سیاح زاده استاد دانشگاه در این باره می گوید: پس از انقلاب به علت جنگ و نابسامانی های اقتصادی و عدم حمایتهای دولت در بخش اداره پارکهای تفریحی خصوصی، بخش خصوصی اجازه پیدا نکرد برای ساخت پارکهای تفریحی سرمایه گذاری کند، خرید ماشینها و تجهیز ات که باید از کشورهای خارج وارد می شد ، به ارز زیادی احتیاج داشت و همین امر سبب شد ما در بخش صنعت سرگرمی ـ که از نظر اقتصادی هم بسیار کار ساز است ـ هیچ پیشرفتی نداشته باشیم.
احمد شیرازی جوان 20 ساله ای که در محله نظام آباد زندگی می کند، می گوید : اوقات فراغت مخصوص طبقه خاصی از جامعه است . چگونه جوانی که در میان خانوده ای آسیب پذیر در زیر بار سنگین تورم و گرانی زندگی می کند، می تواند اوقاتی را به فراغتش اختصاص دهد.
او ادامه می دهد: جوانی که هم کار می کند و هم مشغول تحصیل است و مدام در این فکر است که هزینه خوراک و پوشاک و خرج دانشگاه و قسط ماهیانه اش را از کجا بیاورد چطور می تواند به اوقات فراغت بیاندیشد. فراغت فقط مال پولدارهاست!
سهیلات جلالی نیا هنر جوی سال دوم گرافیک است .او در این رابطه به خبرنگار ما می گوید: هزینه ثبت نام کلاسهای آموزشی بالاست، برنامه های تلویزیون هم که اکثرا" تکراری و خسته کننده است پس یک جوان جز رفتن به پارک و ارتباط با دوستانش چه کار دیگری می تواند انجام دهد.
هم اکنون بیش از 16 میلیون نفر از جمعیت کشور را جوانان تشکیل می دهند که باید برای اوقات فراغت آنها در تابستان برنامه ریزی شود، در این راستا اگر 8 هفته و در هفته 2 روز بر ای جوانان برنامه داشته باشیم برنامه فعال سهمیه فراغتی در ایران 267 میلیون نفر در روز می شود.

سهم سازمانها در تامین اوقات فراغت

براساس آمار، سازمان ملی جوانان 64/21 درصد، وزارت ارشاد 13/16 درصد و نهادهای گردشگری غیر دولتی با 10 درصد به ترتیب بیشترین سهم را در برنامه ریزی برای اوقات فراغت دارند.

دکتر رحیم عبادی رییس سازمان ملی جوانان در گفت و گو با خبرنگار سینا می گوید: براساس پیش بینی های صورت گرفته در بخش گردشگری با همکاری وزارتخانه های آموزش و پرورش و بهداشت درمان و آموزش پزشکی و علوم ،تحقیقات و فناوری و سازمان حفاظت محیط زیست 370 هزار جوان تحت پوشش برنامه های اوقات فراغت قرار می گیرند.
وی ادامه می دهد: در بخش فعالیتهای آموزشی بیشتر به ظرفیت سازی در آموزشهای مهارتی IT با محوریت ICDL برای 60 نفر آموزش دختران در زمینه بحرانهای ملی با همکری دفتر امور مشارکت زنان برای 20 هزار نفر و نمونه سازی مقابله با ایدز برای 40 هزار نفر از جوانان پیش بینی شده است.
عبادی با بیان این که امسال حدود 2 هزار سازمان غیر دولتی در برگزاری برنامه های اوقات فراغت همکاری می کنند، می افزاید: امسال 17 سازمان دولتی در اجرای برنامه های تابستانی اوقات فراغت مشارکت دارند که این تعداد در سال گذشته تنها 7 سازمان بوده است.
از این میان سهم سازمان صدا و سیما در تهیه برنامه های متنوع برای اوقات فراغت جوانان بیش از سایر سازمانها ست زیرا 82 درصد اوقات فراغت جوانان به تماشای تلویزیون اختصاص می یابد که البته باید گفت روحیه انزوا طلبی و خستگی ، از نظر کارشناسان، مرتبط با همین مسئله است که از عوامل گرایش جوانان به گذران اوقات فراغت به شیوه فردی غیر فعال است.
سازمان ملی جوانان در اسفند ماه سال گذشته از روسای کلیه دستگاههای مرتبط با امور جوانان خواست که با توجه به اولویتهای نسل جوان در خصوص اشتغال، ارتقاء مشارکت جوانان و پرکردن اوقات فراغت راهکارهای عملی ارایه دهند که خوشبختانه این پیشنهاد با استقبال و پاسخ مثبت همه دستگاهها مواجه شد و در خرداد ماه امسال به عنوان مبنای تفاهم و همکاری برنامه عمل یکساله در حوزه جوانان قرار گرفت.
در جلسه هفته گذشته نمایندگان دستگاههای عضو شورای عالی جوانان مقرر شد که هر یک از دستگاهها، عضو کارشناس خبره ای را جهت همکاری با برنامه ساماندهی امور جوانان به سازمان ملی جوانان معرفی کنند تا ضمن شرکت در جلسات تخصصی همکاریهای لازم را مبذول نمایند.
همچنین این اعضا مکلف شدند حداکثر تا نیمه خرداد ماه جاری نظرات ظرفیت و پتانسیل های خود را در زمینه طرح ساماندهی امور جوانان به صورت مکتوب ارایه نمایند.
تشکیل کمیته و ستاد اوقات فراغت در هر یک ازدستگاههای فوق الذکر و ارایه نظرات آنها پیرامون برنامه های سیاست ملی جوانان و منشور ملی حقوق جوان از دیگر مصوبات نشست نمایندگان دستگاههای عضو شورای مالی جوانان بود.
همچنین در راستای توسعه مشارکت بخش های غیر دولتی از جمله سازمان های غیر دولتی از زمینه اوقات فراغت جوانان اجرای برنامه های تابستانی جوانان به سازمان های غیر دولتی واگذار شد.
رییس سازمان ملی جوانان در گفتگویی در همین باره اعلام کرد که توسعه کمی و کیفی برنامه های اوقات فراغت جوانان از اهداف این سازمان است و با توجه به آموزش های ارایه شده به NGO ها تمامی برنامه های مربوط به اوقات فراغت جوانان به NGO ها واگذار می شود.
از طرفی سازمان جوانان جمعیت هلال احمر با شعار آمادگی ،آگاهی و پویایی طرح کلی برنامه اوقات فراغت جوانان را طراحی و ارایه کرده است.
محمد حسن قدسیان رییس سازمان جوانان جمعیت هلال احمر در این رابطه می گوید: سازمان جوانان هلال احمر هر سال با فرارسیدن تابستان در زمینه اوقات فراغت جوانان خود را مسوول دانسته و همه امکانات خود را در کشور بسیج می کند.
وی ادامه داد: برنامه های سازمان جوانان جمعیت هلال احمر شامل گردشگری و اردوها و محور آموزشی شامل آموزش های امداد و فنی و حرفه ای و همچنین مسابقات ورزشی در سالن های ورزشی خود است.
قدسیان با بیان این مطلب که مراکز جوانان در 330 شهر کشور و در 28 استان دایر و فعال است ،می افزاید: این پتانسیل و فرصت مناسبی برای دستگاههای دیگر است که با همکاری و مشارکت در زمینه پوشش مناسب تر و بهتر برای اوقات فراغت جوانان جامعه ای شاداب و سلامت داشته باشیم.
اعلام این برنامه از رسانه های جمعی و مسوولان در حالی است که رییس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران از نبود برنامه ریزی صحیح در خصوص اوقات فراغت انتقاد می کند و می گوید: برنامه ریزی های سازمان ها برای اوقات فراغت همیشگی و تنها در زمان خاصی مطرح می شود و سپس به فراموش می رود.
وی با اشاره به اهمیت روان شناختی و جامعه شناختی این مساله تاکید می کند: البته میزان این بودجه ها به نسبت جمعیت جوان کشور بسیار محدود است چرا که مثلا بودجه 5/2 میلیارد تومانی حتی کفاف اوقات فراغت جوانان تهرانی را هم نمی دهد.