پايان عصر مقابله فيزيكى با اعتياد، مهدى افروزمنش، روزنامه شرق

پيش نويس راهبردهاى ملى مبارزه با اعتياد در يكصد و هشتمين جلسه ستاد مبارزه با مواد مخدر مورد بررسى قرار مى گيرد.

دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر در گفت وگو با «شرق» محورهاى اين برنامه را درمان، بازتوانى و مصون سازى اقشار جامعه عنوان كرد. على هاشمى در مورد علت در دستور كار قرار گرفتن اين راهبرد گفت: به رغم هزينه هاى هنگفت ۲۵ سال اخير در ريشه كنى مواد مخدر در كشور تاكنون دستاورد چندان مثبتى براى كنترل مواد مخدر نصيب كشور نشده است.

دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر نظر به استراتژى مبارزاتى دارد كه پس از انقلاب سال ۵۷ با هدف ريشه كنى كامل اعتياد در دستور كار قرار گرفت. محور اساسى اين استراتژى مبارزه فيزيكى با مقوله قاچاق مواد مخدر و همچنين اعتياد در كشور بود كه براساس آن ماموران نظامى طى سال هاى گذشته برخورد شديد با معتادان را در دستور كار خود قرار دادند. حاصل اين مبارزه در ۲۵ سال گذشته دستگيرى دو ميليون و ۶۸۲ هزار و ۳۶۰ نفر و كشف بيش از ۲ هزار و ۵۰۰ تن انواع مواد مخدر بوده است.

شدت مبارزه فيزيكى نيروهاى نظامى با اعتياد در ايران آن هنگام روشن تر مى شود كه دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر آمار زندانيان مرتبط با مواد مخدر از سال ۵۸ تا ۸۲ را بيش از ۲ ميليون و ۵ هزار نفر اعلام مى كند. هاشمى همچنين گفت: در اين راه تاكنون ۳ هزار و ۳۵۰ نفر از نيروهاى نظامى و امنيتى به شهادت رسيده اند. اما با اين وجود شكست استراتژى مقابله كه على هاشمى از آن به عنوان يك شيوه «خشك و مكانيكى» ياد مى كند آنگاه مشخص مى شود كه ايران در طول اين مدت نه تنها كاهش مصرف نداشته است كه از افزايش قابل توجهى هم در بعد توزيع و هم مصرف مواد مخدر و بالطبع گسترش اعتياد برخوردار بوده است.

براساس آمارهاى رسمى تعداد زندانيان مواد مخدر در اوايل انقلاب ۲۱ در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعيت كشور بوده و اين رقم در سال ۸۱ به ۲۲۱ در هر ۱۰۰ هزار نفر رسيده است. به طور ميانگين ۵۳ درصد زندانيان ايران را همواره زندانيان مواد مخدر تشكيل مى دهند. رقم زندانيان جرايم مخدر اعم از معتاد و قاچاقچى در سال ۸۲ بيش از ۲۶۰ هزار نفر بوده است كه با افزايش حدود ۱۰ درصد نسبت به سال قبل ۴۵ درصد كل زندانيان را تشكيل داده است.

پديده موادمخدر، اعتياد و نحوه مقابله با آن زمانى شكل جدى ترى به خود مى گيرد كه آمارهاى بسيارى از كاهش سن گرايش به اعتياد در ايران خبر مى دهند. بخش عمده اى از دستگيرشدگان سال ۸۲ مرتبط با مواد مخدر ميانگين سنى ۲۵ سال را دارا بوده اند. يك تحقيق صورت گرفته از سوى كارشناسان ايرانى نيز از كاهش اين سن در مصرف مواد روانگردان و سبك مانند حشيش خبر مى دهد. آمار معتادان تزريقى نيز در اين سال ها به شدت افزايش يافته است.

طبق گفته دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر به «شرق» هم اكنون ۲ ميليون معتاد در كشور وجود دارند. حميد صرافى مديركل فرهنگى ستاد مبارزه با مواد مخدر نيز چندى پيش از مصرف روزانه ۲ تن مواد مخدر در كشور خبر داده بود. مشاور رئيس جمهورى در امر مبارزه با مواد مخدر ميانگين دستيابى هر فرد ايرانى به هر نوع مواد مخدر را ۲۰ دقيقه عنوان مى كند. طبق يك خبر غيررسمى اين ميزان در سال ۶۲ حدود ۷۳ دقيقه بوده است. مدت زمان ۲۰ دقيقه براى دسترسى به مواد مخدر در ايران در حالى صورت مى گيرد كه هر فرد ايرانى براى دسترسى به نزديك ترين مكان ورزشى بايد حدود ۲۳ دقيقه زمان را صرف كند. همچنان كه ۱۲ دقيقه زمان براى رسيدن به اولين مركز آموزشى _ فرهنگى سطح شهر مورد نياز است.

شكست تصميم سازان در مبارزه با مواد مخدر نيز آنگاه به مرز يك فاجعه نزديك مى شود كه دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر از كشف روزانه حدود ۴۸۲ كيلوگرم مواد مخدر در كشور خبر مى دهد. على هاشمى مى گويد: «اين در حالى است كه متوسط توليد افغانستان در هر روز رقمى بالغ بر ۷ تن است.» گفته مى شود حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد توليدات افغانستان از داخل ايران و از مسير موسوم به «هلال طلايى» قاچاق مى شود.

دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر با قبول عدم موفقيت كامل برنامه هاى مبارزه با مواد مخدر، اين مسئله را در غيرواقع بينانه بودن برنامه ها و استراتژى هاى سال هاى گذشته عنوان مى كند. هاشمى معتقد است: «نگاه تك بعدى و مكانيكى هرگز نمى تواند در امر مبارزه با مواد مخدر كارساز و راهگشا باشد.»

وى مى گويد: «موادمخدر و اعتياد يك بحران و مسئله اجتماعى است و براى تبيين و تحليل آن نياز به يك رويكرد جامعه شناختى و امنيتى است.» او معتقد است: «اساساً بايد اين مسئله و بحران را در سطح كلان و ميانى تبيين كرد نه در سطح خرد.» وى با اعلام پايان عصر مقابله و مبارزه با مقوله اعتياد و قاچاق مواد مخدر اظهار مى كند: «لازم است با در نظر داشتن شيوه هاى درست مقابله اولويت را به رويكرد آموزش و پيشگيرى بدهيم.» وى برنامه راهبردهاى ملى را در همين راستا توصيف كرده و معتقد است «با كاهش تقاضا، پيشگيرى و درمان به سادگى مى توان اعتياد را به كنترل در آورد.»

برنامه راهبرد ملى در امر مبارزه با مواد مخدر هر چند نگاهى جدى به فرهنگ سازى و توانمندسازى اقشار جامعه در راستاى كاهش تقاضا به خصوص در نسل جوان دارد اما نگرانى از اجراى درست آن با توجه به عملكرد بخش هاى فرهنگى جامعه تا مدت ها در اذهان باقى است. چه كارشناسان و مسئولان در سال ۸۲ در حالى به طور مرتب از فرهنگ سازى، فعاليت در عرصه پيشگيرى و كاهش تقاضا سخن گفته اند كه تنها دقت در عملكردهاى دستگاه ها نشانگر واقعيت موجود است. طى دو سال صداوسيما به عنوان فراگيرترين و موثرترين رسانه ملى بدون احتساب كيفى تنها يك هزار و ۲۸ دقيقه از زمان در اختيار را به توليد و پخش فيلم، سريال، مستند، ميزگرد و خبر در راستاى پيشگيرى اختصاص داده است.

همچنان كه سازمان تربيت بدنى اهداف مدنظر در اين بخش را از طريق ۵۰ مورد كارگاه آموزشى به دست آورده است. سازمان تبليغات اسلامى از طريق ۸۰ مورد برنامه براى روحانيان، ائمه جماعت، مبلغين و علماى شيعه و سنى، و كميته امداد از طريق تحت پوشش گرفتن ۴۹۰ دانش آموز در معرض خطر.