بر اساس نتایج "پیمایش نگرشهای ایرانیان" ؛ فاصله طبقاتی همچنان افزایش می یابد، لطیف نکوئی، خبرگزاری سینا

ارزیابی وضعیت فرهنگی و اجتماعی ، وظیفه ای است که ماده 162 قانون برنامه سوم توسعه بر عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گذاشته است.
بر اساس مفاد این ماده قانونی ، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است وضعیت فرهنگی را از ابعاد وضعیت نگرشی، مصرف کالاها و خدمات فرهنگی و وضعیت فضاهای فرهنگی بررسی کند.
بر این مبنا، سه طرح ملی با هدف شناخت نگرشها، رفتارها و فضاهای فرهنگی شکل گرفت.
وضعیت نگرشی از طریق " پیمایش ارزشها و نگرشهای ایرانیان " مورد بررسی قرار گرفته و به سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور ارائه شده است.
مرحله نخست این پیمایش در بهمن و اسفند سال 79 و مرحله دوم آن در اردیبهشت سال 82 در 28 مرکز استان کشور اجرا شد.
در این پیمایش که دکتر " محسن گودرزی " مسئولیت اجرای آن را به عهده داشت، نگرشها و رفتارهای پاسخگویان در عرصه های مختلف مانند خانواده، حیات سیاسی، دین، اقتصاد، ارزیابی محیط اجتماعی، حیات اخلاقی، مشکلات اجتماعی، رضایت از زندگی، اعتماد اجتماعی، عدالت، جنسیت، مشارکت سیاسی، احساس آزادی و امنیت ، امید به آینده، مصرف فرهنگی و ... مورد بررسی قرار گرفته است.
نتایج این پیمایش از طریق نمونه گیری از جمعیت 15 تا 65 ساله ساکن 28 مرکز استان و در نمونه ای با حجم چهار هزار و 581 نفر جمع آوری شده است.
به گفته دکتر گودرزی ، " ارزشهای خانوادگی " نخستین موردی است که در این پیمایش مورد بررسی قرار گرفته است. بر این اساس در سال گذشته، 40 درصد از افراد پاسخگو، مردان و 8 درصد آنان زنان را تصمیم گیرندگان اصلی خانواده برشمرده اند، این درحالی است که در سال 1353 ، 72 درصد پاسخگویان مردان را تصمیم گیرنده اصلی خانواده ذکر کرده اند و معتقدند سهم زنان در طول سه دهه تغییری نکرده است.
در طول سه دهه ( سال 53 تا 82) از سهم مردان در نظام تصمیم گیری خانواده به میزان 32 درصد کاسته شده است.
این داده نشان می دهد که در سه دهه اخیر، خانواده از ساختی مردسالار به سوی ساخت دموکراتیک و مشارکتی تحول یافته است، یعنی تصمیمات مهم خانواده بیشتر با مشارکت اعضای خانواده اتخاذ می شود.
نتیجه پیمایش در خصوص زنان در سال 53 نشان می دهد که ، 74 درصد مردان با اشتغال زنان مخالف بودند که این نسبت در سال 74 به 39 درصد ، در سال 79 به 26 درصد و در سال 81 به 21 درصد رسیده است.
همچنین نسبت کمی از پاسخگویان معتقد به محدودیت امکان پیشرفت برای زنان هستند. 41 درصد امکان پیشرفت را برای زنان زیاد می دانند، 31 درصد تا حدی و 27 درصد امکان کمی برای پیشرفت زنان قائل هستند.
در بخش دیگری از این پیمایش، نتایج به دست آمده درباره عدالت حاکی است، 51 درصد از پاسخگویان عدالت را به معنای توزیع مساوی امکانات در بین افراد جامعه، 28 درصد عدالت را به معنای توزیع امکانات بر اساس میزان نیازمندی و 21 درصد توزیع امکانات را بر اساس شایستگی می دانند.
در زمینه فرصتهای شغلی، 43 درصد از پاسخگویان معتقدند در توزیع فرصتهای شغلی ، تجربه و تخصص نقشی ندارد. در مقابل 23 درصد پاسخگویان نقش تجربه را در توزیع فرصتهای شغلی مهم می دانند.
46 درصد پاسخگویان نیز اعتقاد دارند افراد عادی با داشتن تجربه نمی توانند به مقام های بالا دست یابند. همچنین 81 درصد معتقدند که نداشتن پول و پارتی سبب ضایع شدن حقوق فردی می شود، ضمن آنکه 44 درصد نیز اظهار داشتند که از طریق قانون نمی توانند حقوق ضایع شده خود را به دست آورند.
از نتایج دیگر در این زمینه می توان گفت: 60 درصد پاسخگویان معتقد بودند قانون در مورد مردم و مسئولان به صورت یکسان اعمال نمی شود ، در مقابل 8 درصد با این نظر مخالف بودند. مردان بیشتر از زنان ، جامعه را ناعادلانه می دانند در عین حال که در مورد عوامل غیر فردی برای کسب شغل تفاوت معنادار مهمی بین مردان و زنان مشاهده می شود.
مردان " پارتی " را در کسب شغل مهم می دانند در حالی که از نظر زنان شانس در کسب فرصتهای شغلی مهمتر است.
با افزایش تحصیلات بر تصور غیر عادلانه بودن توزیع فرصتهای شغلی افزوده می شود، به نحوی که 71 درصد افراد دارای تحصیلات دانشگاهی معتقدند برای به دست آوردن شغل توانایی و شایستگی های فردی ، اهمیتی ندارد بلکه پارتی و شانس اهمیت بیشتری دارد.
نتایج پیمایش در خصوص احساس امنیت شغلی نیز نشانگر آن است که 29 درصد افراد احساس امنیت شغلی ندارند و تصور می کنند که در آینده شغل خود را از دست خواهند داد.
بر این اساس، از میان افرادی که احساس امنیت شغلی نمی کنند، 54 درصد احتمال به دست آوردن مجدد شغل را کم می دانند، در مقابل 52 درصد افراد احساس امنیت شغلی می کنند.
از دیگر موارد این پیمایش ، گرایش و رفتارهای دینی است. بر این اساس 69 درصد پاسخگویان نماز خود را همیشه یا بیشتر اوقات ، می خوانند. در سال گذشته، نسبت پاسخگویان پایبند به روزه گرفتن 86 درصد بود.
در خصوص فاصله طبقاتی نیز ، 88 درصد براین باورند که فاصله طبقاتی نسبت به گذشته افزایش یافته است.87 درصد پاسخگویان معتقدند که در آینده فاصله طبقاتی تشدید خواهد شد. در سال 79 ، 77 درصد پاسخگویان به چنین روندی اعتقاد داشتند. به این ترتیب 10 درصد به نسبت افراد بدبین به آینده اقتصادی ، افزوده شده است.
درباره سیمای اخلاقی جامعه در آینده ، نگاهی منفی حاکم است. این نگاه منفی در فاصله سالهای 79 و 82 تشدید شده است. در مورد کمتر شدن صفات منفی اخلاقی، نسبت بدبینی از 58 درصد به 71 درصد افزایش یافته است.
همچنین در مورد صفات منفی اخلاقی این نسبت از 69 درصد به 87 درصد رسیده است.
بر اساس نتایج این پیمایش پایین ترین سطح اعتماد اجتماعی نسبت به گروه های شغلی با ماهیت تجاری و بالاترین سطح اعتماد اجتماعی به گروه های شغلی فرهنگی و هنری ابراز شده است. با وجود ثبات نسبی، اعتماد به برخی مشاغل افزایش داشته است.اعتماد به نیروی انتظامی 5 درصد ، راهنمایی و رانندگی 4 درصد، و ارتش 5 درصد افزایش داشته است.
پاسخگویان در ارزیابی وضعیت طبقاتی جامعه و خود، نظرات متفاوتی ابراز کرده اند. از نظر آنها 51 درصد مردم جزء طبقه متوسط و 47 درصد جزء طبقه پایین جامعه قرار دارند.
در مورد وضعیت خود، بیشتر پاسخگویان خود را جزء طبقه متوسط دانسته اند، بر این اساس 72 درصد خود را در شمار طبقه متوسط و 27 درصد در شمار طبقه پایین رتبه بندی کرده اند.
نتایج این پیمایش در زمینه رضایت از زندگی نشان می دهد:
85 درصد پاسخگویان از زندگی خود راضی و 7 درصد ناراضی ، 44 درصد از وضع مالی خود راضی و 20 درصد ناراضی،54 درصد از وضع مسکن خود راضی و 27 درصد ناراضی، 70 درصد از اوضاع اقتصادی کشور ناراضی و 5 درصد راضی هستند.
نتایج این پیمایش درباره علاقه سیاسی مردم نشان از افزایش علاقه مردم به سیاست است. بر این اساس در سال 79 ، 29 درصد افراد اخبار را پیگیری می کردند در حالیکه در سال 82، 32 درصد افراد اخبار سیاسی را پیگیری می کردند.
این پیمایش در زمینه های مختلفی اجرا شده است که نتایج برخی از آنها به شرح زیر است:
_ بیشتر پاسخگویان معتقدند که اخلاق کار در جامعه در سطح نازلی قرار دارد.
_ 63 درصد بر این باورند که وقت شناسی به میزان کمی رعایت می شود.
_ 59 درصد معتقدند که وجدان کاری به میزان کمی رعایت می شود.
_ 60 درصد نیز اعتقاد دارند که راه انداختن کار مردم به میزان کمی رعایت می شود.

همچنین مردان کمی بیشتر از زنان به پایین بودن اخلاق کار در جامعه اعتقاد دارند اما این تفاوت زیاد نیست. به همین ترتیب، جوانان و میانسالان سطح اخلاق کار را پایین تر از افراد مسن می دانند اما این تفاوت زیاد نیست.
تفاوت مهمی بین سطوح مختلف تحصیلی مشاهده می شود، منفی ترین ارزیابی در بین دارندگان تحصیلات دانشگاهی مشاهده می شود.
در این پیمایش، بررسی اعتماد به رسانه ها نیز نشان می دهد که اعتماد به اخبار صدا و سیما از 35 درصد در سال 79 به 45 درصد در سال 82 افزایش و در مقابل ، اعتماد به مطبوعات و رسانه های خارجی از 35 درصد در سال 79 به 23 درصد در سال 82 کاهش یافته است.