نگاهی دیگر به موضوع کودکان کار خیابانی در تهران: وداع زود هنگام با کودکی در گذرگاه عمر، مهر

آقا - خانم گل می خواهید ، یک آدامس بخر ترا بخدا ... سی دی ، نوار ... شوی جدید ... و .... اینها جملاتی است که هر روز در گذر ازهر خیابانی ، از پشت چراغهای قرمز گرفته تا دیگر مراکز عمومی می شنویم ، به راستی این کودکان و نوجوانان در کدامین گذرگاه عمر با کودکی خویش وداع کرده اند ؟ !
خیابانهای منتهی به میدان امام خمینی - به فاصله هر یک متر صداهایی به آرامی در گوشت زمزمه می کند سی دی ، شو ، نوار فیلم ، به بهانه خرید می ایستم و سر صحبت را با یکی از آنها که به نظر می رسد بیشتر از 18 سال نداشته باشد باز می کنم. در ابتدا تردید برای پاسخ دادن را در نگاه او می بینم شاید می ترسد و شاید دیگر به کسی اعتماد ندارد .

بسیاری از ما در طول روز در گذر از خیابانهای تهران بزرگ کودکان و نوجوانانی را می بینیم که برای گذران زندگی خود در کنار خیابان و سر چهار راه ها و در معابر عمومی به مشاغلی روی آورده اند که در دیدگاه اجتماعی مشاغل کاذب گفته می شود، شاید وقتی برای اولین بار با چنین صحنه هایی روبرو شویم برایمان آزادهنده و درد ناک باشد اما به مرور زمان این واقعیت تلخی که طی سالهای گذشته در جامعه پدید آمده و گسترش یافته است ، گویی یکی از ضروریات زندگی شهر نشینی می شود .

از پشت نگاه تلخ آن نوجوان گل فروش که چهره ای خسته تر از سن خود را دارد حقیقت زندگی او مشخص نیست . اکثر کودکانی که امروزه در خیابان ها به گل فروشی ، سیگار فروشی و پاک کردن شیشه های اتومبیل و فعالیت های مشابه مشغول هستند ولگرد و متکدی نیستند ، بلکه اغلب آنها نان آوران خانه خود هستند که مجبور شده اند نیمکت مدرسه را رها کنند ودر پی کسب لقمه ای نان راهی خیابانها شوند .

امروزه روند نزولی شرایط اقتصادی ، گسترش تورم ، عدم برنامه ریزی های بلند مدت از سوی مسوولان ذی ربط ، رشد جمعیت ، بی توجهی به قشر جوان جامعه و عدم وجود حمایت های دولتی و اجتماعی همه و همه دست به دست هم داده و باعث پدید آمدن مشاغل کاذب درکلان شهرها به خصوص تهران شده است . از سوی دیگر نبود کار و سرمایه باعث شده تا قشر عظیمی از جوانان به دلیل بیکاری به مشاغل کاذب روی آورند.

مسوولان کوتاهی می کنند

اسمش محمد است و فقط 15 بهار را پشت سر گذاشته ، مردد نگاهم می کند و می گوید : یک پدر مریض دارم که قادر به تامین مخارج زندگی مان نیست و من مجبورم از صبح تا شب برای بدست آوردن مقدار پولی که حداقل بتوانم با آن از پس هزینه های زندگی برآیم در خیابان کار می کنم .

وقتی از او درباره میزان درآمدش سئوال می کنم می گوید : اگر شانس داشته باشم روزی 10 هزار تومان ، بعضی از روزها هم می شود که حتی یک سی دی هم نمی فروشم .

وی می گوید : این کار برای خودش سختی هایی دارد ، همین چند روز پیش ماموران ریختند و خیلی از سی دی فروشها را که در گوشه و کنار این خیابان کار می کردند جمع کردند ، اما من زرنگی کردم و توانستم از دستشان در بروم.

محمد می افزاید :همیشه یک ترس و دلهره با من است اما وقتی فکر می کنم که غیر از خودم چشم 5 نفر دیگر به دست من است مجبورم که همه ترس و دلهره را به جان بخرم و به کار ادامه دهم ، از طرف دیگر آدمی که نه درس خوانده و نه پارتی درست و حسابی دارد غیر از این کار کجا می تواند شغل مناسبی را یپدا کند .

وی با انتقاد از عملکرد مسوولان در اشتغال زایی برای قشر جوان می گوید : مسوولان معتقدند که شغل ما نباید وجود داشته باشد بنابراین باید برای ما کار درست و حسابی و آبرومندانه پیدا کنند آنوقت من هم دیگر سراغ این کارها نمی روم.

پسرک 13 ساله ای که گونه هایش در زیر آفتاب ظهر همچون گلهای رزی که برای فروش آماده کرده گل انداخته، یک دسته گل را به سویم دراز می کند و می گوید : تازه است و ارزون تخفیف هم می دم .

اسمش حسین است و هر روز صبح زود یکی از آشنایانش که گل فروشی دارد چند دسته گل را به قیمت مناسب دراختیارش می گذارد که با فروش آنان بتواند کمک خرج خانواده اش باشد. خواهرش نیز مانند او به دست فروشی مشغول است و یک چهار راه آن طرف تر آدامس می فروشد .

بیکاری ؛ عامل اصلی روی آوردن به مشاغل کاذب

یک جامعه شناس در گفتگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری " مهر" علت عمده گرایش جوانان به مشاغل کاذب را مشکل بیکاری در کشور می داند و می گوید : امروزه دسترسی به شغلی مناسب به یک آروزی دست نیافتنی برای قشر جوان تبدیل شده و این این امر عاملی برای گرایش تعداد کثیری از جوانان به مشاغل کاذب شده است.

دکتر غلامرضا علیزاده می گوید : امروزه قشر جوان کشور مجبور هستند برای تامین نیازهای خود و امرار معاش دست به هر کاری بزنند و با وجود اینکه بر اساس برخی ویژگیهای شخصیتی ، فعالیت در اموری خاص را راحتی نمی پذیرند اما به اجبار به کار خود ادامه می دهند .

علیزاده می گوید : امروزه گل فروشی ، سیگار فروشی ، سی دی فروشی به عنوان عمده مشاغل قشر جوان محسوب می شود و این در حالی است که روز به روز بر تعداد این افراد در جامعه اضافه می شود.

وی معتقد است : هر گونه مشاغلی که ارزش افزوده ایجاد کند جزء کارهای مفید تلقی می شود بنابراین برخی مشاغل که به نظر کاذب به نظر می رسد می تواند مفید باشد.

از بخش کشاورزی در اشتغالزایی جوانان غافل شده ایم

وی یکی از عوامل بیکاری در کشور را روی آوردن قشر جوان به بخش صنعت می داند ومی گوید : امروزه بسیاری از مردم به خصوص قشر جوان از بخش کشاورزی به صنعت روی آورده اند و این امر باعث شده تا در بخش صنعت با مازاد نیرو مواجه شویم و در نتیجه خیل عظیمی از جوانان به مشاغل کاذب در جامعه روی آ ورند در حالی که نیروی انسانی در کشور باید به گونه ای باشد که در بخش کشاورزی حدود 25 درصد ، در بخش صنعت 7 درصد و در بخش خدمات نزدیک به 70 درصد فعالیت کنند.

وی ادامه می دهد : 350 هزار جوان هر ساله از دانشگاهها فارغ التحصیل می شوند و این در حالی است که بسیاری از آنان به دنبال نیافتن شغل مناسب به ناچاربه مشاغل کاذب رو می آ ورند .

علیزاده می گوید : امروزه بسیاری از جوانان با وجود اینکه سالها از وقت خود را صرف تحصیل و کسب علم کرده اند اما به جهت تامین نیازهای خود به ناچار به مشاغلی روی آورده اند که به هیچ عنوان با تحصیلات آنان تناسبی ندارد.

وی تصریح می کند : با توجه به اینکه مشاغل کاذب به سرمایه چندانی نیاز ندارد بنابراین همین امر عاملی شده تا امروزه درصد بسیاری از قشر جوان به دنبال ناکامی از پیدا نکردن شغل مناسب به اینگونه مشاغل روی آ ورند .

یک آسیب شناس اجتماعی نیز در این زمینه با اشاره به اینکه مشاغل کاذب پایه و اساسی در جامعه ندارد، می گوید : مشاغل کاذب به دنبال بیکاری خیل عظیمی از جوانان کشور در جوامع گسترش پیدا می کند و با توجه به اینکه اکثر جوانان کشور ما با چنین مشکلی مواجه هستند گسترش چنین پدیده ای در جامعه کنونی چندان دور از انتظار نیست .

دکتر محمد حسین فرجاد ادامه می دهد : با وجود اینکه درآمد های حاصل از برخی مشاغل کاذب در سطح بالایی است اما اکثر این افراد که به مشاغل کاذب در جامعه روی می آورند با توجه به اینکه از نوع فعالیت خود رضایت چندانی ندارند پس از مدتی کوتاه دچار اختلال شخصیتی می شوند .

وی می گوید : با وجود اینکه بیکاری می تواند به تنهایی عاملی برای روی آوردن فرد به بزهکاری باشد اما روی آوردن فرد به مشاغل کاذب نیز می تواند در برخی مواقع حتی خطرناک تر از بیکاری باشد.