گزارش سخنراني «فاطمه صادقي گيوي» پيرامون زن در انديشه ناسيوناليست‌هاي ايراني، رويداد

در ادامه سلسله جلساتي كه توسط انجمن زنان پژوهشگر تاريخ برگزار مي‌شود، «فاطمه صادقي گيوي» تحت عنوان:«جنسيت (زنان) و ناسيوناليسم در آراء انديشمندان دوره پهلوي اول» به سخنراني پرداخت.

روابط عمومي انجمن زنان پژوهشگر تاريخ با ارسال گزارش اين جلسه به «رويداد»، نوشت:«وي با طرح سؤالاتي از جمله اين كه آيا اصولاً ناسيوناليسم در دوره پهلوي اول(1320-1304) پيشرو و منادي آزادي زنان بوده است؟ يه واكنش اسلام‌گرايان با سياست كشف حجاب در دوره رضاخان و حمايت سكولارها از واقعه كشف حجاب جهت نيل به دروازه‌هاي تمدن پرداخت. در اين ميان وي قائل به نگاهي بينابيني (ميان مذهبيون و سكولارها) كه بررسي«فمنيسم دولتي» در دوره رضاشاه است،‌بود. پيش از ورود به مدخل بحث اشاره‌هاي گذرا به كاستي‌هاي شديد در حوزه بررسي و نقد مباني تئوريك و نظري ديدگاه‌هاي فمينيستي در ايران در مقايسه با كشورهاي خاورميانه و آسيايي در ميان انديشمندان ايران شد. از سوي ديرگ به پارادوكس موجود در باطن ناسيوناليسم كه به تجليل خود و بيگانه ستيزي از سويي و تحقير خودي و شيفتگي نسبت به غرب است اشاره شد. سخنراني حول چند محور مشخص ادامه يافت:«برسي مختصر پديده ناسيوناليسم اروپايي- برشمردن مؤلفه‌هاي ناسيوناليسم از جمله ارتقاء هويت ملي و ملت- انواع و اقسام ناسيوناليسم در بافت غيردولتي (هندي و مصري ...)- دولتي بودن ناسيوناليسم ايراني در دوره رضاخان(پهلوي اول)- بازگشت به ايران باستان درآثار تاريخ‌نگاري ناسيوناليست‌هاي اين دوره- پررنگ شدن مفاهيمي چون ايران-وطن، هويت ملي، ...

در اين ميان ايدئولوژي ناسيوناليستي دوره رضاشاه را بايد در تعامل با روشنفكران اين دوره بررسي كرد. گفتمان ناسيوناليستي-دولتي اين دوره بيشتر جنبه تبليغي و كمتر تلاشي براي بهبود وضعيت زنان بوده است. اقدامات رضاخان بيش از آن كه معطوف به گفتمان براي آزادي و تغيير در ساختارهاي حقوقي به نفع زنان باشد، به مدرن كردن ظاهر جامعه از جمله تغيير لباس و كشف حجاب بسنده نموده است. در اين ميان سياست‌هاي تيمورتاش و محمود جم و بازديد رضاشاه از تركيه در تسريع اين امر دخالت داشته است. از سوي ديگر بررسي آثار روشنفكران و انديشمندان اين دوره(كاظم زاده ايرانشهر، تقي‌زاده، كسروي، محمود افشار و صديقه دولت آبادي) كه داراي گرايشات ناسيوناليستي بودند، نشان از ديدگاه‌هاي محافظه‌كارانه در آراء و نوشته‌هاي آنان دارد. ترسيم وظايف زنان در محدوده ارتقاء‌ اخلاقيات اجتماع، دفاع از ساختارهاي پدرسالارانه خانواده‌هاي ايراني، تأكيد بر انجام كامل وظايف همسري و مادري در وهله اول و سپس انجام فعاليت‌هاي آن هم در محدوده فعاليت‌هاي خيريه و عدم تأكيد بر حق رأي زنان(جز يك شماره از نشريه آينده محمود افشار) حاكي از اين است كه زن در انديشه ناسيوناليستي اين دوره نقش كاركردي دارد. و نه حقوق متساوي و برابر. در عين حال نقش‌هايي برعهده زن گذاشته شده است كه ديگر نمي‌تواند پرده‌نشين باشد و مهم‌ترين كار براي آنان تحصيل است تا از قبل آن به شعور اجتماعي نايل شوند. ولي بحث برابري بين زن و مرد دركاركرد ناسيوناليست‌هاي دولتي و غيردولتي اساساً وجود ندارد. ايدئولوژي ناسيوناليستي اين دوره كاركرد دوگانه دارد: از طرفي بر تحصيل زنان پافشاري مي‌كند و از سوي ديگر قائل به كنترل زنان است. شأن و منزلت زنان در دوره رضاشاه منوط به مخدره بودن نآنان نيست بلكه اصل بر مكشوفه بودن است كه طبيعتاً اين جا به جايي شأن و منزلت در جا به جايي نحوه دستيابي به قدرت نيز مؤثر است و زنان مكشوفه توان ارتباط‌ با كانال‌هاي قدرت را پيدا مي‌نمايد. و يكي از تبعات اين مسأله ايجاد شكاف ميان زنان است كه باز خورد آن در سال‌‌هاي بعدي بيشتر هويدا مي‌شود.»