پژوهشی از سازمان ملی جوانان؛ NGOها، بهترین فرصت برای جامعه پذیری جوانان، ریحانه طباطبایی، خبرگزاری سینا

مشارکت ازجمله مهمترین حقوق اساسی بشر است . این امر در جوامع مختلف بشری معمولاً زمانی به فعلیت در آمده است که افراد جامعه به عنوان شهروندانی برخوردار از حقوق به رسمیت شناخته شده اند.
توجه به عنصر مشارکت جوانان نیز همواره مبتنی بر اذعان به جایگاه آنان به عنوان افرادی صاحب حق و برخوردار از شأن و کرامت انسانی بوده است.
مشارکت جوانان به معنای رسمیت شناختن این حق در تمامی ارکان جامعه است که هر فرد جوان می تواند در مورد موضوعاتی که به زندگی او مربوط می شود، قضاوت کند، تصمیم بگیرد و از فرصت لازم برای اقدام در این زمینه برخوردار باشد.
اساساً مشارکت نه تنها یکی از حقوق ماهوی جوانان است، بلکه از جمله حقوق شکلی یعنی، ابزاری برای دست یابی به دیگر اهداف متعالی نظیر تحقق عدالت اجتماعی، رفاه و بهره مندی از حقوق ، نیز به شمار می رود.
مشارکت به طور عام و مشارکت جوانان به طور خاص، در ایران پدیده ای نوپا و جوان به شمار می رود.
این مطلب به ویژه در حوزه هایی نظیر مشارکت سیاسی و اجتماعی و همچنین در سطوحی همچون مشارکت در تصمیم سازی صادق است.
هرچند جنبش هایی همچون مشروطیت و جنبش ملی شدن صنعت نفت ، گام های اولیه مهمی در این زمینه برداشتند، اما انقلاب اسلامی نقطه عطفی در این زمینه به شمار می رود با وجود این، به علت تحولات جهانی و ملی در دهه های گذشته، اکنون الگوهای مشارکتی پیشین تا حدود زیادی ناکافی و ناکار آمد به نظر می رسند.
وضعیت مشارکت جوانان در سایر کشورها نیز تابعی از وضعیت مشارکت کلیه اقشار جامعه و به سخن دیگر، تابع سطح مردم سالاری در جامعه است.
در جوامع برخوردار از دموکراسی های ریشه دار، مشارکت جوانان نیز از سابقه طولانی تری برخوردار است. در سایر کشورها نیز هرچند مشارکت جوانان به سطح مطلوب خود نرسیده است، اما به علل مختلف و از جمله، تأثیر پذیری از فضای بین المللی، سطوح مختلفی از توجه به مشارکت جوانان مشهود است.
مشارکت کامل و موثر جوانان یکی از ارکان اصلی توسعه منابع انسانی و تضمین کننده موفقیت هرگونه طرح و برنامه در کلیه حوزه های مربوط به جوانان است.
مشارکت کامل و موثر جوانان چهار عنصر مشارکت اجتماعی، مشارکت سیاسی، مشارکت اقتصادی و مشارکت فرهنگی را در بر می گیرد.
لذا در بلند مدت بدون مشارکت و حضور داوطلبانه جوانان، ساماندهی امور جوانان به نتایج مطلوب دست نخواهد یافت.
اکنون جوانان با برخورداری از نیازها و ویژگی های دوران جوانی بیش از دیگران خواستار علاقه مندی به مشارکت فعال بویژه در عرصه های اجتماعی هستند.
تنوع نیازمندی ها و سطح انتظارات جوانان و همچنین نگرانی های ویژه آنان از آینده زندگی خود و همچنین میل به هویت یابی آنان را وادار می کند که با دیگران به تعامل برخیزند.
در حقیقت جوانان ناچار به برقراری گونه هایی از تعامل اجتماعی و مشارکت هستند.
اما محدودیت ها و فرصت های اندک در پذیرش حضور آنان موجبات بروز ناکامی در این تعاملات و متعاقب آن خسارات سنگینی را بر فرایند هویت، انتخاب شغل، انتخاب همسر و ایفای مسوولیت در حفاظت از آینده مشترک جامعه به بار خواهد آورد.
از سوی دیگر سیاست ها و راهبردهای کلان کشور و اشاعه آن در میان آحاد جامعه به ویژه جوانان می تواند از جمله خاستگاه های موثر در ظهور الگوها و اشکال مشارکت اجتماعی آنان قلمداد کرد.
از این رو سازمان های غیر دولتی می توانند بهترین فرصت برای مشارکت جوانان در عرصه های مختلف اجتماعی باشد.
در حال حاضر جوانان بسیاری در این سازمان ها مشغول به فعالیت هستند و تعداد فعالین جوان سازمان های غیر دولتی در حال افزایش است به طوریکه تا به حال 1100 سازمان غیر دولتی از سازمان ملی جوانان اعتبار نامه دریافت نموده اند وتعداد 2500 سازمان نیز درخواست صدور اعتبار نامه کرده اند.
مطالعه و بررسی سازمان های غیر دولتی جوانان نشان می دهد که حدود 50 درصد از اعضای هیأت های موسسین سازمان های غیر دولتی جوانان که دارای اعتبار نامه هستند در سطح بالا تر از دیپلم قرار دارند و حدود 75 درصد از این موسسین در گروه سنی 16 تا 28 سال قرار دارند.
همچنین 71 درصد اعضای هیأت موسسین را مردان جوان و 29 درصد را دختران و زنان جوان تشکیل داده اند.
به لحاظ پوشش جغرافیایی نیز ، کم ترین تعداد تشکل ها مربوط به سطح محله ها (8/0 درصد) و روستاها (4/1درصد) است.
با توجه به گرایش نیرومند جوانان به مشارکت نهادینه، پتانسیل عظیم فعال نشده در برخی زیر گروه های جوانان و برخی ملاحظات دیگر پیش بینی می شود که حداقل تعداد 500 تشکل غیر دولتی جوانان تا پایان سال جاری از سازمان ملی جوانان اعتبار نامه دریافت نمایند.
بررسی توزیع مدرک تحصیلی موسسین نشان می دهد که با توجه به ترکیب کل جمعیت جوانان، موسسان از سطح تحصیلی نسبتاً بالایی برخوردارند، اما باید تلاش شود تا قشر تحصیل کرده بیش از پیش در زمره فعال ترین موسسان و اعضای سازمان های غیر دولتی جوانان قرار گیرند و نقش راهنما و جهت دهنده سایر گروه ها را بر عهده گیرند.
در این زمینه می توان تشکل های دانشجویی موجود را به دریافت اعتبارنامه به عنوان سازمان غیردولتی جوان از سازمان ملی جوانان، همکاری با سازمان و بهره مندی از مزایای آن ترغیب نمود.
همچنین لازم است تا زمینه های ایجاد سازمان های غیر دولتی جدید با محور دانشجویان و فارغ التحصیلان دانشگاه ها نیز بررسی گردیده و اقدامات مناسب در این خصوص اتخاذ گردد.
با توجه به این که در حال حاضر تعادل جنسیتی در ترکیب اعضای سازمان های غیر دولتی جوانان بر قرار نیست، جلب مشارکت وسیع تر دختران و زنان جوان باعث بهبود معنی دار این شاخص خواهد شد.
هم اکنون جوانان محله ها و روستاها دارای کم ترین تعداد سازمان های غیر دولتی جوانان هستند و لذا می توان به عنوان گروه بسیار مستعد برای افزایش سطح مشارکت آنان در سازمان های غیر دولتی جوانان بر نامه ریزی کرد.
یکی از عوامل اصلی محرومیت جوانان روستایی از امکانات و تسهیلات مربوط به آنان ، متشکل نبودن آنان و در نتیجه ضعف مشارکت در تصمیم سازی است.

این در حالی است که هر روستا دارای حداقل 50 جوان 14 تا 29 ساله است که می توانند دارای یک سازمان غیر دولتی جوانان باشند.
این سازمان ها با انجام فعالیت هایی همچون ارائه مشاوره به شورای اسلامی روستا، مذاکره با مقامات محلی بخش یا شهرستان ، جلب کمک های مردمی و ... می توانند مکمل شایان توجهی به بهبود وضعیت جوانان روستایی و پیشگیری از مهاجرت به شهرها باشند.
در حال حاضر ، چه به نسبت جمعیت کل و چه به نسبت جمعیت جوان، تعداد سازمان های غیر دولتی جوانان بسیار اندک است یعنی به ازای هر 20 هزار نفر جوان 14 تا 29 ساله، یک سازمان غیر دولتی وجود دارد. باید با برنامه ریزی های دقیق، این نسبت حداقل به سطح یک سازمان غیر دولتی جوانان برای هر 4 هزار جوان برسد.
با احتساب جمعیت ورودی به گروه سنی جوانان (15 تا 29) ساله، یک میلیون نفر بر جمعیت این گروه سنی افزوده می شود. این جمعیت ، پتانسیل خوبی برای افزایش مشارکت در سازمان های غیر دولتی جوان به شمار می روند.
از این رو بهتر است در جامعه ایران به جای نادیده گرفتن سازمان های غیر دولتی جوانان، از این پتانسیل عظیم نیروی جوانی بهره برده و به جای سرکوب نیروی جوانی آن را در مسیری درست و هدفمند استفاده نمود.