چالشی در سکوت؛ از نظر سازمان نظام پزشکی ۳۷ دانشکده پرستاری و مامايی دانشگاه آزاد رد صلاحيت علمی شده است، مريم جمشيدی، شرق

چندی قبل رئيس سازمان نظام پزشکی کشور اعلام کرد ۳۷ دانشکده پرستاری و مامايی دانشگاه آزاد اسلامی فاقد صلاحيت تربيت دانشجو است. هرچند با مطرح شدن اين خبر در شورای عالی نظام پزشکی، بنابر گفته دکتر محمدرضا ظفرقندی اين مسئله مورد اعتراض شديد و حتی اقامه دعوی به علت تشويش اذهان عمومی از سوی مسئولان دانشگاه آزاد قرار گرفت، اما مطرح شدن و پی گيری موضوع از سوی نمايندگان مجلس در دوره ششم و نيز فراخواندن وزير بهداشت به کميسيون مجلس جهت پاسخگويی در خصوص افت آموزش پزشکی کشور به طور کلی و راه اندازی دانشکده های متعدد بدون رعايت استاندارد لازم، دلالت بر اهميت موضوع داشت.
اين ۳۷ دانشکده که در نتيجه ارزيابی شورای نظارت از واحدهای پرستاری و مامايی دانشگاه آزاد اسلامی رد صلاحيت شدند، عبارت بودند از: دانشگاه های شهرستان های مرند و بناب از استان آذربايجان شرقی؛ شهرستان های خوی و مهاباد از استان آذربايجان غربی؛ شهرستان ساوه و نراق از استان مرکزی؛ شهرستان خلخال از استان اردبيل؛ شهرستان نجف آباد، فلاورجان، اردستان، دهاقان و نائين از استان اصفهان؛ شهرستان های گناباد، کاشمر، نيشابور، شيروان و بجنورد از استان خراسان؛ شهرستان ابهر از استان زنجان، شهرستان دزفول، بهبهان و گچساران از استان خوزستان؛ شهرستان زاهدان و ايرانشهر از استان سيستان و بلوچستان؛ شهرستان داراب، لار، ارسنجان، آباده و اقليد از استان فارس؛ شهرستان سيرجان، زرند و شهر بابک از استان کرمان؛ شهرستان علی آباد کتول چالوس و ساری از استان های گلستان و مازندران، شهر لاهيجان از استان گيلان، دانشکده شهرستان اليگودرز از استان لرستان و دانشکده شهرستان تويسرکان از استان همدان.
اين ۳۷ دانشکده اولين بار در يکصد و پنجاه و يکمين جلسه شورای نظارت و گسترش دانشگاه های علوم پزشکی در سال ۱۳۸۱ رد صلاحيت شدند. در آن جلسه مقرر شد در صورت رفع نکردن اشکالات منعکس شده، پذيرش دانشجو برای آنها از سال ۸۳-۱۳۸۲ متوقف شود.
• معيارهای اعلام استاندارد
وزارت بهداشت اساسنامه هايی تدوين و به دانشکده های پزشکی، پرستاری و مامايی ابلاغ کرده است و هر ساله شورای نظارت و گسترش و ارزشيابی دانشگاه های علوم پزشکی اين وزارتخانه، موظف است تا بر اجرای مفاد اساسنامه مذکور و کيفيت اجرای آن نظارت کند. چه بسا واحدهايی که به رغم دارا بودن شرايط استاندارد درنظر گرفته شده در گذشته، در بازبينی مجدد، فاقد صلاحيت جهت پذيرش و تربيت دانشجو اعلام می شوند. اين نظارت از سوی معاونت آموزشی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی علاوه بر دانشگاه های دولتی، شامل دانشگاه های آزاد نيز می شود.اساسنامه دانشکده های مامايی اين نوع دانشکده را مشمول رشته مامايی در سطح کارشناسی و رشته های بهداشت مادر و کودک، آموزش و مديريت مامايی در مقطع کارشناسی ارشد، تعريف می کند که در مناطق نه گانه دانشگاهی يا استان های کشور برحسب نياز و با توجه به امکانات و تجهيزات دانشکده مامايی تاسيس می شود.در مورد دانشکده های پرستاری نيز گرايش های پرستاری داخلی- کودکان و پرستاری بيماران روانی در سطح کارشناسی ارشد، مطرح و معرفی می شود.همچنين در شرح توانايی فارغ التحصيلان رشته مامايی تاکيد شده است که فارغ التحصيلان بايد مهارت های لازم برای ارائه خدمات بهداشتی و مامايی گسترده نظير انجام کليه مراقبت های دوران بارداری، زايمان، تشخيص بيماری های زنان و بهداشت تنظيم خانواده را فرا گرفته باشند.از سوی ديگر درباره حداقل شرايط و امکانات دانشکده پرستاری و مامايی با ظرفيت پذيرش سالانه ۵۰ دانشجو، قيد شده است که امور آموزشی دانشکده به حداقل ۱۰-۸ مربی و متخصص مامايی و کارشناس پرستاری نيازمند است و بايد تجهيزاتی نظير به ازای هر دانشجو ۲ تخت زنان و زايمان در مراکز بهداشتی و درمانی باتجهيزات آموزشی لازم، برای رشته مامايی و در اختيار داشتن ۲۰ تخت عمومی و ۲۰ تخت خصوصی و يک تخت مراقبت های ويژه بيمارستانی به ازای هر ۱۰ دانشجو رشته پرستاری، پيش بينی شود.
همچنين تخت بيمارستانی (بزرگ و نوزاد) با منظومات کامل از هرکدام دو عدد، تخت معاينه زنان و زايمان يک عدد، وسايل کامل معاينه ۲ سری، وسايل تزريقات و پانسمان، سوندگذاری، دستگاه سنجش فشار خون با گوشی، چارت های بيمارستانی، انواع سرنگ، وسايل اکسيژن درمانی، انواع مولاژ يا مدل و چارت های مختلف دستگاه های بدن و تصاوير تشريحی آن وجود داشته باشد.همين طور آزمايشگاه های علوم پايه همچون بيوشيمی، ميکروب شناسی، انگل شناسی و ملزومات آنها از جمله دستگاه سانتريفوژ، اتوکلاو، ميکروسکوپ و لوپ دو چشمی دانشجويی از هرکدام ۶-۴ عدد و ظروف مورد نياز آزمايشگاه از همه رقم به تعداد کافی فراهم باشد.علاوه بر آن امکانات عمومی و فضای آموزشی نظير کلاس های درس مناسب با تعداد دانشجويان، اتاق فن پرستاری و مامايی، کتابخانه، نمازخانه، تالار اجتماعات و سالن ورزش نيز بايد تهيه شود.علاوه بر آنچه گفته شد دانشجويان مامايی نيز بايد تا زمان فارغ التحصيلی حداقل ۶۰ پذيرش زايمان به صورت ۲۰ زايمان طبيعی چندزا و ۲۰ زايمان اول زا و ۲۰ زايمان غيرعادی همراه با مراقبت های عمومی مادر و نوزاد انجام داده باشند و همچنين حداقل ۲۰ مورد سزارين و عمل کورتاژ مشاهده کنند.بدين ترتيب يک دانشجوی پرستاری و به ويژه مامايی ملزم به کسب تجارب ذکر شده طی دوران تحصيل است و در غير اين صورت بايد با ارائه کار اضافی، کمبود کارآموزی خود را جبران نمايد.
• واقعيت چيست
نابرخورداری و کمبود تجهيزات و کادر آموزشی مناسب، واقعيت غيرقابل انکاری در امر آموزش بالينی دانشگاه های علوم پزشکی کشور است.
با اين وجود، بحث آموزش پزشکی به علت ارتباط مستقيم با جان مردم به قدری از اهميت برخوردار است که برخی از اعضای هيات علمی دانشگاه ها، خود شخصاً درخواست صدور اعلام وضعيت عدم صلاحيت دانشکده از سوی شورای نظارت، ارزشيابی و گسترش دانشگاه های علوم پزشکی می کنند.در اين بين به نظر می رسد در دانشگاه آزاد اسلامی چندان توجهی به اين امر نمی شود و در صورت گوشزد دستگاه های مسئول، وقعی به تذکرات نمی نهند. يکی از اعضای کميسيون بهداشت و درمان مجلس ششم با اشاره به اين واقعيت، تصريح می کند: «برخی از مشکلات آموزشی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی به رغم جدی بودن به دليل وابستگی ها و ارتباطات ويژه ناديده گرفته می شود.»دکتر شهبازخانی با اشاره به تفاوت رشته پرستاری و مامايی با ساير رشته ها می گويد: «رشته های مرتبط با امور پزشکی از آنجا که با جان انسان ها سروکار دارند، از اهميت خاصی برخوردارند. حضور مامايی که توانايی به دنيا آوردن کودکی را نداشته باشد يا پرستاری که ناتوان از انجام يک تزريق ساده است، می تواند يک خطر جدی در جامعه تلقی شود.»دکتر ظفرقندی نيز با بيان اينکه گاهاً ماماهايی ضمن مراجعه به سازمان نظام پزشکی اعلام می کنند که حتی يک زايمان هم انجام نداده اند، بر اين ادعا صحه می گذارد.

با وجود چنين وضعيتی، مجلس ششم با فراخواندن رئيس دانشگاه آزاد اسلامی خواستار توضيح وی در خصوص کاستی های موجود در دانشکده های مامايی و پرستاری شد .دکتر عبدالله جاسبی، رئيس دانشگاه آزاد اسلامی هم ضمن پذيرش ضعف های موجود، با درخواست فرصتی يکساله از کميسيون بهداشت، قول اصلاح ضعف ها را داد. هرچند از آن فرصت يکساله اينک نزديک به ۲ سال می گذرد و به رغم قول دکتر جاسبی مبنی بر جلوگيری از ادامه فعاليت آنها در صورتی که شاخص های آموزشی اجرا نشود، همچنان ۳۷ واحد مامايی و پرستاری اين دانشگاه به فعاليت خود ادامه می دهند. از سوی ديگر به نظر می رسد شتاب در تربيت کمی دانشجويان باعث شده تا کيفيت فدای کميت شود.وجود ۱۴ هزار مامای بيکار در کشور که به گفته دکتر ظفرقندی ۸۰ درصد آنان فارغ التحصيلان دانشگاه آزاد هستند، به خوبی مبين اين نکته است که متوليان دانشگاه آزاد بايد با پذيرش دانشجو در رشته های علوم پزشکی بدون درنظر گرفتن ظرفيت و امکانات موجود، علاوه بر تربيت دانشجويانی که فاقد توانمندی های لازم هستند، به معضل بيکاری جامعه پزشکی نيز دامن می زنند. شايد جدی بودن مشکلات مطرح شده باعث تشکيل کميته ای متشکل از روسای کميسيون های آموزشی و تحقيقات و بهداشت و درمان مجلس و همچنين معاونان آموزشی وزارت بهداشت و وزارت علوم شد تا اين کميته چهار نفره متولی بررسی وضعيت و کيفيت آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی باشد. هرچند با نگاهی به پيشينه و فرجام چنين جلساتی در گذشته و با توجه به توافق های مبادله شده، بعيد به نظر می رسد اين بار نيز پشت درهای بسته، وضعيت آموزشی ۳۷ دانشکده مذکور سامان يابد.