بررسی ابعاد حقوقی ازدواج موقت، کودکانی که تاوان بزرگترها را پس می دهند، المیرا پیام شاد، سينا

یکی از معضلات اجتماعی که جامعه درحال گذار ما با آن روبروست ، مساله ازدواج موقت و فرزندان حاصل از این ازدواج است . زنان و مردانی که ازنظر شرعی و قانونی می توانند به عقد موقت یکدیگر در آیند، معمولا بدون اعلام رسمی و به صورت مخفیانه خطبه عقد را جاری می سازند و از ثبت ازدواجشان سر باز می زند تا به خیال خود از مشکلات آتی در امان باشند.
از نظر قانون عدم ثبت عقد موقت منعی ندارد اما مشکل زمانی عیان می شود که فرزندی از این ازدواج متولد شود.این کودکان از بدو تولد با جامعه درگیر هستند و باید تا پایان عمر، تاوان اشتباهات والدینشان را بپردازند.بطور مثال در اولین گام این کودکان برای اخذ شناسنامه مشکل دارند.
یک حقوقدان در بررسی مشکلات حقوقی چنین ازدواجهایی می گوید: فقه و حقوق ایران دو نوع ازدواج را به رسمیت شناخته است.ازدواج دایم و ازدواج موقت.براساس قانون و شرع ، برای مردها تا چهار همسر دایم و بی شمار همسر غیردائم به رسمیت شناخته شده است.
"قاسم شعله سعدی"می گوید:در قانون به صراحت آمده که عدم ثبت ازدواج دائم جرم است، بنابراین این طور استنباط می شود که عدم ثبت صیغه جرم نیست.
وی تصریح می کند:چون در فرهنگ و عرف جامعه ما ازدواج موقت پدیده خوبی به حساب نمی آید،مردها چنین ازدواجهایی را پنهان می کنند و از سوی دیگر الزام قانونی هم در ثبت آن ندارند.
شعله سعدی درباره مشکلات حقوقی ازدواجهای ثبت نشده می گوید:عدم ثبت ازدواج موقت برای زن یا مرد مشکلی ایجاد نمی کند اما اگر فرزندی از این ازدواج به وجود آید و عقد پدر و مادر ثبت نشده باشد،این طفل مشکل اخذ شناسنامه دارد.
به گفته وی اگر زن و مرد به اداره ثبت احوال مراجعه کنند و مدعی شوند طفل فرزند آنها است ، ثبت احوال موظف است برای فرزند آنها به نام پدر و مادرش شناسنامه صادر کند.
این حقوقدان تاکید می کند که ازنظر قانونی،اقرار دو نفر از هر سندی بالاتر است و اگر دو نفر اقرار کنند که ازدواج موقت داشته اند و فرزندی حاصل شده است، همه باید بپذیرند از جمله ثبت احوال.
وی درپاسخ به این سوال که اگر اقرار سند باشد هر فرد دیگری می تواند در مقابل دریافت پول یا امتیازات دیگر خود را پدر طفل معرفی کند،می گوید: اخذ شناسنامه تبعات حقوقی دیگری نظیر نفقه به فرزند ، ارث و... را هم در پی دارد و باید حرمت نکاح بین کسانی که محارم طفل محسوب می شود ، رعایت شود.
شعله سعدی توضیح می دهد:ازطرف پدر به فرزند نفقه تعلق می گیرد،البته نفقه اولاد درحد رفع ضروریات زندگی است و اولاد وظیفه ای در تمکین ندارند.
این وکیل درباره شرایطی که پدر طفل حاضر به اقرار و پذیرش فرزندش نیست،می گوید:اگر پدربرای اخذ شناسنامه به ثبت احوال مراجعه نکند،زن بایدبتواند ازطریق دادگاه ثابت کند که آن مرد شوهرش بوده و ارایه مدرک و اثبات ادعای هر فرد برعهده خودش است و هرکسی به دادگاه می رود،باید بتواند ثابت کند.

وی داشتن شاهد و انجام آزمایش ژنتیک را از راههای اثبات ادعای زن ذکر می کند و می گوید : در نهایت اگر نتواند ادعایش را ثابت کند دادگاه به او اجازه می دهد که به نام خودش برای فرزند شناسنامه بگیرد و نام پدر را در شناسنامه نمی نویسند.

شعله سعدی توصیه می کند هرچند به لحاظ قانونی الزامی در ثبت ازدواج موقت نیست ،اما بهتر است برای جلوگیری از مشکلات آینده ، زن و مرد ازدواجشان را به ثبت برسانند.

وی درباره تبعات ازدواجهای موقت برای جامعه می گوید:این مسایل درهمه دنیا وجود دارد و تعداد بسیار زیادی از افراد ، فرزند ناشی از این روابط هستند.

شعله سعدی با بیان اینکه دین اسلام با قراردادن عقد موقت این روابط را قانونمند کرده است، می گوید:الان کسی نمی تواند بگوید که صیغه نباید باشد.صیغه جز مکتب تشیع است اما در فرهنگ ما پذیرفته شده نیست و کار غیراخلاقی تلقی می شود،بنابراین افراد از ثبت آن طفره می روند به همین دلیل جامعه با مشکلات ناشی از آن مواجه است.

"احمدصدر حاج سیدجوادی"،حقوقدان درباره ازدواج موقت می گوید:اساسا در کشورهای دیگر چنین وضعی وجود ندارد و ازدواج دوم فقط در کشور ما مرسوم است.

وی درباره تعدد زوجین می گوید:بعضی از حقوقدانها معتقدند مسئله گرفتن چند زن ازطریق دستور قرآنی اساسا ممنوع است.چون آیه می گوید:تاچهار زن مجاز است اگر بین آنها به عدالت رفتار کنید درغیر اینصورت فقط یکی.درنتیجه و باتوجه به روحیه و احساسات خانم ها آن عدالتی که خداوند در نظر داشته رعایت نمی شود.

به گفته حاج سید جوادی ، عدالت یعنی میزان و تساوی حقوق همه کسانی که با آن مساله در گیر هستند.

وی معتقد است ازنظر علم الاجتماع عدالت مورد نظربین دو همسر قابل اجرا نیست و ازنظر احساسات این عدالت احساس نمی شود

این حقوقدان درباره احساس نیاز مردان به ازدواج مجدد می گوید:مرد درصورتی می تواند زن دوم بگیرد که همسر اولش نتواند به وظایف زناشویی عمل کند و تشخیص عدم توانایی درصلاحیت دادگاه است،دراین صورت مرد می تواند زن دوم بگیرد.

وی تاکید می کند که برای گرفتن زن دوم به طور دایم،رضایت زن اول لازم است و اضافه می کند: برای ازدواج موقت نیازی به اجازه همسر نیست.

این حقوقدان درباره فرزندان این ازدواج می گوید : اگر در این ازدواج فرزندی به دنیا بیاید مشروع است و از طریق عقد شرعی به وجود آمده و تکلیف نگهداری از او برعهده مادر و پدر است ، حتی مادر می تواند بابت شیردادن به اولاد از مرد مزد بخواهد.

حاج سیدجوادی درباره وضعیت حقوقی چنین فرزندانی می گوید: این بچه ها هم از پدرشان ارث می برند و فرقی با بچه های زنان عقدی ندارند.تامین معیشت این کودکان برعهده پدر است و مادر از نظر حقوقی و شرعی تکلیف و اجباری ندارد ولی بر پدر تکلیف است و باید ازنظر تربیت و معیشت به وظایف ولی بودن خودعمل کند.چون پدر ولی قهری است و اگرنتواند این وظیفه برعهده بگیرد،جد پدری باید آن را برعهده بگیرد.

وی درباره مشکلات پیش روی این کودکان برای اخذ شناسنامه می گوید:اگر ازدواج پدر و مادر ثبت شده باشد،سند را به اداره ثبت می برند و برای طفل شناسنامه می گیرند.درغیر این صورت باوجود آنکه فرزند حلال زاده است به مشکل برمی خورند.این مشکل حقوقی هنوز حل نشده است و فرزندان این ازدواجها با مسایل گوناگونی روبرو هستند.

این حقوقدان معتقد است اقرار زن و مرد برای اداره ثبت احوال کافی نیست و باید مدارک محکم و قانونی ارایه کنند تا عقد صیغه بین مرد و زن مسلم شود.

وی می گوید:اقرار شفاهی کافی نیست.مساله قانونی است و باید مکتوب باشد.قانونی نداریم که بگوید "باید" حتما در موقع صدور شناسنامه، سند رسمی نشان بدهند ولی فحوای قانونی اینطور نشان می دهد.

حاج سیدجوادی اضافه کرد:ازسوی دیگر زن با مشکلات دیگری روبرو است،زن باید مشروع بودن ازدواجش را بین فامیل و اجتماع ثابت کند.همچنین به زن صیغه نفقه،ارث و... تعلق نمی گیرد و پس از این ازدواج هم باید خودش مخارج زندگی و احتمالا فرزندش را تامین کند.