بم كى بم مى شود، مجرى بازسازى: نمى دانم، ليلا خدابخشى، شرق

367 روز زمان زيادى نيست اگر زندگى شما زير و رو نشده باشد، ۳۶۷ روز زمان زيادى نيست. ۳۱ هزار و ۸۲۷ پيكر بى جان (بنابر آمارهاى استاندارى كرمان)، ۳۴ هزار خانه ويران و پنج هزار و ۲۰۳ كودك بى سرپرست، در مقابل ۳۷۹ ميليارد تومان كه تاكنون از «كيسه دولت» خرج شده و بيش از ۴۵۰ ميليارد تومان كمك بلاعوض و وام خارجى (بنابر محاسبه بنياد مسكن)، ناچيز است اما يك سال پس از لرزش ۱۲ ثانيه اى زمين در بم، اين شهر هنوز زلزله زده مى نمايد هر چند بيست و چند مصوبه، عزم هيات دولت، بازديد چندباره مسئولان، كمك هاى داخلى و خارجى و تصويب طرح جامع بازسازى بم را پشت سر دارد.۴۵۰ ميليارد تومان سال آينده هم به راحتى مى تواند كارساز نباشد وقتى با بودجه اى نه چندان كمتر از اين بازماندگان بم هنوز بى خانمان هستند.رئيس ستاد راهبرى و سياستگزارى بم اما به همه چيز اميدوار است. نقشه هاى تكميل شده را يكى يكى ورق مى زند تا تاكيد كند كه «كار انجام شده» هر چند هنوز هيچ سقفى به جز كانكس هاى پلاستيكى سرپناه مردم نيست. از «آخرين» اقدامات ستاد بازسازى سئوال مى كنم و او از «روز اول» شروع مى كند: «دولت براى زلزله بم تدبيرى كرد كه با گذشته فرق داشت.» تدبير متفاوت زلزله بم از نظر سعيدى كيا تشكيل ستاد راهبرى و سياستگزارى بازسازى است؛ ستادى به غير از ستاد حوادث غيرمترقبه كه حوادث هميشگى را «ضبط و ربط» مى كرد. اما مهمترين خصوصيت اين ستاد شايد ضمانت اجراى تصميمات آن باشد كه همانند مصوبات دولت است. برنامه بازسازى بم اكنون به تصويب اين ستاد رسيده است: «مدارس را واحد نوسازى مدارس وزارت آموزش و پرورش، ساختمان هاى دولتى را وزارت مسكن و شهرسازى، زمين هاى كشاورزى را وزارت جهاد كشاورزى و خانه هاى مسكونى و واحدهاى تجارى را بنياد مسكن و شهرسازى تحويل گرفته اند تا آماده شده تحويل دهند.»سعيدى كيا مى گويد: «تمام تاسيسات زيربنايى بم را از نو مى سازيم. شبكه آب، برق، مخابرات، گاز، معابر و فاضلاب كه اصلاً وجود نداشته است.»و ادامه مى دهد: «براى تمام اين كارها اعتبارات لازم تصويب شده است. تاكنون ۲۰۰ ميليارد تومان از بودجه ۸۳ دريافت كرده ايم. قرار است ۱۰۰ ميليارد تومان تا پايان سال تخصيص داده شود.۴۰ ميليارد تومان هم سال گذشته براى آواربردارى و خريد مصالح ساختمانى هزينه شده است. براى سال ۸۴ نيز ۴۵۰ ميليارد تومان درخواست كرده ايم كه اگر صدميليارد امسال را بدهند، بودجه سال ۸۴ به ۳۵۰ ميليارد تومان كاهش پيدا مى كند.» مسئول بازسازى شهر بم مى گويد: «۲۲ تا ۲۳ هزار واحد مسكونى در شهر و ۲۵ هزار خانه در روستاها بايد ساخته شود.»به اين تعداد چهار هزار واحد تجارى را هم مى توان اضافه كرد. به گفته سعيدى كيا، بازسازى همه اين واحدها، نقشه جديد احتياج داشت كه پس از تصويب طرح جامع بازسازى بم در مهر ماه، نقشه كشى ها شروع شده است.او مى گويد: «در طرح ساختارى بم نيز، محدوده شهر و افق جمعيت تا ده سال آينده پيش بينى شده است.»براساس اين پيش بينى شهر بم تا ده سال آينده ۱۲۰ هزار نفر جمعيت خواهد داشت. بم پيش از زلزله ۹۰هزار نفر جمعيت داشت اما بعد از وقوع زلزله بنابر آمارهاى موجود ۲۱۳ هزار نفر در بم حضور داشته اند. طبق آمارهاى سازمان ثبت احوال در مجموع ۳۷ هزار و ۵۳۹ خانواده زلزله زده در بم بوده اند (۱۴۴ هزار و ۸۵۰ نفر) كه براى ۳۲ هزار و ۲۷۱ نفر (۱۲۵ هزار نفر) دفترچه جديد صادر شده است.
زندگى ادامه دارد...
پيش از زمين لرزه ۱۵۰ كودك بى سرپرست در بم بود، با لرزش زمين اكنون ۲ هزار و ۳۳۲ كودك نه پدر دارند، نه مادر و ۲ هزار و ۸۷۱ نفر نيز پدر ندارند اما زندگى در بم هنوز جريان دارد. در فاصله پنجم دى ماه ۸۲ تا چند ماه پيش ۸۵۲ ازدواج در بم ثبت شده است.سعيدى كيا از اول شروع كرده و اكنون به تعداد مصوبات ستاد رسيده است: «جلسات ستاد بازسازى مرتب تشكيل مى شود تا به حال دولت سه مصوبه داشته ما هم ۱۹ تا، در مجموع مى شود ۲۳ مصوبه، اين را مردم بدانند خوب است. نشانه اهميت موضوع است.»مى پرسد: «شما چرا نمى نويسى خانم؟» و ادامه مى دهد: «مصوبات ستاد، مصوبه دولت تلقى مى شود و اين يك نكته برجسته است.»سعيدى كيا دبير ستاد است، از خاتمى هم حكم مجرى بازسازى بم را دارد، تجربه هاى قبلى و ۳۶۰ روز تجربه در بم او را به اين نتيجه رسانده كه بازسازى بم يك كار اجتماعى است: «اركان جامعه فروپاشيده، بنابراين ساخت بم فقط بازسازى فيزيكى نيست. عنصر اصلى در بازسازى مردم هستند و بايد بازسازى با مشاركت قطعى و حضور كامل مردم باشد.»مجرى بازسازى بم مى پرسد: «البته اين سئوال وجود دارد كه مردمى كه اين همه صدمه ديده اند چه طور بايد در بازسازى شركت كنند؟» و خودش پاسخ مى دهد: «اين وظيفه دولت است كه مردم را براى مشاركت توانمند كند. در اين مدل بازسازى وقتى مردم در ساختن خانه هاى خود مشاركت مى كنند كم كم روحيه شان هم تقويت مى شود. ما بايد در بازسازى بم به سه نكته پاسخ مى داديم؛ نياز امروز، فردا و آينده مردم.»
بازسازى محكم و با هويت
مشاركت مردم در كنار حفظ هويت بم و استحكام در ساخت و ساز عناصر كليدى در بازسازى بم هستند، همان نكاتى كه كند بودن روند بازسازى را توجيه مى كند و رئيس ستاد را به اين توضيح وامى دارد كه: «تا چند ماه آينده شاهد تحولات چشمگير در بازسازى بم هستيم.»
اما رئيس مركز تحقيقات ساختمان و مسكن كه كنترل كيفى مصالح ساختمان هاى بم را برعهده دارد چند روز قبل از سالگرد زلزله بم روند بازسازى در اين شهر را چندان هم ايده آل نمى داند؛ هر چند تاكيد مى كند كه عمليات بازسازى در بم «از بسيارى نقاط ديگر كشور بهتر است.» قاسم حيدرى نژاد معتقد است كه در بم مى خواهند كار خوب انجام دهند ولى سازمان منسجمى براى اين كار وجود ندارد. و نبود كارخانه بتن را مثال مى زند.دوباره سازى آگاهانه بم بر روى گسل نيز با وعده مقاوم بودن ساختمان ها حل شده مى نمايد هر چند حيدرى نژاد مى گويد، سازه هاى فلزى به دليل نظارت ناكافى بر جوشكارى غيرمطمئن هستند. به عقيده او اگر در ساخت و ساز به خوبى نظارت نشود، تفاوتى در اجراى ساختمان هاى اسكلت بتنى و فلزى وجود ندارد. در زلزله بم ساختمان هاى اسكلت فلزى آسيب كمترى ديده بود.

۵/۱۵ ميليون تسهيلات براى هر خانه
با وجود تمام اعتراض ها، بى اعتمادى ها و نارضايتى ها، سعيدى كيا مى گويد: «ما به مردم حق انتخاب داديم! آواربردارى ها را انجام داديم، بعد از آن هم به هر خانه اى ۵/۳ ميليون تومان وام بلاعوض، ۶ ميليون تومان وام بازسازى، ۴ ميليون تومان وام تكميلى، يك ميليون وام بلاعوض در پايان كار و يك ميليون تومان وام حصاركشى خواهيم داد.»به گفته او تاكنون هزار نفر در شهر و شش هزار نفر در روستا وام هاى بلاعوض را كه بيشتر به شكل مصالح ساختمانى بوده گرفته اند.سعيدى كيا توضيح مى دهد كه اگر هنوز مردم در خانه هاى موقت زندگى مى كنند به دليل حفظ هويت شهرشان است: «تاكنون دو هزار و ۶۰۰ نقشه با رعايت تمام ضوابط در شوراى معمارى و شهرسازى شهر بم و نظارت مشاوران تهيه شده است.» هرگونه تخلف در اين نقشه و روند ساخت و ساز بنابر توضيحات سعيدى كيا قابل پيگيرى است چون نام و مشخصات ناظران در نقشه ها مرحله به مرحله وجود دارد.او اضافه مى كند: «اما تعداد نقشه ها تا شب عيد به ۱۳ تا ۱۴ هزار عدد مى رسد.»
نمى دانم، نمى دانم
در نهايت يك سئوال مى ماند، همان كه به بهانه اش از رئيس بنياد مسكن انقلاب اسلامى كه همزمان دبير و مجرى بازسازى بم است مصاحبه خواسته ايم: «بم كى بم مى شود؟» سعيدى كيا به سادگى مى گويد: «نمى دانم!» پاسخ اصرارها هم يك جمله ديگر با همين مضمون است: «نمى دانم! من تا به حال به هيچ خبرنگارى زمان نداده ام. هنوز به جمع بندى نرسيده ايم.» و هنگام بيرون رفتن از سالن زيرلب مى گويد: «روستاها تا پايان سال ۸۴ بازسازى مى شوند» تا نشان دهد كه هنوز يك «مدير جهادى » است و معتقد است: «چون در شهرها دستگاه هاى مختلف درگير هستند بايد برنامه زمان بندى آنها آماده شود تا بگويم كى كار تمام مى شود.»سعيد ى كيا، بم را به نفع وزارتخانه بدون وزير راه و ترابرى رها نكرد تا پشت هم توضيح بدهد از بازسازى بم و در نهايت يك تخمين: «تمام مدارس تا مهر ماه سال آينده بازسازى مى شود.»