پنجاه سال سفر با متروي تهران، شهره مهرنامي، ايرنا

تهران بزرگ، خبرگزاري جمهوري اسلامي ‪۸۴/۰۱/۲۴‬

آيا مي‌دانيد مترو امروز تهران يكي از آثار باقي مانده از تهران قديم است؟
مي‌گويند ‪ ۲۰‬مارس سال ‪ ۱۷۸۵‬ميلادي تهران به عنوان پايتخت ايران معرفي شد، حال اگر عمر تهران را ‪ ۲۲۰‬سال فرض كنيم و بدانيم خبر تاسيس مترو ‪۵۱‬ سال پيش يعني سال ‪ ۱۳۳۷‬ه.ش در روزنامه‌ها منتشر شد متوجه مي‌شويم كه مترو تهران يكي از آثار باستاني تهران است و بايد قدر آن را دانست.

سي‌ام شهريور ‪ ۱۳۳۷‬يك روز گرم و آفتابي بود كه براي اولين بار خبري در روزنامه‌ها منعكس شد، " به وسيله مترو، شهر ري به شميران متصل مي‌شود." آن روز دكتر مهندس كوروس رئيس اداره راهنمايي و رانندگي تهران اعلام كرد: ساختمان مترو زيرزميني تهران در عمق ‪ ۲۵‬متري زمين ساخته خواهد شد.

مسير مترو از زير خيابان‌ها تدارك ديده شده است، فقط در برخي از مواقع اجبارا ممكن است مسير مترو به زير خانه‌ها كشيده شود، يا مدخل و مخرجش از يكي از خانه‌ها درآيد و براي ساختمان هر كيلومتر مترو كه مجهز به وسايل مدرن است ‪ ۲۵‬ميليون تومان تخمين زده شده است.

مهندس كوروس گفت كه ساختمان هر كيلومتر مترو تهران در حدود شش ماه به طول خواهد انجاميد و مقارن با شروع ساختمان مترو از ‪ ۱۰‬نقطه شهر عمليات آغاز خواهد شد.

براي ورود به مترو از پله‌هاي برقي كه آسانسورهاي كوچكي خواهد بود استفاده خواهد شد، مسافر بعد از ورود به داخل مترو در مقابل خود اهرمي را مشاهده خواهد كرد كه راه را بر او بسته است و بعد از انداختن پول يا ژتون اهرم به روي فرد باز مي‌شود تا او وارد مترو شود.

حالا فروردين ماه ‪ ۱۳۸۴‬است و ‪ ۴۷‬سال از آن روز مي‌گذرد و تنها در ‪۱۰‬ سال اخير دو خط در تهران و يك خط تا كرج احداث شده و در پنج كلان شهر كشور (مشهد، تبريز، اصفهان، شيراز و كرج) عمليات اجرايي يك خط در جريان است.

قرار بوده اين قطار شهري بار مشكلات ترافيكي را از دوش تهران بردارد، ولي آيا در اين امر موفق بوده و يا كاستي‌هايي داشته است و آيا توانسته رسالت خود را به خوبي به انجام برساند يا خير؟ موضوعي است كه كارشناسان در مورد آن نظر مي‌دهند.

" هربرت گونگ"، نماينده كشور آلمان در كميته بين‌المللي حمل و نقل ريلي شهري در تهران، آثار هنرمندان روي ديوارهاي ايستگاه‌هاي مترو را سبب تقويت روحيه مردم و مسافران دانسته و گفته است، در اين آثار، هنرمندان با ديدگاهي عميق اثر جاودانه از هنر ايراني خلق كرده‌اند.

ولي آيا تابلوهاي عظيم هنري بزرگ مي‌توانند جاي خالي تهويه واگن‌ها را پر كنند كه تازه بعد از هفت سال مسوولان به فكر استفاده از كولر گازي افتاده‌اند و معتقد هستند در صورتي كه واگن‌هاي مترو با جمعيت متعادل حركت كنند همين سيستم هوادهي مناسب است.

آيا تا به‌حال توجه شده است كه در هيچ يك از ‪ ۴۲‬ايستگاه واقع در سه خط مترو تهران امكان استفاده از سرويس بهداشتي وجود ندارد و اين در حالي است كه يكي از مهندسان شركت جامع مطالعات حمل و نقل و ترافيك تهران معتقد است افزودن امكانات بيشتر ازدحام جمعيت بيشتري را درمترو به‌همراه خواهد داشت.

به اعتقاد مجتبي جمشيدي معلولان جسمي حركتي بايد جمع شوند و به سازمان حمل و نقل و ترافيك بروند تا بررسي شود آيا تعداد آنها به اندازه‌اي هست كه بتوان برايشان هزينه كرد.

به طور حتم مترو تهران بسياري از مشكلات ترافيكي تهران را حل كرده ولي آيا اين مترو ‪ ۵۰‬ساله هيچ نقصي ندارد و كاملا با استانداردهاي جهاني بنا شده است؟

يك مهندس معمار در اين زمينه گفت: مترو امروز تهران از طرح سال ‪ ۱۳۵۳‬مهندسين " سوفرتو " ايجاد شده است و او مترو را براي پنج و نيم ميليون نفر در نظر گرفته بوده كه شامل هفت خط بوده است و تنها، سودي هشت درصدي داشته و بقيه سفرها قرار بوده با اتوبوس و تاكسي طي شود.

" صمد ذواشتياق " ادامه داد: ولي امروز تنها دو خط در تهران ايجاد شده و ‪ ۱۲‬ميليون نفر در حال استفاده از آن هستند، نتيجتا پاسخ دهي لازم را ندارد در ضمن اينكه كرجي‌ها هم از اين طريق بيشتر به تهران مي‌آيند.

به عقيده وي پيش بيني سوفرتو بنا بر يك سيستم فرانسوي بوده ولي سيستم موجود يك سيستم چيني است.

ذواشتياق تصريح كرد: در ايستگاه‌هاي مترو سطح سكوها بايد با واگن‌ها برابر باشد ولي در ايران با اختلاف سطح زيادي مواجه هستيم.

هر واگن مترو تهران كمتر از ‪ ۲۰۰‬نفر ظرفيت دارند ولي اين واگن‌ها روزانه ‪ ۲۷۰‬نفر را در خود جاي مي‌دهند و مي‌توانند در هر متر مربع ‪ ۱۰‬نفر را تحت پوشش قرار دهند.

اين معمار طرح جامع تهران در اين زمينه گفت: وجود صندلي و تعداد آن در واگن‌ها مهم نيست چون صندلي براي ناتوانان جسمي تعبيه مي‌شود، ولي مشكل اصلي اين است كه در مترو تهران ناتوانان جسمي نمي‌توانند سوار مترو شوند چرا كه قبل از رسيدن به پله برقي بايد چندين متر پله را طي كنند.

قابل ذكر است كه شوراي عالي شهرسازي مصوبه‌اي رابه عنوان مناسب‌سازي فضاي شهري براي معلولان و ناتوانان جسمي و حركتي تصويب كرده است كه نه در شهر و نه در مترو رعايت نمي‌شود.

جالب است بدانيد درهر ايستگاه مترو شهر رم ‪ ۱۶‬پله برقي به طور مداوم در حال بالا و پايين رفتن هستند به گونه‌اي كه انسان را به وحشت مي‌اندازد.

به عقيده ذواشتياق ناتوان‌مندان جسمي و سالمندان كه جزء اين گروه‌اند، قادر به استفاده از مترو نيستند و از اين طريق به جمعيت افرادي كه ناچار به استفاده از وسيله نقليه شخصي هستند افزوده مي‌شود.

وي افزود: در ديگر كشورها، جهانگردي بيشتر از ايران مرسوم است، يك جهانگرد كه قصد دارد با كمترين هزينه سفر كند نمي‌تواند در هر شهر براي رفتن به حمام به هتل برود، بنابراين در تمام ايستگاه‌هاي مترو حمام عمومي ايجاد شده است ولي ما اينجا يك دستشويي به عنوان سرويس بهداشتي نداريم.

در تمام ايستگاه‌هاي اصلي مترو ديگر كشورها، خدمات تجاري پاسخ گوي نيازمندي‌هاي هفتگي مردم هستند از روزنامه تا مواد غذايي و لباس كه متاسفانه در مترو تهران از اين خدمات بي‌بهره هستيم.

وي معتقد است كه شهروندان سوار مترو نمي‌شوند كه اثر هنري عظيم ببينند فقط مي‌خواهند زود به مقصد برسند.

اين معمار شهري ادامه داد: در تمام دنيا هر ‪ ۳۰‬ثانيه يك قطار از راه مي‌رسد ولي درايران هر هشت دقيقه يك قطار كه‌اين امر پاسخگوي سفرهاي فراوان درون شهري شهروندان تهراني نمي‌تواند باشد.

اين اطلاعات يادآور نمايشگاه نقاشي كودكان ترك در يكي از ايستگاه‌هاي شهر استانبول بود و خدمات ايستگاه‌هاي مترو اين كشور، در آن كشور مردم نه تنها مي‌توانند تمام مايحتاج روزانه خود را تهيه كنند، بلكه مي‌توانند از سالن‌هاي مترو به عنوان نمايشگاه نيز استفاده كنند.

جالب است بدانيد، ‪ ۳۰‬دقيقه زمان لازم است تا بتوان با اتومبيل شخصي از حومه شهر رم به مركز شهر رم رسيد و در ايران ‪ ۳۰‬دقيقه لازم است تا بتوان با مترو از كرج به تهران رسيد، آن هم ابتدايي‌ترين نقطه تهران!
هفت سال از ايجاد ايستگاه‌هاي مترو در تهران مي‌گذرد ولي هنوز توجهي به اثرات اين شبكه و ايستگاه‌هاي آن در تهران نشده است و اين در حالي است كه ‪ ۱۴۲‬سال پيش با راه‌اندازي نخستين خط مترو لندن در سال ‪۱۸۶۳‬اثرات اين شبكه بر كلان شهرها تجربه شده و همواره مورد توجه بوده و برنامه و طرح‌هاي موفقي هم به اجرا درآمده است.

تبليغات خبرنامه گويا	[email protected]

دبير كميته هماهنگي مهندسان مشاور مسوول مناطق تهران دراين زمينه گفت: سي سال پيش آمستردام شهري بسيار بهم ريخته بود، خطوط مترو در شهري در حال احداث بود كه يك شبكه گسترده قطار خياباني(تراموا)در آن حركت مي‌كرد.

" فرخ زنوزي " ادامه داد: واقعيت اين است كه توسعه شهرامروز به پيوند كارآمد ميان فضاهاي تجاري، توليدي، آموزشي، فرهنگي، اداري، خدماتي و مسكوني وابسته است.

وي اضافه كرد: اين مهم تنها در شهرهايي ميسر است كه باوجود گسترش كالبدي مي‌تواند يك نظام دسترسي خوب همراه با سرعت و حجم بالا براي شهروندان خود تامين كند و بر اين اساس شهرهاي كشورمان به ويژه تهران عقب مانده محسوب مي‌شوند.

اين معمار اظهار داشت: ما در عرصه احداث و توسعه خطوط ريلي شهري با تاخير فراوان مواجه هستيم، علاوه بر اين ارزيابي موارد ساخته شده ايستگاه هاي مترو كه مصلي و ميدان حسن آباد نمونه‌هاي شاخص آنها است حاكي از غفلت در زمينه‌هاي گوناگون است.

به گفته وي همه ايستگاه‌هاي مترو فعال در تهران تنها به صورت يك راه پله ارتباط بين پياده‌رو خيابان‌ها و سكوي سوار و پياده شدن مسافران طراحي و اجرا شده‌اند كه از دو نمونه مثال زده مورد اول مصداق مكانيكي نادرست است.

زنوزي اظهار داشت: مشكل‌آفريني ورودي و خروجي يك ايستگاه مترو در كنار يك محور شرياني شهر و مورد دوم مثالي از تظاهر كالبدي ناشايست يك ايستگاه مترو در يك ميدان تاريخي است.

اين معمار ادامه داد: براي پرهيز از اشتباهات و غفلت‌هاي گذشته بايد طرح جامع شبكه مترو تهران را كه بيش از ‪ ۲۱۳‬كيلومتر(در ‪ ۹‬خط) و بالغ بر ‪ ۲۰۰‬ايستگاه را شامل مي‌شود ايجاد كرد.

وي تصريح كرد: انجام اين امور اثرات زيادي را بر بافت پيراموني ايستگاه‌ها، تحولات كاركردي فعاليتي در اراضي و بناهاي پيرامون ايستگاه‌ها خواهد گذاشت.

وي افزود: با فرض شعاع تقريبي ‪ ۵۰۰‬متر به عنوان حوزه تاثير مستقيم هر ايستگاه، وسعتي معادل ‪ ۷۵‬صدم كيلومتر مربع در اطراف ايستگاه‌ها از دسترسي آسان و مطلوب برخوردار مي‌شود.

وي اضافه كرد: به عبارت ديگر بيش از ‪ ۱۵۰‬كيلومتر مربع نزديك به يك پنجم محدوده تهران بزرگ، به صورت پراكنده، پيرامون ‪ ۲۰۰‬نقطه از گوشه و كنار كلان شهر در معرض تحول قرار خواهد گرفت.

زنوزي گفت: بررسي تجارب جهاني حاكي از اين است كه بيش از يك سوم اين اراضي به‌كاربري تجاري و دفاتركار،يك دوم به مجموعه‌هاي مسكوني و باقيمانده به خدمات عمومي به ويژه فعاليت‌هاي مرتبط با حمل و نقل و ارتباطات اختصاص دارد.

وي افزود: اگر با اين دگرگوني در حال تكوين، همانند ديگر رخدادها و تحولات شهري، برخوردي انفعالي صورت گيرد، به يك تهديد تبديل خواهد شد. در حالي كه تدارك برنامه‌ها و طرح‌هاي هدايتگر و كنترل‌كننده مي‌تواند اين جريان را به يك فرصت يگانه در جهت بهبود هرچه بيشتر فضاي شهري مبدل سازد.

به گفته اين معمار، حال با توجه به تهيه همزمان طرح‌هاي جامع(در مقياس تهران بزرگ)، تفصيلي(در سطوح مناطق ‪ ۲۲‬گانه) و موضعي ( براي گستره‌هاي پر اولويت شهر) هم اكنون اين فرصت به گونه‌اي بي‌سابقه فراهم شده است.

وي اضافه كرد: براساس برآورده‌هاي مقدماتي، احداث اين شبكه به قيمت‌هاي جاري بالغ بر يكصد و پنجاه هزار ميليارد ريال هزينه خواهد داشت كه با اعمال نرخ تورم در دوره اجراي طرح، سرمايه‌گذاري هنگفت و بي‌سابقه محسوب مي‌شود.

ولي نبايد فراموش كرد اين برآوردها در مقابل اثرات گسترده اين شبكه بر زندگي آتي تهران بزرگ و شهروندان آن هنوز ناچيز است.

اما معاون بهره برداري مترو تهران نيز به اظهار نظر معماران پاسخ داده و معتقد است اختلاف سطح قطار با سكوها در سطح استاندارد است.

" عبابافي " گفت: در استاندارد جهاني اين اختلاف سطح هشت سانتي متر است كه در ايستگاه‌هاي مترو تهران نيز رعايت شده، ضمن اين كه اگر سطح واگن و سكو به هم چسبيده باشد باعث بروز سانحه مي‌شود.

وي مشكل نبود آسانسور در ايستگاه‌ها را پذيرفت و گفت: قرار است آسانسورهايي ساخته شود كه مسافران ناتوان را از خيابان مستقيما به سكو برساند، اما زمان ساخت آن هنوز معلوم نيست.

البته مهندس محسن هاشمي مديرعامل راه آهن شهري تهران و حومه هم ماه‌ها پيش به دليل عدم ساخت آسانسورهاي متر اشاره كرده بود كه ساخت آسانسورهاي مترو به يك شركت دولتي ايراني سفارش داده شده كه با گذشت ‪ ۱۰‬سال هنوز ساخته نشده است.

در عين حال معاون بهره برداري مترو سنگيني هواي داخل واگن‌ها را به دليل ازدحام بيش از حد مسافران دانست و گفت: در حال حاضر هر شش دقيقه يك قطار حركت مي‌كند، اگر اين زمان كمتر شود با ازدحام كمتري روبرو مي‌شويم و تهويه فعلي جوابگوي هواي داحل واگن خواهد بود.

وي همچنين درباره نبود سرويس‌هاي بهداشتي در ايستگاه‌ها گفت: درست است كه چنين سرويس‌هايي وجود ندارد، اما اگر كسي نياز فوري داشته باشد مي‌تواند با هماهنگي مديريت از سرويس‌هاي بهداشتي كه براي پرسنل تعبيه شده استفاده كند.

عبابافي امكان ايجاد سرويس بهداشتي براي يك ميليون مسافري را كه روزانه از مترو استفاده مي‌كنند را غير ممكن دانست اما گفت كه در حال حاضر در خارج از پنج ايستگاه مهم از جمله ميرداماد، كرج وصادقيه سرويس بهداشتي تعبيه شده است كه در آينده نيز توسعه پيدا خواهد كرد.