ايران هم در فهرست قرار دارد، شيوع ايدز از راه اعتياد تزريقى در ۲۶ كشور جهان، بنفشه سام گيس، شرق

گروه اجتماعى: نشست ويژه مجمع عمومى ملل متحد درباره ايدز اول تا سوم ژوئن در نيويورك اما بدون حضور نمايندگان رسمى دولت ايران برگزار شد.
اين نشست سه روزه مرورى بود بر چگونگى اجراى مفاد قطعنامه تعهد كه در بيست و ششمين اجلاس ويژه مجمع عمومى براى ايدز- ۲۵ تا ۲۷ ژوئن ۲۰۰۱- توسط اعضاى مجمع به امضا رسيد.
گفته مى شود كه سال ۲۰۰۱ نخستين و تنها بارى بود كه مجمع عمومى ملل متحد به برگزارى نشست ويژه اى براى تصميم گيرى پيرامون كنترل و مبارزه با يك بيمارى نظر موافق داد.
گفته مى شود كه قطعنامه تعهد تنها پيمان جهانى است كه با ۱۰۳ بند در سايه ۹ محور رهبرى، پيشگيرى، مراقبت و پشتيبانى و درمان، ايدز و ويروس آن و حقوق بشر، كاهش آسيب پذيرى ايتام بازمانده از ايدز، كاهش تاثير اجتماعى و اقتصادى، تحقيق و پيشرفت، ايدز و ويروس آن در مناطق دچار مناقشه و فاجعه، نگرانى زايدالوصف دولت ها را نسبت به گسترش يك بيمارى و بار مالى ناشى از آن آشكارا به نمايش مى گذارد، آن هم در شرايطى كه تا پيش از امضاى اين قطعنامه در سال ۲۰۰۱ ، ۱۱ اعلاميه و برنامه همكارى مشترك از سال ۱۹۹۹ به امضاى دولت ها رسيده است و بالاخره گفته مى شود كه تنها بارى كه نمايندگان علمى و تصميم ساز ايران در كنترل و پيشگيرى بيمارى ايدز، در نشست مجمع عمومى امكان حضور يافتند، نشست ويژه ۲۰۰۱ بوده و در واقع با حضور دكتر مينو محرز (عضو كميته كشورى ايدز)، دكتر محمدمهدى گويا (رئيس مركز مديريت بيمارى هاى وزارت بهداشت) و دكتر على اكبر سيارى (معاون بهداشت وزارت بهداشت در سال ۱۳۸۰) در آن نشست ويژه و امضاى قطعنامه پايانى نشست، تعهد رسمى دولت ايران نسبت به برنامه ريزى منسجم براى مبارزه و كنترل بيمارى ايدز آغاز شد. (در سال ۲۰۰۱ دكتر محمد فرهادى وزير بهداشت ايران بود كه در اين نشست شركت نكرد) در عين حال طى چهار سال گذشته، نمايندگان ايران موفق به حضور در اين نشست سالانه نشده اند. هر چند كه اين نشست ويژه با حضور وزراى بهداشت كشورهاى جهان تشكيل مى شود اما دكتر محمد اسماعيل اكبرى معاون سلامت وزارت بهداشت، در گفت وگو با شرق اظهار مى دارد كه دكتر مسعود پزشكيان وزير بهداشت با مدنظر قرار دادن جوانب سياسى هرساله از حضور در اين نشست خوددارى و اين وظيفه را به معاون بهداشت واگذار كرده كه به گفته دكتر اكبرى طى ۴ سال گذشته هم دريافت ويزا براى شركت در نشست با مشكلات ايجاد شده از سوى دولت آمريكا چنان گره خورده كه در واقع امكان حضور در نشست عملاً به صفر رسيده است. وى مى گويد: «با وجود آن كه هر سال به طور اختصاصى از كشور ايران دعوت به حضور در نشست شده اما چهار سال است كه دولت آمريكا از صدور ويزا براى نمايندگان ايران آن هم به طور غيرعلنى خوددارى مى كند. به اين گونه كه ويزا معمولاً بعد از پايان نشست مجمع به دستمان مى رسد. متاسفانه بزرگترين ضرر ناشى از حضور نيافتن ما در اين نشست جهانى اين خواهد بود كه ايران موقعيت بين المللى خود را از دست مى دهد. در حالى كه مى توانيم در همين نشست ها خودمان را به دنيا معرفى كنيم و از پشتيبانى هاى بين المللى بهره مند شويم. به تبادل الگوهاى موفق بپردازيم و تجربه هاى متقابل را به جريان بيندازيم چرا كه نشست هاى بين المللى هميشه سودآورى دوجانبه اى دارد كه متاسفانه طى ۴ سال گذشته ما از اين منفعت كه مى توانست نتايج درازمدت داشته باشد محروم شده ايم.»
• بحران در جهان
به گفته دكتر حميدرضا ستايش؛ مدير برنامه مشترك سازمان ملل متحد براى مقابله با ايدز در ايران، ايدز تنها بحرانى بود كه موفق شد بيشترين ضربه را به جهان وارد كرده و اقتصاد دنيا را فلج كند. وى از يك بررسى بانك جهانى خبر مى دهد كه اين بررسى دورنماى متاثر كننده اى از اميد به زندگى كشور هاى آفريقايى در سال ۲۰۱۰ ارائه داده است كه در واقع اين دورنما محصول گسترش بيمارى ايدز در اين كشور ها است.*
ستايش بر اهميت اقدام به موقع جهت كنترل و پيشگيرى از گسترش بيمارى و آلوده شدن افراد سالم جامعه چنان تاكيد مى ورزد كه آن را به عنوان نخستين راه موثر مطرح مى كند و در مقايسه دو كشور تايلند و آفريقاى جنوبى كه با دو نگرش متفاوت نسبت به اقدام به موقع براى كنترل، پيشگيرى و آگاه سازى جامعه برخاستند چنين نتيجه اى را اعلام مى كند:
«سال ۱۹۹۰ دو كشور تايلند و آفريقاى جنوبى در وضعيت مشابهى از نظر تعداد مبتلايان و شيوع بيمارى قرار داشتند. اما در سال ۲۰۰۰ شيوع ايدز در آفريقاى جنوبى به ۲۵ درصد رسيد و در تايلند همچنان حدود ۲ درصد باقى ماند و اين اختلافات عددى نتيجه اقدام به موقع مسئولان كشور تايلند بود. كشورى كه درآمد عمده اش را از راه تجارت جنسى كسب مى كند. در واقع آنان به اولين فصل قطعنامه تعهد كه همان «رهبرى» است عمل كردند. رئيس جمهور تايلند اعتراف كرد كه مشكل ايدز معضل اين كشور است و آنان در اقدامات خود اشتباه كرده اند و مايلند كه سير گسترش را متوقف كنند. زيرا نمى خواهند كه كشورشان بدنام باشد و كشورشان از ايدز بميرد. در واقع آنان با تعطيل كردن بسيارى از خانه هاى فساد، محدود كردن ساعت كار خانه ها، اجبار آموزش همگانى و اجبار استفاده از كاندوم موفق به كنترل شيوع بيمارى شدند.»
اهميت مرور اجراى قطعنامه تعهد در نشست ۲۰۰۵ مجمع عمومى از آن جهت است كه به گفته ستايش، كوفى عنان _ دبيركل سازمان ملل متحد _ بر اساس چگونگى اجراى مفاد در ۱۹۲ كشور جهان گزارش خود را از وضعيت ايدز تنظيم خواهد كرد، و با اين توجه كه ايدز به عنوان ششمين هدف از اهداف هزاره سوم توسعه شمرده شده اين گزارش در اجلاس سران كشورها در پايان تابستان ارائه خواهد شد.
• بحران در ايران
كشورهاى ايران، بلاروس، قزاقستان، رومانى، روسيه، اوكراين، ازبكستان، چين، هند، اندونزى، برمه، نپال، پاكستان، ويتنام، آرژانتين، برزيل، آفريقاى جنوبى، صحرا، كنيا، نيجريه، تانزانيا، الجزاير، بحرين، مصر، ليبى و تونس فهرست ۲۶ گانه از كشورهايى را تشكيل داده اند كه همچنان از بالاترين شيوع ايدز ناشى از اعتياد تزريقى و تزريق با سرنگ مشترك برخوردارند. با اين حال وضعيت ايران از منظر جهانى وضعيت مطلوبى اعلام شده است.
مطلوب به آن معنا كه مناقشات چند ساله ميان قوه قضائيه، نيروهاى انتظامى، كارشناسان وزارت بهداشت و سازمان بهزيستى، نهادهاى غيردولتى، ستاد مبارزه با مواد مخدر، سازمان زندان ها و اقدامات تامينى كشور به اين نتيجه منجر شد كه از ابتداى سال ۸۳ توزيع سرنگ در تمام اماكن حضور معتادان تزريقى مجاز اعلام شده و حتى شنيده مى شود كه سازمان زندان ها با وجود مخالفت هاى بى شمار درون سازمانى و البته به صورت غيرعلنى با توزيع سرنگ در زندان ها كه از مراكز قابل توجه مصرف موادمخدر كشور به شمار مى آيند موافقت كرده است.
بنابر دستيابى به چنين نتيجه اى كه توانست درمان جايگزين معتادان تزريقى، توزيع كاندوم و ديگر وسايل پيشگيرانه و در نهايت كاهش خسارات اعتياد را در پى داشته باشد، ايران توانست مقام مشاور UNAIDS (برنامه مشترك سازمان ملل متحد براى مقابله با ايدز) را در زمينه اجراى برنامه هاى پيشگيرى به خود اختصاص دهد. (۸ كشور بوتسوانا، كامرون، كنيا، برزيل، كامبوج، چين، روسيه و اوكراين نيز در گروه مشاوران اين سازمان بين المللى قرار دارند.) ستايش مى گويد: «UNAIDS در پايان ماه ژوئن نشست ويژه اى با عنوان «پيشگيرى» در ژنو خواهد داشت كه در اين نشست گزارشى براى هيات رئيسه ارائه مى شود و در تهيه اين گزارش، از نظرات دولت ايران و۸ كشور ديگر در بحث كاهش خسارات اعتياد بهره گيرى شده است. زيرا دولت ايران كاهش خسارت با ارائه سرنگ و وسايل پيشگيرانه به معتادان تزريقى را به عنوان يك سياست پذيرفته است در حالى كه دو كشور بزرگ صنعتى _ آمريكا و ژاپن _ با اين سياست مخالفت كامل داشته و معتقدند كه معتاد بايد يك باره اعتياد را ترك كند و ارائه هر گونه وسايل پيشگيرانه يا كنترل كننده و جايگزين را غيرمجاز مى دانند.»
• نتايج موفق نيست
با وجود اين اعتبار جهانى، وضعيت در احاطه مرزهاى كشور، مطلوب نيست. برنامه هايى كه مورد تاييد مقامات قرار گرفته به دليل كمبود اعتبار، نبود سياست مدون براى اجرا، بى اطلاعى از چگونگى اجرا و به كار نبستن راه هاى درست جهت اجراى برنامه ها، نتايج موفقى را به دست نداده است. ستايش يكى از دلايل افزايش آمار مبتلايان در كشور را «خوب كار نشدن» مى داند و اين اصطلاح را در كم توجهى و كم اطلاعى مسئولان اجراى برنامه ها نسبت به حساسيت موضوع و تخصيص نيافتن منابع در حد كافى معنا مى كند. وى مى گويد: «اگر مى گوييد كه چرا نتوانستيم در آموزش زنان روسپى نسبت به مصون ماندن از بيمارى ايدز موفق باشيم به دليل آنكه آموزش، آن هم براى اين گروه خاص، شيوه هاى خاص خودش را دارد. اتفاقاً من مذهب را به هيچ وجه مانعى در مقابل برنامه هاى پيشگيرى از ايدز ندانسته و اتفاقاً نقش پشتيبان براى مذهب قائل هستم. منتها زمانى كه به سراغ بعضى از مدرسان حوزه هاى علميه رفتيم و با آنان درباره ايدز صحبت كرديم آنان ايدز را نتيجه اى ناشى از ارتكاب به گناه مى دانستند و معتقد بودند كه خداوند گناهكار را اين چنين تنبيه كرده است. و اين نظر ناشى از كم اطلاعى و كم كارى بود.»
• همسايگان، ما را تهديد مى كنند
گزارش هاى ثبت نشده اى خبر از شيوع بالاى بيمارى ايدز در كشورهاى عربى مى دهد. در حالى كه اين كشورها منكر وجود بيماران ايدز لااقل پيش از آن تعدادى كه خود اعلام كرده اند، هستند. آمار بيماران همچنين در كشورهاى درگير جنگ و مناقشات سياسى بالا است. بنابراين مى توان پيش بينى كرد كه كشورهاى حوزه خليج فارس، پاكستان، افغانستان، تركيه و عراق تا چه حد مى توانند كشور ما را از نظر انتقال آلودگى مورد تهديد قرار دهند.
ستايش مى گويد: «در كشورهاى عربى كه رعايت حقوق بشر و حقوق زنان وضعيت بسيار بدى دارد آمار ايدز بالا است. مسئولان مركز مديريت بيمارى هاى وزارت بهداشت چندى پيش گفتند كه تعداد افراد مرجوعى مبتلا به ايدز از كشورهاى حوزه خليج فارس به ايران نشان مى دهد كه وضعيت بيمارى در آن كشورها چقدر نگران كننده است.
البته آمار واقعى و حتى نزديك به واقعى از اين كشورها وجود ندارد و در اكثر مواقع UNAIDS با دولت اين كشورها بر سر آمار به توافق نمى رسد. مثلاً كشور امارات مى گويد كه من فقط دو مورد مبتلا به ايدز دارم يا پاكستان مى گويد من فقط ۳ هزار مورد دارم و ما به عنوان سازمان بين الملل اين ارقام را قبول نداريم. اما در ايران ما مى گوييم كه ۱۰ هزار و ۲۰۰ مورد ثبت شده بيمارى داريم و تخمين مى زنيم كه كمى بيش از ۵۰ هزار نفر آلوده شده باشند.»

• ايران مورد اعتماد است
گزارش مركز مديريت بيمارى ها وضعيت ۲۸ استان كشور را از نظر تعداد مبتلايان مورد بررسى قرار داده است. هر چند كه آمار ثبت شده در اين گزارش چندان مورد استناد براى اظهارنظر رسمى قرار نخواهد گرفت. جمعيت هر استان، برخوردارى از امكانات متفاوت كه ارجاع به استان هاى ديگر را ناگزير مى سازد، فعاليت در زمينه شناسايى و ثبت موارد آلوده و همچنين اطلاع رسانى در جهت آگاه سازى جامعه از معيارهايى است كه بايد در زمان مطالعه آمار هر استان مدنظر قرار بگيرد. به استناد اين گزارش در حال حاضر بيشترين مبتلايان در استان كرمانشاه سكونت دارند. در حالى كه مسئولان اين استان، اولين كلينيك هاى مثلثى را راه اندازى كرده، و اين استان بهترين اقدامات در زمينه شناسايى را در كارنامه خود دارد. استان تهران وضعيت چندان متفاوتى با استان كرمانشاه نداشت اما استان هاى ترك زبان وضع نسبتاً بهترى و درواقع تعداد كمترى از بيماران دارند. وضعيت استان هاى جنوبى در مجاورت حوزه خليج فارس از نظر تعداد بيماران خوب نبوده و استان هاى شمالى هم مشكل زيادى ندارند.
در عين حال استان سيستان و بلوچستان با ايدز همچون ديگر مشكلات مثل فقر و اعتياد در حد بالاى آن دست و پنجه نرم مى كند. اما مهم اين است كه اگرچه در كتاب آمار ثبت شده UNAIDS جاى بسيارى از كشورها همچون تركيه و بعضى كشورهاى عربى مثل عربستان خالى بوده اما در مقابل نام Iran، عدد ۱۰ هزار و ۲۰۰ مورد تايپ شده است. اين هم موفقيت ديگرى براى مقامات ايرانى است كه حداقل اعتماد يك سازمان بين المللى را جلب كرده اند.