ايران كشورى در نقشه پرخطر بيكارى جهان، مريم پاپى، شرق

وضعيت اشتغال جوانان كشور وقتى به شكل آمار و ارقام ترسيم مى شود نشان دهنده اين واقعيت است كه ۹ ميليون و ۸۰۰ هزار نفر جوان واجد شرايط اشتغال در كشور وجود دارد كه از اين تعداد ۲/۷۴ درصد آنها شاغل و ۶/۲۵ درصد ديگر جوياى كار هستند. اين آمار مربوط به سال گذشته است. همچنين براساس آمار سازمان ملى جوانان در سال ۸۲ نرخ بيكارى جوانان شهرى ۵/۲۴ درصد و جوانان روستايى ۵/۱۸ درصد بود.بيكارى جوانان مفهومى است كه بايد جدا از بيكارى افراد مسن تر مورد بررسى قرار گيرد. آمارهاى جهانى ميزان بيكارى جوانان كشورهاى در حال توسعه بيش از بيكارى بزرگسالان در كشورهاى توسعه يافته عنوان مى كنند. بر همين اساس احتمال بيكارى براى جوانان در كشورهاى در حال توسعه و توسعه يافته به ترتيب ۸/۳ و ۳/۲ برابر بزرگسالان است.به طور طبيعى نيز مى توان بيكارى جوانان را بيش از بزرگسالان دانست. چون مراحل جست وجوى شغل در زندگى بسيارى از بزرگسالان طى شده و از سوى ديگر نداشتن تعهد اداره خانواده در جوانان _ كه بسيارى از آنها نيز مجرد هستند- موجب مى شود كمتر از افراد متاهل براى يافتن شغل به آب و آتش بزنند.

نتايج تحليلى اطلاعات موسسه كار و تامين اجتماعى وزارت كار و امور اجتماعى نيز مى گويند كه نه تنها احتمال بيكارى جوانان بيش از بزرگسالان است، بلكه به طور عام جوانان در مشاغل غيررسمى كوتاه مدت با دستمزد كم يا كمترين دستمزدها و يا بدون حمايت هاى اجتماعى مشغول كار مى شوند.

صدرالدين بلادى موسوى كارشناس ارشد جمعيت شناسى مركز آمار ايران در مصاحبه اى به مدت بيكارى زنان و مردان اشاره كرده و گفته است: «در سال گذشته حدود ۴۶ درصد مردان و ۴۴ درصد زنان جوياى كار كمتر از يك سال در جست وجوى كار بودند و همچنين متوسط زمانى جست وجوى كار براى مردان كمتر حدود ۷/۱ سال و براى زنان ۸/۱ سال بوده است.» بيكارى در همه كشورهاى دنيا مفهومى شناخته شده است. حتى در كشورهاى داراى اقتصادى پررونق نيز كمتر كسى را مى توان يافت كه حداقل چند ماه براى يافتن شغل صرف نكرده باشد. به طورى كه جمله «پيدا كردن شغل هم براى خودش يك شغل است» به صورت يك اعتقاد فرهنگى درآمده است. اما مفهوم بيكارى نيز همچون بسيارى از مفاهيم ديگر جامعه شناسى نسبى است.

در سال ۷۵ حدود ۹۱ درصد جمعيت فعال كشور شاغل و ۹ درصد بيكار و جوياى كار بودند كه در اين ميان ميزان اشتغال مردان ۹۴ و زنان ۸۷ درصد بوده است. اما آمارهاى بعدى نشان دادند كه نرخ اشتغال زنان با ۵ درصد كاهش نسبت به سال ۷۵ به ۸۲ درصد رسيد و اين ميزان در مناطق شهرى ۷۶ و در مناطق روستايى ۹۲ درصد بود. همانطور كه در نقشه هاى جغرافيايى و زمين شناسى ايران روى منطقه پرخطر از لحاظ بلاياى طبيعى قرار گرفته است، در خصوص معضلات اجتماعى نيز بر همين مناطق ايستاده است.مناطقى از دنيا را كه داراى مشكل بيكارى هستند نمى توان همچون زلزله به كمربند تشبيه كرد چرا كه كمربند زلزله ناشى از عوامل طبيعى است اما كشورهاى موجود در اين ناحيه توده بى قاعده اى را شكل داده اند كه جنوب آسيا، خاورميانه، آفريقاى شمالى و نواحى جنوبى صحراى آفريقا را دربرمى گيرد.اما زنان شرايط متفاوتى را در بازار كار تجربه مى كنند. دختران جوان متناسب با سهمى كه از تحصيل دريافت كرده اند در بازار كار نتوانسته اند به جايگاه مطلوب خود دست پيدا كنند. اين در حالى است كه آنها امكانات مالى و آزادى هاى اجتماعى پسران را براى شروع شغل جديد در اختيار ندارند.متوسط سن شروع به كار براى مردان ۵/۱۵ سال و براى زنان حدود ۲۰ سال بوده است. در سال ۸۳ ميزان اشتغال دختران ۱۵ تا ۱۹ سال كه اكثراً ديپلمه هستند و ازدواج نكرده اند، به حدود ۶۹ درصد و براى زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله كه بيشتر آنها داراى تحصيلات عالى هستند، اين نسبت به ۵۸ درصد رسيد و به عبارت ديگر در سال گذشته حدود ۳۱ درصد جمعيت فعال زنان ۱۵ تا ۱۹ ساله و ۴۳ درصد زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله در جست وجوى كار بودند.در بحث اشتغال جوانان تغييرات فرهنگى نيز به وجود آمده كه اهميت آنها كمتر از آمارهاى فاجعه آميز بيكارى نيست.

معيار جوان امروز براى پايگاه و منزلت اجتماعى و شغلى عوض شده است؛ جوانان بيست و اندى ساله كه تفاوت پايگاه اجتماعى افراد طبقه هاى مختلف و داراى درآمدهاى متفاوت را به لحاظ ظاهر، پوشش شغلى كه اين افراد به دست مى آورند و فرهنگ مصرفشان، آنچنان كه پيشتر وجود داشت مشاهده نكرده اند و بخش بزرگى از ذهنيت آنها را استثنائاتى تشكيل مى دهند كه اين روزها از حد يك استثنا فراتر رفته است. افرادى كه يك شبه به ثروت، شغل مناسب و اعتبار اجتماعى دست يافته اند معادلات را به هم ريخته اند. به همين دليل اين جوانان آسان گيرتر از پيشينيان به انتخاب شغل و كسب درآمد مى نگرند. «مهم نيست چه سطح معلومات و مهارتى داشته باشى، همين كه درآمد خوبى كسب كنى كافى است و مى توانى به راحتى خود را تبديل به يكى از همين افراد معمولى اجتماع كنى.»

و اين يك عقيده پرطرفدار حتى ميان جوانان تحصيلكرده است.اين نوع نگاه به شغل از يك سو سهل گيرانه و از سوى ديگر دشوار است. دشوار از اين رو كه بسيارى از جوانان نسل جديد با تكيه بر اين ديدگاه خود، به سراغ ايجاد مشاغل جديد مى روند؛ تاسيس شركت راه اندازى مغازه، خريد و فروش سيم كارت، كامپيوتر و كارهايى كه كمتر به اقتصاد توليد و بيشتر به اقتصاد واسطه گرى شبيه است.

استخدام از سوى دولت ديگر خواسته اكثر جوانان نيست. شايد از اين رو كه اين در را مقابل خود بسته ديده اند و شايد از اين جهت كه زندگى پدران و مادران خود را كه از اين راه و در جريان سخت كوشى يك زندگى رو به مدرن شدن حاصل شده نمى پسندند.

كارشناسان اجتماعى تغيير يافتن ارزش هاى اجتماعى و اهميت يافتن پول به عنوان عامل مهم شخصيت و اعتبار اجتماعى و همچنين توقف استخدام دولتى را به عنوان دليل استقبال جوانان از مشاغل خصوصى عنوان مى كنند.قرار است برنامه چهارم توسعه به حال وضعيت موجود فكرى كند.در اين برنامه ۵۰ درصد فرصت هاى شغلى به جوانان گروه سنى ۱۵ تا ۲۹ سال اختصاص يافته و براساس ايجاد اين ظرفيت پيش بينى مى شود در طول برنامه چهارم سالانه ۴۴۸ شغل و در مجموع تا سال ۸۸ تعداد دو ميليون و ۲۴۱ هزار و ۶۵۰ شغل در اختيار جوانان گذاشته شود.