مسوولان كانون اصلاح وتربيت: 99درصد دختران فراري بلافاصله پس ازخروج تمايل به بازگشت دارند اما مي‌ترسند، نيره رحماني، ايسنا

خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس: فقه و حقوق - حقوق اجتماعي

مسوولان كانون اصلاح و تربيت تهران با تاكيد بر اين كه كانون، زندان نيست، يادآور مي‌شوند كه تلاش آنها فراهم آوردن زمينه‌ها‌يي براي متخلفان نوجوان است تا بتوانند به جامعه بازگشته و زندگي عادي خود را از سر گيرند.

كودكان و نوجواناني كه غالبا به دليل نامساعد بودن شرايط زندگي‌شان، ناملايمات اجتماعي، ضعف‌ها و كوتاهي‌هاي خانواده و تصميم‌گيري‌هاي عجولانه در سنين پايين جرمي را مرتكب مي‌شوند، در مراكزي مانند كانون اصلاح و تربيت نگهداري مي‌شوند.

سرويس فقه و حقوق خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، در ميزگردي با حضور مسوولان كانون اصلاح و تربيت به بحث و بررسي عمده‌ي جرايم اعضاي تحت پوشش كانون، نحوه‌ي برخورد مسوولان، روش‌هاي روانشناسي و مددكاري، ميزان بازگشت اعضا به كانون و راهكارهاي كاهش ميزان جرايم درميان نوجوانان پرداخته است.

منصور مقاره عابد، رييس كانون اصلاح و تربيت، درباره‌ي محدوده‌ي سني و عمده‌ي تخلفات و جرايم انجام شده توسط اعضاي تحت پوشش اين كانون، به ايسنا مي‌گويد: اين كانون افرادي را مورد حمايت قرار دهد كه به نوعي با قانون تعارض دارند و اين تعارض به واسطه‌ي نيازهاي اساسي و نداشتن‌هاست. اين افراد پاسخ مثبتي از جامعه، مسوولان و خانواده دريافت نكرده‌اند.

وي، بيشترين فراواني گروه سني اين افراد را 17 سالگي عنوان كرده و تصريح مي‌كند: بعد از اين، گروه سني 16، 18 و تعداد بسيار اندكي پايين‌تر از 15 سال هستند كه در بين پسران كوچك‌ترين عضو 12 و در بين دختران 13 ساله است.

مقاره‌عابد ادامه مي‌دهد: بيشترين جرايم پسران مربوط به سرقت و جرايم ناشي از پرخاشگري (قتل، ضرب و جرح، اخاذي، زورگيري، ورود به عنف) است و علي‌رغم آن كه مواد مخدر از جرايم ابتدايي پسران نيست، اما تجربه‌ي مصرف يا سوء مصرف مواد مخدر عمدتا در سابقه‌ي پسران تحت پوشش كانون وجود دارد.

رييس كانون اصلاح و تربيت تهران با اشاره به اينكه خانواده بسياري از افراد تحت پوشش كانون در زندان به سر برده‌اند يا مورد خشونت قرار گرفته‌اند، اظهار مي‌دارد: يكي از وابستگان يا نزديكان نزديك به 25 درصد از اين افراد، مدتي را در زندان سپري كرده‌اند يا اكثر اعضا مورد تنبيه بدني و خشونت والدين قرار گرفته‌اند. اين آمار نشان‌گر آن است كه اين موارد اصل اينكه مجازات، فردي و شخصي است را خدشه‌دار مي‌كند.

وي ادامه مي‌دهد: استفاده از حبس و حبس‌گرايي درباره‌ي بزهكاران به تنهايي و آخرين راه‌حل نيست و نبايد گمان كرد كه هر مجرمي در زندان بايد اصلاح شود و روند مجازات‌گرايي صرفا تنبيه را در بر گيرد، بلكه با بازسازي شخصيت فرد مجرم در كنار خانواده مي‌توان به بازگشت او به جامعه كمك كرد.

رييس كانون اصلاح و تربيت، جاي مجازات‌هاي اجتماعي و جايگزين حبس را در جامعه بسيار خالي خوانده و ابراز اميدواري مي‌كند كه با تصويب لايحه‌ي رسيدگي به جرايم اطفال در مجلس، اين مهم مورد رسيدگي دقيق‌تر قرار گيرد، كما اينكه اين لايحه مدت بسياري را در هيات دولت گذراند و پس از بازديد سيد محمد خاتمي، رييس جمهور سابق از كانون اصلاح و تربيت و بنا به درخواست مسوولان اين كانون، اين لايحه پس از يك ماه از هيات دولت خارج و به مجلس ارائه شد و مجلس هم بايد در تصويب اين لايحه سرعت داشته باشد زيرا كودكان معارض با قانون يا افرادي كه نياز به كمك دارند نمي‌توانند منتظر كمك باقي بمانند و كمك به آنان بايد آني باشد.

ابن‌رحمان، رييس اداره‌ي فرهنگي كانون اصلاح و تربيت نيز با اشاره به لزوم كمك سريع و تعجيل در تصويب لوايح حامي افراد آسيب‌ديده جامعه، به ايسنا مي‌گويد: افراد زير 18 سال به رشد عقلاني كافي نرسيده‌اند و با احتساب سن كيفري و مدني مي‌توان گفت همان‌طور كه افراد با رسيدن به سن كيفري مسووليت‌هاي كيفري پيدا مي‌كنند و با رسيدن به سن مدني اختياراتي را به دست مي‌آورند كه پيش از اين، از آنها برخوردار نبوده‌اند، جاي تعمق و تفكر وجود دارد كه چطور افرادي كه مسووليت كيفري در سن بلوغ دارند، نمي‌توانند وارد مسائل مالي و مادي خود شوند.

وي، با اشاره به سخن سقراط در سال‌هاي 339 تا 470 قبل از ميلاد كه مي‌گويد نبايد با خشونت با تبهكاران برخورد كرد و بايد به آنها آموزش داد كه چگونه به سمت بزهكاري نروند و تعدادي هم كه در جامعه بزهكار شده‌اند، شانس آموزش كافي را نداشته‌اند، مي‌گويد: برخورد شايسته و انساني با مددجويان در كانون يا بزرگسالان در زندان بايد در راستاي اهداف سازمان زندان‌ها باشد تا رسالت اصلي زنداني‌زدايي و كاهش و پيشگيري از وقوع جرم محقق شود.

همچنين فيروزي، مسوول بخش دختران كانون اصلاح و تربيت در اين ميزگرد به خبرنگار حقوقي ايسنا مي‌گويد: بچه‌ها قرباني جامعه، خطاها، نواقص و ضعف‌هايي مي‌شوند كه گاها در سنين كم به واسطه‌ي برخي از اين خطاها اقداماتي را مرتكب مي‌شوند كه برخلاف قوانين اجتماعي است.

وي در رابطه با عمده‌ي جرايم دختران در كانون اصلاح و تربيت و درصد بالاي جرايم منافي عفت، خاطرنشان مي‌كند: اين آمار بالا به نسبت دختراني است كه هم‌اكنون حضور دارند؛ در حال حاضر تعداد 30 نفر دختر در كانون تحت پوشش هستند كه با پايين آمدن تعداد آنها، طبيعتا درصدگيري براي تفكيك جرايم بالا مي‌رود؛ البته اين يك حقيقت است كه فرار دختران از منزل مقدمه‌ي بسياري از جرايم است و بي‌سرپرستي، بدسرپرستي و فقر از عمده دلايل فرار و عدم تمايل به بازگشت به خانواده در اين دختران است.

در ادامه، مقاره عابد، رييس كانون اصلاح و تربيت، با بيان اينكه حدود 450 نفر دختر و يك هزار و 750 نفر پسر طي سال گذشته به كانون اصلاح و تربيت معرفي شده‌اند، مي‌گويد: اين آمار، آمار معقول و خوبي است و در مرحله‌ي بحراني و خطرناكي قرار ندارد. اين به تنهايي نشان دهنده‌ي كاهش يا افزايش جرايم كودكان و نوجوانان در جامعه نيست.

وي با اشاره به اجراي طرح جمع‌آوري اراذل و اوباش در سطح شهر، تصريح مي‌كند: اين طرح باعث شد يك باره آمار ورودي به كانون اصلاح و تربيت بالا رود؛ البته اين افزايش آمار ممكن است به دليل كژكاري بعضي از نهادهاي حمايتي در دوران تعليق چند ماهه با تغيير سياست‌ها، سياستمداران، مسوولان و وزرا باشد كه باعث ايجاد خلاهايي در روند اجتماعي و خدمات اجتماعي شده است و همين تعليق هم باعث افزايش يك باره شد، به طوري كه تعداد اعضاي كانون يك سوم نسبت به دو ماه پيش افزايش پيدا كرده است و عمده اين افراد هم از شهرستان‌هاي توابع استان تهران هستند.

رييس كانون اصلاح و تربيت، با تاكيد بر اين‌كه بايد دانش قضات رسيدگي كننده به جرايم اطفال نسبت به طفل، علائم، موضوعات روانشناسي، روانپزشكي، روانشناختي، نوع بيماري‌ها و ويژگي‌هاي شخصيتي افزايش يابد، عنوان مي‌كند: در صورت تقويت اين دانش‌ها در قضات، مطمئنا احكام بهتري صادر خواهد شد و از مجازات مضاعف افرادي كه به صورت ناخواسته و به واسطه‌ي برخي بيماري‌ها دست به ارتكاب جرم زده‌اند، جلوگيري مي‌شود.

مقاره عابد بر نبود تعامل كافي و مناسب بين قضات كانون اصلاح و تربيت و بهزيستي تاكيد كرده و مي‌افزايد: در كانون اصلاح و تربيت افرادي وجود ندارند كه به لحاظ عقلي و رواني دچار مشكلاتي هستند كه به واسطه‌ي آن جرمي را مرتكب شده و به راي قاضي به كانون فرستاده شده‌اند و مسوولان كانون توانايي عدم پذيرش اين افراد را ندارند. كما اينكه عده‌اي از اين تعداد چندين بار از كانون خارج شده‌اند، اما پس از خروج مجددا جرمي را مرتكب شده و راهي كانون شده‌اند.

وي مي‌گويد: ساختار بسياري از سازمان‌ها از جمله سازمان بهزيستي به طور كلي بايد دگرگون و اطلاعات، امكانات و عملكرد در اين سازمان بايد به روز انجام شود، كما اينكه بسياري از مسوولان اين سازمان هم به همين نتيجه رسيده‌اند.

در ادامه‌ي اين ميزگرد انصاري‌نژاد، مسوول روانشناسي و مددكاري كانون اصلاح و تربيت درباره‌ي مهم‌ترين روش‌هاي تربيتي به كارگيري در مورد اعضاي كانون، به خبرنگار حقوقي ايسنا مي‌گويد: شناخت بافت و ساختار خانوادگي افراد تحت پوشش نخستين اقدام در بخش روانشناسي است زيرا بسياري از اين افراد با خانواده مشكل دارند، پس از ارتكاب جرم و راه‌يابي به كانون به طور شديدي از طرف خانواده خود طرد مي‌شوند و اين مساله در مورد دختران بسيار شديدتر است.

وي ادامه مي دهد: يكي از اقدامات اوليه مددكاران و روانشناسان كانون، تغيير نگرش منفي و رفتار خانواده‌ها نسبت به فرزندانشان است و بعد از آن روش‌هايي نسبت به بيماران به صورت دارويي و غير دارويي اعمال مي‌شود كه مهارت‌هاي اجتماعي مثل كنترل خشم، بروز احساسات، نه گفتن به تعارضات دوستان براي مصرف مواد مخدر، كنترل براي جلوگيري از سرقت و اعمال خلاف هم در كنار آن آموزش داده مي‌شود.

انصاري‌نژاد درباره‌ي كمك گرفتن از اعضاي خانواده افراد تحت پوشش كانون براي اعمال روش‌هاي تربيتي درباره‌ي آنها ابراز مي‌كند: همان قدر كه اين افراد فاقد مهارت‌هاي رفتاري و اجتماعي هستند به همان اندازه و شايد حتي بيشتر از آن، خانواده‌هاي آنان هم فاقد اين مهارت‌ها باشند و مسوولان روانشناسي و مددكاري كانون روش‌هاي مختلف را از جمله نظارت مستمر و گه‌گاهي به خانواده‌ها آموزش مي‌دهند.

وي، بر نقش نهادهاي مسوول و متولي چون آموزش و پرورش و رسانه‌ها تاكيد كرده و خدمات محدود برخي ارگان‌ها به صورت مقطعي را ناكافي مي‌داند و افراط و تفريط مسوولان را مورد نكوهش قرار مي‌دهد.

ابن‌رحمان، رييس اداره‌ي فرهنگي كانون اصلاح و تربيت، نيز با بيان اينكه مسوولان كانون معتقد به اصلاح و تربيت رفتارهاي نادرست و كودكان و نوجوانان بزهكار هستند، به ايسنا مي‌گويد: اين مسووليت تنها وظيفه‌ي اعضاي كانون نيست و جامعه و مردم هم بايد در اين راستا به مسوولان كانون و اماكني چون كانون ياري رسانند.

وي ادامه مي‌دهد: رايزني‌هاي صورت گرفته با سازمان فني و حرفه‌اي، آموزش و پرورش، تربيت بدني، سازمان فرهنگي هنري شهرداري تهران و حدود 60 مربي و معلم افتخاري باعث شده تا ارگان و نهادها هم در جهت اهداف عاليه كانون ياري ‌رسان اين مركز باشند.

ابن‌رحمان درباره‌ي آموزش‌هاي فعلي براي اعضاي كانون، اظهار مي‌دارد: دوازده رشته در بخش فني و حرفه‌اي، با مربياني از سازمان مربوطه و چهار رشته در بخش صنايع دستي وجود دارد و مدرسه‌ي رسمي از مقطع ابتدايي تا هنرستان كار دانش با 22 معلم و 70 دانش آموز هم در كانون اصلاح و تربيت داير است.

فيروزي، مسوول كانون دختران در ادامه‌ي اين ميزگرد به بحث آموزش مهارت‌هاي زندگي به دختران در كانون اشاره كرده و به ايسنا مي‌گويد: دختران بسيار آسيب‌پذيرتر از پسران هستند و روانشناسان و مددكاران در بخش دختران همواره سعي در تغيير نگرش آنها نسبت به زندگي دارند كه در ادامه اين روش تلاش در جهت برقراري رابطه قوي با خانواده فرد بسيار مورد توجه قرار مي‌گيرد به طوري كه ملاقات براي دختران در تمام روزهاي هفته‌ آزاد است و محدوديتي در اين باره وجود ندارد.

انصاري‌نژاد مسوول بخش روانشناسي و مددكاري نيز با اشاره به اين‌كه در آمريكا حدود 66 درصد از دختران به محض فرار از منزل پشيمان شده و قصد بازگشت به خانه را دارند، مي‌گويد: اين آمار در كشورمان بسيار متفاوت است به طوري كه حدود 99 درصد از دختران متواري از منزل بلافاصله پس از خروج تمايل به بازگشت دارند اما از نحوه‌ي برخورد خانواده و عكس‌العمل آنها نسبت به فرار خود در معرض ترس شديدي قرار مي‌گيرند كه به آنها اجازه‌ي بازگشت نمي‌دهد.

مسوول روانشناسي و مددكاري كانون اصلاح و تربيت، اقدام مسوولان كانون در جامعه را به تنهايي ناكافي دانسته و خاطرنشان مي‌كند: تخصيص بودجه‌هاي موقت به صورت مقطعي و عدم نهادينه شدن مهارت‌هاي رفتاري در جامعه مشكل‌ساز است و حتي برخي اوقات استانداردهاي كانون از حد نرمال جامعه يا خانواده بالاتر است كه اين مساله حتي گاهي مورد نقد قرار مي‌گيرد به صورتي كه يكي از اعضاي كانون در گفت‌وگوي تلفني خود با اعضاي خانواده‌اش خوردن كباب در كانون را يكي از مزيت‌ها عنوان كرده در حالي كه خانواده و جامعه خود بايد ارائه كننده خدمات اوليه و ساده باشند؛ ارائه خدمات بايد به طوري باشد كه كانون براي بسياري از افراد جذاب و جالب نباشد تا اين گونه مسايل سبب ايجاد انگيزه براي مراجعه مجدد اين افراد نشود.

رييس كانون اصلاح و تربيت، با اشاره به اينكه برخي از افراد كانون مدت بسيار كوتاهي را در اين مكان سپري مي‌كنند، تصريح مي‌كند: اولين تلاش همكاران كانون، آموزش نحوه‌ي ستيز با ناملايمات زندگي، پرش از روي موانع زندگي و يكسري كليدهاي اساسي است كه آنها را به آغوش زندگي، خانواده و جامعه بازگرداند.

وي، از روش Animal trapy يا آموزش با حيوانات خانگي به عنوان يكي از راه‌كارهايي ياد كرد كه بر اساس آن افراد زير 15 سال با حمايت و سرپرستي يك حيوان خانگي شاهد رشد و پيشرفت آن خواهند بود و در اين رابطه احساس مالكيت، مراقبت و نتيجه‌بخشي را تجربه مي‌كنند.

مقاره عابد از طرح ديوار سنگ صبور و اردوهاي تفريحي به عنوان ساير راهكارهاي اجرا شده در كانون ياد مي‌كند كه طي آن اعضاي كانون اجازه و فرصت طرح نظرات به صورت حك بر يك ديوار گچي و اعلام عقايد خود را دارند.

در ادامه، فيروزي مسوول بخش دختران كانون اصلاح و تربيت، در رابطه با دختراني كه از خانواده آسيب‌ديده هستند و به واسطه‌ي سابقه‌ي نامناسب اعضاي خانواده، تخلفي كرده‌اند، به ايسنا مي‌گويد: قطعا سرويس‌دهي به تمام اعضاي كانون به صورت كامل امكان‌پذير نيست، اما روانشناسان و مددكاران كانون حداكثر و تلاش خود را در جهت هدايت و بازگرداندن اين افراد آسيب‌ديده به جامعه به كار مي‌بندند و در اين راستا از طرح‌ها و راهكارهايي استفاده مي‌شود كه از جمله آن مي‌توان به طرح «خانه‌ي من» اشاره كرد.

در ادامه اين ميزگرد، مسوول روانشناسي و مددكاري كانون اصلاح و تربيت درباره‌ي افراد بزهكار برخاسته از خانواده آسيب‌ديده، مي‌گويد: گاهي فرد آسيب‌ديده آسيبي را به اعضاي خانواده خود وارد مي‌كند كه پس از بررسي‌هاي دقيق مشخص شده است، همين فرد به عنوان مثال خود به نوعي قرباني تجاوز بستگان نزديكش در دوران كودكي بوده است و اينجاست كه روانشناس و مددكار بهترين راه را براي بازگرداندن فرد به جامعه انتخاب و آن را اجرا مي‌كنند اما اين فرد مانند يك چيني‌بندزده مستعد هر گونه تحريك است به طوري كه بايد مراقبت‌هاي اجتماعي در مورد او هم‌چنان ادامه داشته باشد و نهادهاي مسوول در اين مقطع زماني بايد وارد عمل شوند.

آيت، معاون كانون اصلاح و تربيت هم در اين رابطه، اظهار مي‌دارد: رييس قوه‌ي قضاييه طي بازديدي از كانون در جملاتي، كانون اصلاح و تربيت را بهزيستي خطاب كرده و اين به معناي فراهم كردن زمينه بهتر زندگي كردن براي همه اعضاي كانون است.

وي بر فراهم كردن بستر تربيت در مراحل ابتدايي تاكيد كرده و مي‌افزايد: آموزش پس از اين مرحله نتيجه‌بخش است و اثر آن در طولاني مدت بر افراد نويدبخش كاهش جرم در آنان خواهد بود.

آيت، مرحله‌ي پس از خروج اعضا را از كانون اصلاح و تربيت حائز اهميت بسيار دانسته و مي‌گويد: سازمان‌ها و نهادهايي متولي امر هدايت پس از خروج اعضاء هستند و اين مهم با همكاري همه مسوولان و مراكز قابل تحقق است.

وي از طرح "كارت مراقبت بعد از خروج" به عنوان يكي از راه‌هاي نظارتي بر اعضايي ياد كرد كه پس از طي دوره مورد نظر، كانون را ترك كرده‌اند كه اين كارت حدود دو سال است در كانون‌هاي اصلاح و تربيت سراسر كشور رواج يافته است و اين افراد قادرند جهت مشاوره با روانشناسان و مددجويان مشورت كنند.

انصاري‌نژاد درباره‌ي آمار بازگشت مجدد اعضاي كانون پس از خروج و طي دوره‌ي مربوطه بر كاهش اين آمار تاكيد كرده و مي‌افزايد: طي سال 1377 آمار بازگشت مددجويان به كانون اصلاح و تربيت 12 درصد و طي سال 1383، شش درصد بوده است كه اين ارقام نشان دهنده‌ي آن است كه عوامل مختلفي از جمله اصلاح و تربيت توسط مشاوران و سخت‌گيري پليس و قضات دخيل بوده تا اين آمار كاهش پيدا كند.

مقاره عابد هم در اين‌باره اظهار مي‌دارد: ورودي كانون نسبت به شش سال گذشته حدود چهار برابر شده ولي آمار به روز حضور اعضا در كانون كاهش يافته است و اين نشان‌دهنده‌ي آن است كه برخورد با كودكان و نوجوانان تخصصي‌تر شده و نياز به دقت نظر بالاتري نسبت به گذشته دارد.

وي مي‌افزايد: آمار كانون اصلاح و تربيت به تنهايي نشان دهنده رشد جرايم يا كاهش آنها نيست و كانون فقط يكي از شاخص‌هاست ولي نسبت به گذشته بازگشت افراد به كانون اصلاح و تربيت در مقايسه با حتي 18 درصد، بازگشت 6 درصدي جديد آمار مثبتي است.

مقاره عابد از طرح «خانه‌ي من» به عنوان يكي از اقدامات حمايتي كانون اصلاح و تربيت ياد كرده و مي‌گويد: دو خانه براي پسران و يك خانه براي دختران ايجاد شد كه افرادي كه والدين آنها صلاحيت نگهداري از آنان را نداشته‌اند يا امكان بازگشت آنها به خانواده وجود نداشته است و كلا افرادي بودند كه آسيب بسياري ديده بودند و اعضاي كانون در مورد آنها به نتيجه رسيده بودند، به اين خانه‌ها هدايت شدند كه بتوانند در قالب گروه‌هاي چهار نفري براي دختران و پنج نفري براي پسران زندگي كنند.

وي مي‌افزايد: اين تعداد به صورت كاملا عادي در برخي واحدهاي آپارتماني زندگي مي‌كنند و مددكار اجتماعي يا سرپرست خانه از طرف كانون با اين مددجويان هم‌چنان ارتباط دارند.

تبليغات خبرنامه گويا	[email protected]

مقاره عابد ادامه مي‌دهد: كانون اصلاح و تربيت، زندان نيست بلكه مكاني است كه افراد خطاكار بتوانند مانند ساير افراد جامعه و همگام با مردم به زندگي عادي خود بازگشته و ادامه دهند.

در اين زمينه، معاون كانون اصلاح و تربيت يادآور مي‌شود: روند تربيت افراد در جامعه و خانواده بايد مورد تجديد قرار گيرد و حتي لفظ آموزش و پرورش به پرورش و آموزش تغيير يابد و براي بقا و داوم آموزش نياز به پرورش و تربيت پيش از آن است.