ما و آنفلوآنزاى مرغى، بهروز ياسمى، شرق

ويروس آنفلوآنزا يكى از خطرناك ترين و خسارت بارترين ويروس هاى بيمارى زا است كه عفونت هاى شديدى را در دستگاه تنفسى (Respiratory system) ايجاد مى كند. اين ويروس از خانواده ارتوميكسو ويريده (orthomyxoviride) است و در سه تيپ A، B و C طبقه بندى مى شود، تيپ B فقط انسان، تيپ C انسان و خوك و تيپ A انسان، خوك، اسب و بسيارى از گونه هاى پرندگان را درگير مى كند. اين ويروس براساس آنتى ژن هاى سطح آن (N و H) به تحت تيپ ها و گونه هاى مختلف تقسيم مى شود. يعنى براساس آنتى ژن H، ۱۵ گونه
(N1-H15) و براساس آنتى ژن N، ۹ گونه (N1-N9) از اين ويروس شناسايى و نامگذارى شده است. همه زيرگروه هاى ۱۵گانه H در پرندگان و گروه هاى H1، H2، H3، H5 و H7 در انسان ديده شده اند. گروه هاى H5 و H7 در پرندگان به خصوص طيور به شدت عفونت زا هستند و با تلفات سنگين در گله همراهند و در مواردى هم گروه H5 قابليت انتقال به انسان را پيدا كرده است. در هشتاد سال گذشته حدود ۲۰ مورد همه گيرى با گروه هاى H5 و H7 در ماكيان و طيور به وقوع پيوسته است. واگيرى سال هاى ۱۹۲۴ ، ۱۹۲۹ و ۱۹۸۳ در آمريكا، ۱۹۷۶ ، ۱۹۸۵ ، ۱۹۹۲ و ۱۹۹۴ در استراليا، ۱۹۹۷ و ۱۹۹۹ در ايتاليا، ۱۹۹۴ در پاكستان، ۱۹۹۵ در مكزيك و ۱۹۹۷ در هنگ كنگ كه منجر به عبور ويروس هاى N1 و H5 از سد بين گونه اى و مرگ پنج كودك شد، سال ۲۰۰۳ در هلند و بلژيك و بالاخره اواخر سال ۲۰۰۳ و اوايل سال ۲۰۰۴ كشورهاى آسياى جنوب شرقى درگير اين بيمارى شدند كه مرگ ۲۲ نفر را نيز به دنبال داشت. شيوع اين بيمارى در كشورهاى مختلف دنيا با بعد مسافت طولانى مويد انتقال جابه جايى و چرخه ويروس در سراسر دنيا است. سال ۷۷ براى اولين بار تحت تيپ N2 H9 اين ويروس در ايران گزارش شد كه به رغم اينكه اين تحت تيپ در گروه نه چندان بيمارى زا طبقه بندى شده است، خسارت اقتصادى عظيمى به صنعت طيور وارد كرد. اما حكايت تحت تيپ H5N1 حكايت ديگرى است كه به دليل شدت بيمارى زايى قابليت انتقال به انسان و از همه مهمتر توان تركيب با آنفلوآنزاى انسانى و ايجاد سويه اى جديد با تغيير ژنوم باعث هراس مجامع بين المللى مانند WHO، FAO و OIE و همچنين كشورهاى مختلف جهان شده است. اين سويه در اواخر سال ۲۰۰۳ در كشور هاى تايلند، ويتنام، چين، كره جنوبى، ژاپن، لائوس، اندونزى و... باعث نابودى و حذف ۱۰۰ ميليون قطعه پرنده و مرگ ۲۲ انسان در تايلند و ويتنام شد. علت شيوع جهانى اين بيمارى تنوع وسيع ميزبان اين ويروس است، چنان كه اين ويروس تا به حال از بسيارى از گونه هاى اهلى و وحشى پرندگان از مرغ و بوقلمون تا كبك، قرقاول، بلدرچين، غاز، يلوه، اردك، قو، حواصيل و حتى پرندگان زينتى مثل مينا، طوطى و سهره جدا شده است. پرندگان آلوده ويروس را از طريق مجارى تنفسى، ملتحمه چشم و مدفوع دفع مى كنند، بنابراين نحوه انتقال به دو روش انتقال مستقيم بين پرندگان آلوده و حامل و نيز انتقال غيرمستقيم به وسيله ذرات آئروسل و يا وسايلى صورت مى گيرد كه به ويروس آلوده هستند و البته به دليل اينكه مقدار زيادى از ويروس توسط مدفوع دفع مى شود كه خود، باعث آلودگى دان، تجهيزات، سيلوى دان، قفسه ها، لباس ها و وسايل نقليه مى شود و همچنين پس از خشك شدن در هوا پراكنده مى شود و يا توسط حشرات جابه جا مى شود، راه اصلى انتقال مى تواند همين مدفوع باشد.
•علائم
از علائم بيمارى در طيور مى توان به كاهش فعاليت، بى اشتهايى، لاغرى مفرط، افت توليد و علائم شديد تنفسى (سرفه، عطسه)، ترشح زياد اشك، ادم در سر و صورت و اختلالات عصبى و اسهال اشاره كرد كه واگيرى و تلفات بسته به سويه ويروس و سن ميزبان متفاوت است. ولى تلفات در نوع N5 N1 گاه به ۱۰۰ درصد هم مى رسد.

• ايران و آنفلوآنزا
از آنجا كه ايران در دالان و كريدور پروازى پرندگان مهاجر قرار دارد و اين پرندگان وحشى متهمان و عاملان اصلى جابه جايى اين ويروس مرگبار هستند- آلودگى كشورهاى جنوب شرق آسيا، روسيه، قزاقستان و اخيراً تركيه اين نكته را تائيد مى كند- شيوع اين نوع از آنفلوآنزا تا حدودى اجتناب ناپذير مى نمايد.با توجه به مطالب بالا و آگاهى و هراس توامان از مخاطرات و عواقب اقتصادى، بهداشتى، روانى و اجتماعى اين بيمارى، سازمان دامپزشكى كشور متعاقب گزارش آلودگى كشورهاى روسيه و قزاقستان و تائيد سازمان جهانى بهداشت دام (OIE) و همچنين آگاهى از مسير مهاجرت پرندگان به طرف ايران در اوايل پائيز، ستاد مقابله با آنفلوآنزاى فوق حاد را تشكيل داد و ضمن منع واردات هرگونه پرنده زنده و يا فرآورده آن و حتى خوراك دام و طيور از اين كشورها و تشكيل ستادهاى استانى، توصيه هاى بهداشتى و قرنطينه اى شديدى را - به خصوص در استان هاى شمالى كشور- به مرحله اجرا گذاشت...
و با تعبيه سيستم سروپلانس و مراقبت فعال و اخذ نمونه هاى سرمى از پرندگان وحشى (با همكارى سازمان محيط زيست) پرندگان بومى و طيور صنعتى به جست وجوى ويروس يا ردپاى آن پرداخت تا با اعلام اولين نمونه مثبت نسبت به حذف كانون و پرندگان اطراف آن تا شعاع يك كيلومترى و اعمال قرنطينه تا شعاع ۱۵ كيلومترى پيرامون، از انتشار آن جلوگيرى كند، ضمن آنكه شكار پرندگان وحشى توسط سازمان محيط زيست ممنوع اعلام شد و از مردم خواسته شد كه از مصرف گوشت اين گونه پرندگان خوددارى كنند. پس از اين اقدامات ستاد ملى مقابله با بيمارى فوق حاد آنفلوآنزا به رياست وزير جهاد كشاورزى و با حضور وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكى، رئيس سازمان حفاظت محيط زيست، رئيس سازمان دامپزشكى كشور و نمايندگان وزارت كشور، نيروى انتظامى، دادستانى كل كشور و تشكل هاى صنفى و خصوصى طيور در دفتر وزير جهاد كشاورزى تشكيل شد و چگونگى تعامل و همكارى اين دستگاه ها براى جلوگيرى از بيمارى و در صورت بروز، چگونگى برخورد با كانون هاى آلوده مورد بحث و بررسى قرار گرفت. پيش از آن نيز در جلسه هيات دولت حساسيت موضوع توسط وزير جهاد كشاورزى و رئيس سازمان دامپزشكى كشور تشريح شده بود كه دستور رئيس جمهور به رئيس سازمان مديريت و برنامه ريزى براى تامين اعتبار لازم را به دنبال داشت.
•مردم و نگرانى از مصرف گوشت مرغ
خوشبختانه تاكنون موردى از اين بيمارى در كشور ما مشاهده نشده است (براساس آزمايشات تشخيصى تخصصى HI و اليزا و آزمايش مولكولى PCR) صادقانه به مردم اطمينان داد كه در حال حاضر خطرى از مصرف گوشت مرغ متوجه آنها نيست حتى در صورت بروز از آنجا كه اين بيمارى از راه خوراكى (oral) منتقل نمى شود و ماهيت بيمارى اين اجازه را نمى دهد كه مرغ آلوده به اين ويروس به سر سفره مردم برسد جاى هيچ گونه نگرانى نيست و كلام آخر اينكه مردم اطمينان داشته باشند با مشاهده اولين نمونه مثبت بدون لحظه اى ترديد و درنگ سازمان دامپزشكى آن را هم به مجامع بين المللى و هم به مردم اعلام خواهد كرد.

دكتر بهروز ياسمى
سخنگوى ستاد مقابله با آنفلوآنزاى طيور