نگاهي به جمعيت و اشتغال در ايران، ايسنا

پديده رشد بدون اشتغال، آن روي سكه بيكاري تكنولوژيك

خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس: كار و اشتغال

پديده رشد بدون اشتغال، آن روي سكه بيكاري تكنولوژيك است به عبارت ديگر در اثر نوسازي يا بازسازي فرآيندهاي توليد، اين امكان وجود دارد كه تكنولوژي بيش از آنچه پيش‌بيني مي‌شود، جايگزين كار انساني شود.

به گزارش ايسنا، طبق بررسي‌هاي صورت گرفته هر هزينه‌اي كه در فعاليت‌هاي اقتصادي صورت مي‌گيرد اعم از هزينه‌هاي مصرفي خانوارها، هزينه‌هاي سرمايه‌گذاري بخش خصوصي و مخارج جاري و عمراني بخش عمومي و صادرات، آثار غير قابل انكاري بر بازار كار و سطح اشتغال دارد. البته برخي از اين منابع صرفا سطح اشتغال موجود را حفظ مي‌كند و برخي ديگر منجر به افزايش ظرفيت‌هاي اقتصادي و ايجاد فرصت‌هاي شغلي جديد مي‌شود كه در نهايت هر درآمدي كه در اقتصاد خرج مي‌شود پيامدي براي سطح اشتغال جامعه به همراه دارد و منتهي به آثار اشتغالزايي انواع اعتبارات متفاوت است.

منابع اعتباري بدون توجه به ماهيت و منشاء آنها، هنگامي كه وارد بازارهاي مالي مي‌شود، به صورت‌هاي مختلف به كار گرفته مي‌شوند و مي‌تواند منشا افزايش يا كاهش اشتغال مستقيم يا غيرمستقيم در يك فعاليت اقتصادي شود. پيش‌بيني اشتغال حاصل از سرمايه‌گذاري كار ساده‌اي نيست و اين مساله با رشد اقتصادي و پيشرفت فناوري به مراتب پيچيده‌تر نيز خواهد شد. بنابراين مشاهده روند كاهش ميزان اشتغال در يك فعاليت، عليرغم روند افزايش سرمايه‌گذاري و توليد در يك فعاليت اقتصادي، از نظر اقتصادي پديده‌اي غيرمنتظره نيست.

بنابراين گزارش اين پديده به عنوان رشد بدون اشتغال و در چارچوب عقب‌افتادگي اشتغال نسبت به توليد ـ پديده‌اي كه رشد اشتغال به ميزان چشمگيري كندتر از رشد توليد است ـ تحليل مي‌شود. با توجه به پديده رشد بدون اشتغال، در دهه‌هاي 70 و 80 ميلادي تصور بر اين بوده است كه رشد تكنولوژي به اصطلاح كاهنده اشتغال و فرصت‌هاي شغلي نيست، اما آنچه در دهه 90 و بعد از آن پيش آمد تامل كارشناسان و صاحب‌نظران اين حوزه را برانگيخت.

به منظور توجه به وضع موجود اشتغال بايد اشاره به سال 75 و اينكه تقاضاي كل نيروي كار جامعه بالغ بر 5/14 ميليون فرصت شغلي بوده است، شود كه در سال 83 به 9/18 ميليون فرصت شغلي افزايش پيدا كرده است. اين گونه آمار و ارقام در سطح وسيع كلان و پيش‌بيني آينده به تحليل‌گر بازار كمك نمي‌كند مگر اين كه ويژگي‌هاي سطوح تحصيلي، وضع شغلي، گروه فعاليت، گروه شغلي در آمارگيري توجه شده باشد.

در اين صورت با تكامل بخشيدن به اين شيوه تحليل و شناسايي بازار كار مي‌توان برحسب ويژگي‌ها بردارهاي ماتريس نيروي انساني را بر حسب نحوه توزيع و آرايش منابع انساني با دو ويژگي بيان كرد كه به ماتريس و رويكرد موردنظرمان در ابتداي بحث خواهيم رسيد.

با تدوين اين ماتريس‌ها و رويكرد بصيرت تازه‌اي به وجود مي‌آيد و تحليل‌گر با سوالات جديد و متعددي روبه‌رو خواهد شد و توجه به اين نكته كه در بنگاه‌هاي گوناگون امر پيشرفت بستگي به نيروي انساني ماهر دارد دكتر حسين كائي در نشريه كار و جامعه به مساله كانون‌هاي تمركز منابع انساني را مطرح كرده است.

بنابراين گزارش در هر يك از ماتريس‌ها يك يا دو كانون تمركز ـ كه زير ماتريس‌ها را تشكيل مي‌دهند ـ قابل شناسايي و تحليل‌اند، اين كانون‌هاي تمركز، به طور عمده توزيع نامناسب و آرايش مناسب منابع انساني را در كشور نشان مي‌دهند.

گروه فعاليت، سطح تحصيلي، گروه شغلي، گروه فعاليت و سطوح تحصيلي در زيرگروه ماتريس تمركز منابع انساني قرار دارد. اين كانون‌ها به دليل دانش‌بري بسيار پايين، در صورت تداوم وضع فعلي، اقتصاد ايران را نه تنها از منظر رشد و توسعه با بحران مواجه خواهند ساخت، امكان رقابت در بازارهاي بين المللي را نيز از اقتصاد كشور سلب خواهند كرد.

از سوي ديگر مهمترين موضع در اين كانون نبود شكل‌گيري مشاغل تخصصي در فعاليت‌هاي بخش خصوصي است.

بر اساس اين طرح و پيش‌بيني‌هاي انجام گرفته در طول سال‌هاي برنامه سوم و چهارم با فرض تحقق تمام پيش فرض‌ها بين شش الي هفت ميليون فرصت شغلي مي‌تواند ايجاد شود. البته لازم به يادآوري است كه الگوهاي برنامه‌ريزي و پيش‌بيني نيروي انساني مانند تمام الگوهاي اقتصادي برپايه منطق "اگر ـ سپس" بنا شده است كه در صورت خطا و لطمه به اگرها، سپس‌ها نيز دچار مشكل خواهند شد.

بنابراين فرض بر آن است كه در صورتي كه تمامي اهداف و اگرها، در برنامه سوم مطرح بوده است تحقق يابد و همان برنامه‌ها در برنامه چهارم نيز تداوم يابد استنباط مي‌شود در طول 10 سال 79 تا 88 حدود شش الي هفت ميليون فرصت شغلي جديد در بازار كار ايجاد خواهد شد.

در اين صورت با توجه به اتمام برنامه سوم آنچه اتفاق افتاده مقداري بيش از پيش‌بيني‌هاي طرح نيازسنجي بوده است، اما آنچه در برنامه چهارم اعلام و تاكيد شده است، ايجاد 5/4 ميليون فرصت شغلي بين سال‌هاي 84 تا 88 است و به عبارت ديگر حدود 900 هزار فرصت شغلي در سال است.