سفری به هندوستان، محمدصال مصلحيان

در اولين نگاه ساده انگارانه، هندوستان كشوري شلوغ (با بيش از يك ميليارد نفر جمعيت به عنوان دومين كشور پرجمعيت جهان) با وضعيت بهداشتي پايين (به ویژه در مطبخهای خیابانی و نواحی زاغه نشین)، دارای اختلاف طبقاتی (در کنار هتلهای مدرن و ساختمانهای مجلل و در فاصله چند متری آنها چادرها یی دیده می شود که توأما" اتاق نشیمن، خوابگاه و آشپزخانه خانواده ای پرجمعیت در پایین ترین سطح زندگی است)، جمعيتي کم سواد،‌ بااديان مختلف و ناهمگون و زبانهاي گوناگون (18 نوع زبان، 10 نوع خط و بيش از 1650 لهجه) همراه با همزيستي سنت و مدرنيته به نظر مي رسد چرا که در پایتخت آن می توان همزمان گاري و بنز آخرين مدل، احشام و هواپيما، ریکشا (سه چرخه اي که با نیروی انسان حرکت می کند) و تاكسي گازی و … یافت.
اما اين تصوير نه تنها ناقص است بلكه در حال دگرگوني است: با وجود رشد سريع جمعيت در ده سال گذشته نسبت جمعيت بغايت فقير (آنان كه درآمد روزانه كمتر از يك دلار دارند) به كل جمعيت از 36 درصد به 25 درصد كاهش يافته است. در واقع گرچه هند بالاترين رقم جمعيت تهديست را داراست ولي در ده سال گذشته 100 ميليون نفر (بيشتر از كل جمعيت كشور ما) از شرايط اسفناك رهايي يافته اند. دولت به گونه ای عمل نموده است که خوراک (آرد و برنج)، پوشاک (پارچه) و حتی تفریح (موسیقی و سینما) برای اقشار بسیار کم در آمد (و متناسب با درآمد ناچیز آنها) قابل حصول باشد و برنامه هایی نیز برای انتقال چادرنشینان از حاشیه خیابانهادر دست دارد.
هرچند هند تا سال 1947 مستعمره بريتانيا بود و جامعه روستايي آن از فقر ديرپايي رنج مي برد، اما تغيير زيرساخت ها و توسعه اقتصادي اين كشور حيرت‌انگيز است. اقتصاد هند با گسترش 8 درصد در سال از رشد بالايي در جهان برخوردار است و مي رود تا هندي نو بسازد و اندوخته ارز خارجي آن نيز در بالاترين سطح خود قرار دارد. هند كه زماني يكي از كشورهاي محتاج به كمك خارجي بود نه تنها با وجود حدود 10 هزار نفر تلفات سونامي اواخر 2004 از پذيرش كمك خارجي به آسيب ديدگان خود اجتناب نمود بلكه دوشادوش كشورهاي امدادرسان به ياري ديگران نيز پرداخت، زيرا نمي خواهد فقير به حساب آید. تصويري كه اين كشور از خود نشان مي دهد تصوير كشوري متكي به خود و پويا است كه حتي در تلاش است تا عضويت دائمي در شوراي امنيت سازمان ملل را كسب كند.
با استفاده از پخش ماهواره اي (صدا و سيما) هند به ترويج شيوه هاي نوين كشاورزي، همگاني كردن استفاده از زبان انگليسي، گسترش بهداشت، ترويج افكار مهاتماگاندي مبني بر عدم خشونت (آهسيما) و مداراي مذهبي در دورترين نقاط كشور و عقب مانده ترين اقشار جامعه پرداخته است. عمل به اعتقادات یکی از شگفت انگیزترین چیزها است: آنها که بنا بر آموزه های مذهبیشان از خوردن گوشت منع شده اند (چرا که حیوانات را هم مانند انسانها صاحب روح و احترام می دانند) واقعا" گوشت و تخم مرغ نمی خورند و حتی از پذیرش اعانه از افرادی که گوشت می خورند (برای ساختن معابد خود) اجتناب می ورزند. آنها حیوانات را آزار نمی دهند (و لذا وقتی گاوی در وسط خیابانی در پايتخت آرامیده است، رانندگان اغلب راه خود را کج می کنند)و بر کودکانشان نیز سخت نمی گیرند تا آنجا که اگر کودک هندویی بخواهد تخم مرغ بخورد، او را منع نمی کنند.
استفاده از رايانه نه تنها در شهرها بلكه در روستاها رواج يافته است. روستاهايي در هند يافت مي شود كه با وجود عدم امكانات كافي زندگي، به شبكه جهاني وب متصلند. اين آشنايي با رايانه، توانايي توليد نرم افزار و ارزان بودن نيروي كار حرفه اي موجب شده است كه شركت هاي بزرگي مانند مايكروسافت، موتورولا، واينتل به سرمايه گذاري در هند و همكاري با پيمانكاران هندي بپردازند.
استان آندراپرادش مركز دولت الكترونيك هند محسوب مي شود. دولت الكترونيك شيوة حساب شده اي است كه در آن فعاليت هاي اصلي مثل آموزش، تجارت و بكارگيري نيروي انساني بر پايه سيستم هاي اطلاعاتي بنا مي گردد و راهبردي اساسي براي رسيدن به جامعه دانايي محور در قرن 21 تلقي مي گردد. شهروندان مي‌توانند خدمات دولتي را از طريق رايانه و در منزل دريافت كنند و به اين ترتيب سطح زندگي بهبود يابد.
هندوستان ضمن آن كه يكي از توليدكنندگان اصلي سوخت هسته اي در كنار فرانسه، آلمان و ژاپن است در بين كشورهاي جهان سوم پيشرفته‌ترين كشور در زمينه دانش فني چرخه سوخت هسته اي نيز محسوب مي شود.
موسسه Indian Statistical Institute يكي از معتبرترين مراكز تحقيقاتي هند است. اين موسسه در سال 1931 در اتاق كوچكي از كالج Presidency و تنها با يك نفر و بودجه سالانه 250 روپيه (ارزش هر روپيه حدود 21 تومان است) آغاز به كار كرد و اينك داراي چهار شعبه در كلكته، دهلي نو، بنگلور و حيدرآباد، 250 عضو هيات علمي،‌انواع كامپيوترهاي مجهز، بودجة سالانة 15 ميليون روپيه و واحدهاي رياضي، آمار، تحقيق در عمليات، فيزيك و … است.
شعبه دهلي نو از سه واحد الف : برنامه ريزي ب : تحقيــق در عمليــات و كنتــرل كيفيت و ج : آمار نظري و رياضيات تشكيل شده است. واحد اخير متشكل از 15 عضو هيات علمي است كه اغلب آنها جزء افراد صاحب نام در رياضیات به شمار مي آيند. كتابخانة اين موسسه در 3 طبقه و داراي 25 هزار كتاب و 1800 گزارش كنفرانس است و تنها در حوزة رياضيات 120 مجله چاپي را آبونمان است (اين عدد حتي براي بعضي از كتابخانه هاي دانشكده‌هاي رياضي دانشگاههاي معتبر ما در ایران كمتر از 30 است).

آنچه هر بازديد كننده اي را در هند تحت تأثير قرار مي دهد اين است كه هرچند به عنوان سنتي پسنديده از مردمي مقتصد، ساختمان ها، ميز و صندلي ها و قفسه هاي كتاب قديمي اند و اساساً، از هرچيزی تا آن جا كه امكان دارد استفاده مي شود، اما رایانه ها و نرم افزارها به روزند، سرعت اينترنت بالاست و كتابخانة مؤسسه جديدترين و بهترين كتاب ها و مجلات را داراست … . در كنار اينها اعضاي هيات علمي و كارمندان موسسه‌اند كه سرزنده، شاد و نوآورند.
در آنجا معيار اعتبار و افتخار افراد نه فقط وسعت بلكه عمق كارهاي پژوهشي است و اساساً سيستم مديريت به گونه اي است كه همه چيز در خدمت پژوهش و پژوهشگر قرار دارد.

دكتر محمدصال مصلحيان
دانشيار دانشگاه فردوسی مشهد
http://www.um.ac.ir/~moslehian/

مراجع:
1. عالمی، مسعود، هند زير ذره بين، خبرنامه گویا، 16 خرداد 1383:
http://news.gooya.com/world/archives/011760.php
2. شبکه جهانی BBC

سپاسگزاری: بدین وسیله نویسنده از اعضای هیأت علمی مؤسسه تحقیقاتی ISI دهلی نو به خاطر مهمان نوازی صمیمانه ایشان در مدت اقامت در هند تشکر می نماید.