خودکشي و اعتياد در ميان دانشجويان، شهرام رفيع زاده، روز آنلاين

لغو بسياري از برنامه هاي جنبي دانشجويان، ممانعت از برگزاري سمينارهاي دانشجويي، لغو مجوز فعاليت ده ها نهاد دانشجويي، احضار بسياري از دانشجويان به کميته هاي انضباطي، توقيف نشريات دانشجويي، تعليق و اخراج دانشجويان، و از جمله برخي از فعالان شناخته شده جنبش دانشجويي مانند پيمان عارف و مهدي اميني زاده، لغو قرار داد با برخي از اساتيد دانشگاه در کنار بازداشت رامين جهانبگلو و... اضطراب را بر فضاي دانشگاه هاي کشور حاکم کرده است.

در چنين شرايطي است که روي آوردن دانشجويان به روش هايي همچون اعتصاب غذا و حتا خودکشي که در دو هفته اخير در ميان برخي دانشجويان در دانشگاه تهران، دانشگاه صنعتي شريف و دانشگاه سهند تبريز ديده شده، بايد زنگ خطري جدي تلقي شود و البته براي گوش هاي شنوا. فشارهاي مختلف سياسي و اجتماعي وارده بر دانشجويان تا همين بهمن ماه گذشته به خودکشي 28 دانشجو ختم شده است. اگر چه در دو ماه اول سال جديد، هنوز آماري از خودکشي دانشجويان ارائه نشده اما روزنامه همشهري در نخستين روزهاي ارديبهشت ماه خبر از خودکشي همزمان دو دانشجو در خوابگاه ابوريحان تهران داد. گسترش زيرپوستي گرايش به مواد مخدر در دانشگاه ها نيز روي ديگر سکه اي است که اين روزها به زور قدرت در دانشگاه هاي کشورضرب مي شود.

چرا خودکشي؟

افزايش فشار کميته هاي انضباطي بر دانشجويان، همراه با ديگر عوامل بازدارنده اجتماعي، اقتصادي مي تواند آثار زيان باري در پي داشته باشد. افزايش خودکشي در ميان دانشجويان در ماه هاي اخير تنها يک نمونه از اين آثار زيان بار است. پانزدهم بهمن ماه گذشته، رييس حراست کل وزارت علوم تاييد کرد که تنها در چند ماه پاييز و زمستان سال 84 بيش از 24 تن از دانشجويان دست به خودکشي زده اند. اصغر زارعي، در گفت و گو با خبرگزاري مهر همچنين اعلام کرده بود که تنها درچهار ماه مهر تا پايان دي ماه 84 ، 28 مورد خودکشي در دانشگاه هاي دولتي رخ داده که 2 مورد آن منجر به فوت شده است.او همچنين گفته بود که: "از اين 28 مورد، 7 مورد به برادران و 21 مورد به خواهران مربوط مي شود."

مديرکل حراست وزارت علوم در توضيح اين وضعيت ادعا کرد: "در چهار ماه اخير بيشتر اعتراضات صنفي دانشجويان در حوزه هاي طبخ و کيفيت غذا، کمبود امکانات رفاهي از جمله تجهيزات گرمايشي و سرمايشي و قطعي آب در خوابگاه ها، فشرده بودن دانشجويان در اتاق خوابگاه ها و نياز به امکانات جانبي از جمله خط اينترنت و کامپيوتر در خوابگاه ها بوده است."

اما چندي نگذشت که معلوم شد اين خودکشي ها تنها ناشي از فقدان رفاه کافي در خوابگاه ها نبوده، بلکه دلايل ديگ نيز داشته است. از جمله يکي از دانشجويان دانشگاه صنعتي شريف در جريان صدور حکم تعليق از ادامه تحصيل توسط کميته انصباطي دست به خودکشي زده بود. سايت خبري ادوار نيوز، درباره چگونگي اقدام به خودکشي اين دانشجو نوشت اين دانشجو که "به دنبال اعتراضات دانشجويي اسفند ماه گذشته اين دانشگاه نسبت به دفن شهدا در دانشگاه به مدت دو ترم از ادامه تحصيل در اين دانشگاه تعليق شده است شنبه شب [16 ارديبهشت ماه]، درخوابگاه دانشگاه شريف اقدام به خود كشي كرد." به نوشته ادوار نيوز "اين دانشجوي تعليق شده خود فرزند شهيد" بود.

نمونه ديگر خودکشي يکي از دانشجويان کارشناسي ارشد دانشگاه بهشتي است. يك دانشجوي كارشناسي ارشد صنايع غذايي که در آبان ماه گذشته خبر خودکشي او منتشر شد. اين دانشجو که علي راستي نام داشت، که در حال تکميل پايان نامه اش بود، با پرتاب خود از طبقه ششم خوابگاه شماره يازده دانشگاه علوم پزشکي بهشتي جان باخت. مسئولان اين خوابگاه دليل اقدام به خودکشي علي راستي را مشكلات تحصيلي، مالي و عاطفي اعلام کردند، اما اندکي بعد معلوم شد که او سال گذشته با رتبه 5 در کنکور مقطع دکترا قبول، اما در جريان گزينش عقيدتي، از ادامه تحصيل در اين مقطع باز ماند. روزنامه همشهري نيز سوم ارديبهشت ماه جاري خبر خودکشي دو دانشجوي ديگر را منتشر کرد. به نوشته همشهري منصور.م دانشجوي رشته مهندسي ماشين آلات و مجيد يکي ازدانشجويان رشته زراعت دانشگاه تهران درخوابگاه پرديس ابوريحان خودکشي کردند؛ که هر دو مورد منجر به مرگ شد.

اعتياد و افسردگي

از سوي ديگر نگراني از شيوع گرايش به مواد مخدر در ميان دانشجويان نيز رو به افزايش است. به گفته حميد صرامي، مدير كل فرهنگي و پيشگيري ستاد مبارزه با مواد مخدر، قريب به 13.3 درصد دانش‌آموزان و 20 درصد دانشجويان در معرض خطر مصرف مواد مخدر هستند.اين مقام مسئول دو هفته پيش اعلام کرد که تاکنون "يک صد و شانزده هزار دانشجوي دانشگاههاي دولتي آموزش پيشگيري از مواد مخدر ديده‌اند."

افزايش اعتياد در ميان دانشجويان که يکي ديگر از عوارض ايجاد محدوديت براي دانشجويان است، بعد از سرکوب جنبش دانشجويي در تيرماه 78 ابعاد گسترده تري يافته است. اعتياد در کنار شيوع افسردگي در ميان دانشجويان و افزايش خودکشي سه مشخصه اصلي سرخوردگي دانشجويان و افزايش نااميدي در ميان آنان است. اگر چه مسئولان امور دانشجويي از ارائه آمار رشد مصرف مواد مخدر در دانشگاه ها پرهيز کرده اند، اما افزايش سيمنارها و جلساتي که به درخواست مسئولان برخي نهادهاي مرتبط با کنترل مواد مخدر در دانشگاه هاي کشور برگزار مي شود نشانه اي از افزايش گرايش به مواد مخدر در دانشگاه هاست. سايت شريف نيوز، در پايان سال 83 با انتشار آماري به نقل از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي مدعي افزايش 3000 درصدي اعتياد در ميان دختران دانشجو شده بود. اين سايت خبري همچنين تاييد کرده بود که روند استعمال مواد مخدر و دخانيات در ميان دانشجويان از سال دوم تا سال آخر دانشگاه رو به گسترش است.پيش از آن روزنامه جام جم يک نظر سنجي را منتشر کرده بود که بر اساس آن، ده در صد دانشجويان ايراني اعلام کرده بودند حداقل يک بار مواد مخدر استفاده کرده اند.

نگراني خود دانشجويان اما از چنين پديده اي به مراتب گسترده تر است چرا که بيش از 96 در صد دانشجويان در بيست و يک دانشگاه بزرگ کشور نگراني شديد خود را از شيوع موادمخدر در دانشگاه ها ابراز کرده اند. بر اساس آماري که خبرگزاري ايسنا منتشر کرده، از سال 79 تا سال 84، بيش از 3 هزار و 294 دانشجو كه ۴/۵۰ درصد آن زن و ۶/۴۹ درصد آن مرد بوده و۹۰ درصد آن ها در شهر سكونت داشته اند به دليل استفاده از مواد مخدر روانه زندان‌هاي کشور شده اند. آمار کل جرايم ورودي به زندان‌هاي دانشجويان کشور در ۵ سال گذشته ۱۸ هزار و ۶۱۱ مورد و سهم موادمخدر به کل جرايم ۱۸ درصد بوده است.

بسياري از کارشناسان بر اين باورند که گسترش فعاليت هاي فرهنگي، هنري، اجتماعي و سياسي در دانشگاه ها،در کنار ارائه آموزش هاي لازم به دانشجويان مي تواند نقش مهمي در مصون سازي دانشجويان داشته باشد. نتايج پژوهش ها "در سالهاي گذشته نشان داده است که فعاليت در سازمان هاي غيردولتي دانشجويي، برپايي نمايشگاه عکس و فيلم،اجراي نمايش و پر کردن اوقات فراغت دانشجويان به صورت مفيد در کاهش گرايش به مصرف مواد مخدر بسيار موثر بوده است."

اما آمارهايي که نشريه دانشجويي واژه در فاصله آبان ماه هشتاد و چهار تا فروردين ماه 85 منتشر کرده، جکايت از آن دارد که نه تنها کسي به فکر اين برنامه ريزي ها نيست، بلکه "به فاصله كمتر از 5 ماه از استقرار كامل دولت، 15 مورد حكم زندان براي دانشجويان صادر شده است، در 55 مورد دانشجويان به نهادهاي امنيتي و قضايي احضار شده اند، 19 حكم تعليق از تحصيل براي ايشان از سوي كميته هاي انضباطي صادر شده، 11 حکم اخراج صادر شده است،در راه فعاليت هاي آزاد 20 انجمن هاي دانشجويي مانع ايجاد شده است، در 5 مورد به صورت جدي فعاليت هاي انجمن ها از سوي مديران دانشگاه ها متوقف شده است، 10 نشريه دانشجويي توقيف شده اند و صدها نفر از دانشجويان به دلايل گوناگون به كميته هاي انضباطي احضار شده اند."

اين اتفاقات در زماني رخ مي دهد که برخي از مقامات دولتي خود نيزاز تغيير الگوي مصرف مواد مخدرسنتي به مواد مخدر صنعتي در ميان جوانان و بخصوص دانشجويان اظهار نگراني کرده اند. فدا حسين مالكي، دبير كل ستاد مبارزه با مواد مخدر، يکي از اين مسئولان است که چندي پيش گفت: "تشكل هاي دانشجويي بايد در معادلات سياسي، فرهنگي، اقتصادي، و اجتماعي كشور تاثيرگذار باشند و اين يكي از اين عرصه‌هاي مهم، مبارزه با مواد مخدر و پيشگيري از اعتياد است."

مقامات دولتي در ماه هاي اخير بارها و بارها از "دانشمندان جوان ايراني" که در فعاليت هاي مورد نظر آنان نقش داشته اند، تجليل کرده اند. اما به نظر مي رسد منظور اين مقامات به هيچ وجه دانشجوياني نيست که علاوه بر دانش، به آزادي و حقوق قانوني خود نيز مي انديشند.