مرگ ناشی از مصرف الکل در ايران، سرمايه

فريده غائب : «مصرف الکل در کشور وجود دارد آن هم در موسم های خاص و در برخی شهرها. محمدباقر صابری ظفرقندی، مديرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتياد وزارت بهداشت در طول گفت وگو فقط بر جملات بالا تاکيد می کند و اين که حتی مرگ ناشی از مصرف الکل هم گزارش شده اما وقتی آمار و عدد از او می خواهم يا سکوت می کند يا کمی عصبانی و در نهايت می گويد سوالات شما حساسيت برانگيز است و بگوييد که من آمار ارايه نمی دهم.

+ چندی پيش معاون مرکز ملی مطالعات اعتياد، تاسيس مراکز درمان اعتياد به الکل را ضروری دانست. چقدر شما با اين نظر موافقيد؟
من نمی دانم بايد از خود ايشان درباره ضرورت شکل گيری اين مراکز سوال کنيد. آن چه من می توانم اعلام کنم اين است که درمان افرادی که وابسته به الکل هستند و الکل مصرف کرده اند در بيمارستان ها و اورژانس ها انجام می شود و نياز به مراکز خاصی نيست و کسی وجود ندارد که برای مشکلات ناشی از مصرف الکل دسترسی به درمان نداشته باشد.

+ يعنی الکلی ها می توانند برای درمان به مراکز بهداشتی مراجعه کنند؟
مسموميت های ناشی از مصرف الکل های غيراستاندارد بحث ديگری است. اين مسموميت ها به صورت موسمی و در مواقع خاصی از سال در برخی از شهرها اتفاق می افتد. برای اين موضوع وزارت بهداشت دستورالعمل نحوه مراقبت و درمان از اين نوع افراد را تدوين کرده و به کل دانشگاه ها هم ابلاغ شده است. باز هم می گويم که برای درمان موارد مسموميت ناشی از الکل دستورالعمل داريم و جايش هم در اورژانس های بيمارستانی است. ما به اين افراد کمک می کنيم اما اين که مرکز خاصی به آن ها اختصاص دهند ضرورتش احساس نمی شود به دليل اين که گروه های پزشکی و مراکز درمانی می توانند پاسخگوی نياز اين افراد باشند.

+ حرف شما درباره مسمومين ناشی از مصرف الکل صدق می کند اما معتادان به الکل چه؟
اعتياد موضوعی است که درمانش هم خاص است چرا که برای درمانش از داروهايی استفاده می شود که خود اين داروها مخدرند و يک مرکز جداگانه ای را بايد طراحی کرد. اما وجود اين مراکز هنوز در کشور ما ضروری نيست.

+ پس می توان نتيجه گرفت که کار اداره سلامت و روان و اعتياد وزارت بهداشت در حد ابلاغ اين آيين نامه و درمان مسمومان ناشی از الکل است و معتادان به الکل را فراموش کرده است؟
اولين موضوعی که ما مدنظر قرار داده ايم مسموميت های موسمی ناشی از الکل است. همين مسموميت ها باعث صدمات جانی می شود و سال های گذشته حتی مرگ ومير هم گزارش شده است. برای اين دسته افراد راهنمای بالينی برای درمان به موقع را در نظر گرفته ايم.

+ مگر مسموميت ناشی از مصرف الکل چقدر است که شما چنين طرحی را ارايه داديد؟
برای ما سلامت يک نفر هم مهم است، چرا که ما مسوول تامين سلامت مردم هستيم.

+ شما گفتيد حتی موارد مرگ و مير ناشی از مسموميت الکلی هم به شما گزارش شده است. می خواهم بدانم آمار و تعداد مسموميت های گزارش شده سال گذشته چند نفر بوده است؟
من نمی دانم منظورتان از آمار چيست و از اين آمار چه می خواهيد.

+ منظورم همان گزارش هايی است که شما در صحبت هايتان به آن اشاره کرديد. چه تعداد گزارش مسموميت داشتيد؟
گزارش هايی به ما رسيده که در بعضی شهرها و در موسم های خاص مسموميت تصادفی با الکل غيراستاندارد وجود داشته است.

+ منظورتان از موسم های خاص چيست؟
تعريف موسم های خاص کاملا مشخص است. مثل ايام عيد و يا ايامی که نمی توان اين جا نامی از آن ها برد چون به گروهی از افراد برمی خورد.
همان بگوييم موسمی، همه می فهمند، چرا که تشريح همين موسم ها ممکن است تفکيک های مذهبی ايجاد کند. موسمی که می گوييم يعنی ايام خاصی که مصرف الکل در ميان برخی از گروه های جامعه زياد می شود. خواننده کاملا منظور ما را می گيرد. در چنين ايامی بازار الکل تقلبی داغ می شود و الکل ناخالص که الکل صنعتی را با الکل خوراکی ترکيب می کنند، صدمات جدی نظير کوری و مرگ را ايجاد می کند.
گزارش های رسيده در سال های گذشته نشان داده که عوارض مسموميت الکلی منجر به نابينايی و مرگ شده است که ما را بر آن داشت تا اين دستورالعمل را به بيمارستان ها ارسال کنيم تا در صورت وقوع اين اتفاقات بدانيم چگونه اين تلفات را به حداقل ممکن برسانيم.

+ توصيف هايتان از واقعيت موجود و عوارض ناشی از مسموميت های الکلی، مرا به اين نتيجه می رساند که اين مساله بسيار جدی است؟ اين نتيجه گيری درست است؟
اگر منظورتان تاسيس مرکز ترک اعتياد از الکل است بدانيد که ما مسايل مذهبی داريم. مثلا هر چند مصرف مواد مخدر جرم است ولی به مجرم اجازه داده شده طبق قانون تحت تعقيب قرار نگيرد و سراغ درمان برود اما مصرف الکل مشکل شرعی دارد و کسی در دولت جمهوری اسلامی نمی تواند مرکزی برای درمان الکلی ها تاسيس کند. اين با مواد مخدر فرق دارد.

+ لطفا نتايج آخرين مطالعات دفتر سلامت روان و اعتياد در وزارت بهداشت درباره مصرف الکل را بگوييد؟
در حال انجام مطالعاتی هستيم تا ميزان شيوع و مصرف الکل را در جامعه بررسی کنيم تا براساس نتايج آن بتوانيم مد اخلاقی را طراحی کنيم.

+ تاکنون چه نتايجی از اين مطالعات گرفته ايد؟
هنوز که انجام نشده.

+ به نظرم آمد که گفتيد در حال انجام تحقيق درباره ميزان شيوع و مصرف الکل هستيد؟
به هر حال کار سختی است. به دليل حرمت شرعی ای که الکل دارد، دسترسی به آمار در مطالعات کار آسانی نيست. اما يک سری مطالعاتی انجام شده که نشان می دهد خوشبختانه شيوعش بالا نيست.

+ لطفا منظورتان را از اين که شيوع مصرف الکل در جامعه بالا نيست، با عدد و رقم شفاف کنيد.
در همين حدی که گفتم، کافی است. عدد و رقم نمی گويم.

+ حتی اين آمار را هم نداريد در سال چقدر مسموميت ناشی از الکل اتفاق می افتد؟ اين آمار که بايد مشخص باشد؟
نه. آماری نمی گويم. اين آمار کمکی نمی کند و دردسر ايجاد می شود. من اين ها را بر اساس تخمين کيفی می گويم. يعنی وقتی می گويم شيوع کم منظورم همان طيف از خيلی بالا، بالا، متوسط، پايين و خيلی پايين است. در اين طيف می گويم که شيوع مصرف الکل در ايران خيلی بالا نيست.

+ چگونگی توزيع شيوع مصرف الکل را بگوييد. اين که کدام شهر، کدام طيف سنی و کدام جنس بيش تر با اين موضوع مواجه اند؟
اين آمار را که لابد داريد چرا که متغيرهای پايه ای هر تحقيقی محسوب می شوند،
شهر را که نمی توان گفت. در ضمن آمار خيلی کلی است و به طور کيفی خيلی بالا نيست. نام مسموميت با الکل ناخالص را که نمی توان «الکليزم» گذاشت.

+ بر اساس پژوهشی که سعيد معيدفر، رييس انجمن جامعه شناسی ايران انجام داده ۲۵ درصد دانشجويان الکل مصرف می کنند. شما چه آماری درباره مصرف الکل در ميان دانشجويان داريد و آيا از انجام اين پژوهش مطلع بوديد؟
ممکن است چنين چيزی وجود داشته باشد اما اين که آمار دقيقی گرفته باشيم، من اطلاعی ندارم.

+ يعنی اين مساله آن قدر جدی نبوده که شما درباره اش اطلاعی نداريد؟

ما اقدامات درمانی مان را انجام می دهيم. اگر گزارشی رسيده باشد، مداخله هايمان را شروع کرده ايم. درباره سوءاستفاده از الکل، چند سال پيش وزارت بهداشت الکل را تلخ کرد.
عمده افراد وابسته به الکل در بخش های روان پزشکی درمان می شوند. يعنی روان پزشکانی برای درمان معتادان به الکل تربيت شده اند. با توجه به اولويت های درمانی ما، الکل جزو برنامه اختصاصی ما نيست. اما کسی که به درمان احساس نياز می کند، می تواند به مراکز درمانی مراجعه کند. در حال حاضر همه منابع روی مواد افيونی سوق داده می شود و مواد افيونی اولويت کشوری است.

+ اين روان پزشکان را در کجا می توان يافت؟
در بيمارستان هايی که بخش های روان پزشکی دارند.
يعنی يک فرد الکلی می تواند با مراجعه به بخش های روانی بيمارستان ها تقاضای درمان کند؟
بله؛ می تواند.

+ مگر اعتياد به الکل و مصرف آن جرم نيست؟
وظيفه ما درمان است و جرم بودنش برعهده مراجع ديگر است. ما کاری به جرم بودن يا نبودنش نداريم. از نظر پزشکی سلامت محوری برای ما مهم است و انسان ها فارغ از مذهب، رنگ و نژادشان درمان می شوند.