۱۴هزار خودکشی موفق سالانه، سرمايه

بنابر آخرين آمارهای رسمی اعلام شده تعداد کسانی که طی يک سال خودکشی موفق کرده اند، پنج درصد هزار نفر يا سه هزار و ۵۰۰ نفر در کشور است. اما سيدمهدی حسن زاده مسوول کميته پيشگيری از خودکشی وزارت بهداشت معتقد است: «۷۵ درصد از موارد خودکشی به خاطر مسائل فرهنگی و پيچيدگی های اجتماعی اعلام نمی شود.» بنا بر اين به نظر می رسد تعداد اين افراد ۱۴ هزار نفر در سال باشد. دکتر ميترا حفاظی کارشناس اداره سلامت روان وزارت بهداشت ديروز در سمينار يک روزه وضعيت خودکشی در ايران و راه های پيشگيری از آن گفت:«با اينکه بيشتر موارد خودکشی در سطوح اقتصادی و اجتماعی پايين گزارش می شود اما موارد خودکشی در سطح متوسط اقتصادی و اجتماعی نيز
قابل توجه است. همچنين بر اساس پژوهش های انجام شده در کشور، بيشتر اقدام کنندگان به خودکشی را همانند ساير کشورها، زنان تشکيل می دهند البته مرگ ناشی از خودکشی در زنان بيشتر است به طوری که خودکشی در زنان متاهل بيشتر از زنان مجرد است. همچنين در ميان زنان خانه دار موارد خودکشی ۶۷ درصد نسبت به زنان شاغل بيشتر است.»

حفاظی در حالی به اين نتايج اشاره کرد که احمدعلی نوربالا روانپزشک و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران نيز چندی پيش در کارگاه بررسی پديده خودکشی به عنوان يکی از کارگاه های همايش اسلام و آسيب های اجتماعی گفته بود: «پژوهش هايی که در کشورمان انجام شده نشان می دهد اختلالات روانی در افراد متاهل بيش از افراد مجرد است و تحقيق هايی که به تازگی انجام شده نشان می دهد نرخ خودکشی زنان متاهل در شهرهای مازندران و آذربايجان شرقی بيش از ساير نقاط کشور بوده است.»
حفاظی ادامه داد: «اقدام کنندگان به خودکشی در کشور ما در گروه سنی پايين و عمدتاً جوانان بوده و رده سنی آنها را ۱۵ تا ۳۰ ساله ها (حدود ۷۰ درصد) تشکيل می دهند بنابراين خودکشی در گروه نوجوان و جوان شايع تر است.»
کارشناس اداره سلامت روان وزارت بهداشت با اشاره به اينکه «در اين مورد آمار ايران نسبت به ساير کشورها در سطح پايينی گزارش می شود»، گفت:«اين در حالی است که طی سال های اخير، تعداد موارد خودکشی و مرگ ناشی از آن در کشور افزايش يافته است.»
به گفته اين کارشناس هر چند هر ساله شيوع خودکشی در مناطق ايران متفاوت است اما ايلام يکی از استان هايی به شمار می رود که آمار خودکشی در آنجا نسبت به متوسط کشوری بالاتر است و طی سال های اخير در اوايل جدول قرار داشته است.
حفاظی در ادامه گفت: «براساس آمار سال ۸۲، به تفکيک خودسوزی به عنوان يکی از روش های خودکشی، استان ايلام و کرمانشاه بالاترين آمار را به خود اختصاص داده بودند. همچنين در سال ۸۳، متوسط کشوری از نظر وضعيت خودسوزی به عنوان يکی از موارد خودکشی کاهش يافته و متوسط کشوری ۶۰۰ در ۱۰۰ هزار است که اين آمار در مقايسه با آمارهای جهانی از ميزان کمتری برخوردار است.»
به گفته اين کارشناس اين در حالی است که در برخی از مناطق کشور از جمله ايلام و لرستان در سال ۸۳، شيوع خودسوزی بالايی داشتيم. همچنين آمار سال ۸۴ نشان می دهد متوسط کشوری خودکشی کمتر گزارش شده است که ۸/۵ در ۱۰۰ هزار نفر است هر چند استان هايی با شيوع بالا داريم که استان گيلان به استان های در شيوع بالا خودکشی اضافه شده است. به طور کلی، ايلام، لرستان، کرمانشاه و گيلان بيشترين آمار خودکشی را داشته اند.
او با استناد به آخرين و جديدترين آمار جمع آوری شده در کشور گفت: «در متوسط کشوری، شيوع خودکشی کاهش يافته به طوری که در متوسط کشوری ميزان مرگ ناشی از خودکشی پنج در ۱۰۰ هزار است که خودکشی در استان های ايلام، لرستان، کهکيلويه و بويراحمد، همدان، کرمانشاه و گيلان از شيوع بالاتری برخوردار است.»
کارشناس اداره سلامت روان وزارت بهداشت با اشاره به تفکيک خودکشی ها به اين ترتيب که با چه روشی انجام شده است، گفت: «خودکشی با داروها، سموم و مواد شيميايی، حلق آويز کردن يا دار زدن و خودسوزی در کشور نسبت به ساير روش ها شيوع بيشتری دارد.»
او با استناد به آمارهای سازمان بهداشت جهانی گفت: «سالانه بيش از ۲۰ تا
۵۰ ميليون نفر اقدام به خودکشی می کنند که باعث مرگ بيش از يک ميليون نفر ناشی از خودکشی در دنيا می شود و به طور متوسط هر ۲۰ ثانيه يک خودکشی و در هر يک تا دو ثانيه يک اقدام به خودکشی اتفاق می افتد.»
به گفته اين کارشناس، مجموع مرگ ناشی از خودکشی با مرگ ناشی از جنگ برابری می کند هر چند خودکشی عدد بالاتری را به خود اختصاص می دهد. همچنين پيش بينی ها حاکی از آن است که گسترش اين پديده و روند رو به افزايش آن باعث می شود تا سال ۲۰۲۰ حدود ۵/۱ ميليون نفر بر اثر خودکشی بميرند که می توان گفت ۱۰ تا
۲۰ برابر اين ميزان، اقدام به خودکشی می کنند.
او با اشاره به مناطقی که شيوع خودکشی در آنها با ميزان بيش از ۱۳ در هر ۱۰۰هزار نفر جمعيت مشخص شده اند، گفت: «اين کشورها شامل کشورهای اروپای شرقی می شود به طوری که بيشترين ميزان مرگ ناشی از خودکشی را در اين کشورها می بينيم.»
حفاظی، ايران و کشورهای مسلمان را جزء کشورهايی معرفی کرد که شيوع خودکشی در آن نسبت به ساير کشورها پايين است به طوری که ايران کمتر از ۵/۶ در
۱۰۰ هزار نفر مرگ ناشی از خودکشی را به خود اختصاص داده است.
او با بيان اينکه «الگويی هم که در کشورهای در حال توسعه عمدتاً شايع است آن است که خودکشی در گروه نوجوان و جوان ها اتفاق می افتد»، افزود: «اين موضوع بسيار از نظر بار اقتصادی، اجتماعی و روانشناختی ناشی از از دست رفتن فردی در اين سن حائز اهميت است.»
اين کارشناس با تاکيد بر اينکه «خودکشی پديده ای پيچيده است که عوامل متعددی در ايجاد آن دخيل هستند»، ادامه داد:«حوزه سلامت يکی از عوامل متعدد تاثيرگذار در پديده خودکشی است. از سوی ديگر مسائل فرهنگی، اجتماعی و محيطی نيز به سهم خود در اين پديده تاثير دارند.»
به گفته حفاظی در حوزه سلامت بايد به پديده های روانپزشکی و سلامت روان توجه داشته باشيم چرا که اختلالات روانپزشکی شناخته شده ترين عوامل موثر در بروز خودکشی را تشکيل می دهند که پس از آن افسردگی، مصرف مواد مخدر و بيماری های مزمن جسمی نيز از عوامل تسريع کننده پديده خودکشی به شمار می روند.
کارشناس اداره سلامت روان وزارت بهداشت همچنين گفت: «علاوه بر بيماری های روانی، اختلالات شخصيتی و نيز سابقه فاميلی و سابقه قبلی فرد در اقدام به خودکشی نيز تاثير دارد هر چند عمده ترين عامل شناخته شده در اين امر فقر، بيکاری، بحران ها و آسيب های اجتماعی و ناکارآمدی سيستم های حمايتی در سطح اجتماع است.»
مسائل محيطی نيز از ديگر موارد تاثيرگذار در ايجاد خودکشی بود که حفاظی به آن اشاره کرد:«همچنين در دسترس بودن روش های خودکشی برای افرادی که تصميم به خودکشی دارند، نيز در روند خودکشی تاثير دارد که در برخی از کشورها همچون چين و سريلانکا که در آنجا خودکشی با سموم و آفت کش ها شايع است، ممنوعيت فروش اين مواد به عنوان يکی از راهکارهای موثر در مداخلات پيشگيری از خودکشی موثر بوده است.»
او با بيان اينکه «ممنوعيت استفاده از اسلحه يکی از اقدامات موثر در پيشگيری از خودکشی در دنياست»، تاکيد کرد: «خودکشی صرفاً نشانه يک بيماری نيست هر چند يکی از علل آن است.»
کارشناس اداره سلامت روان وزارت بهداشت با بيان اينکه «در حوزه سلامت، بيماری های روانپزشکی مهم ترين عامل مرتبط با خودکشی هستند»، بيان کرد: «در بيماران روانی سابقه اقدام به خودکشی ۱۰ برابر بيشتر بوده است. همچنين فردی که سابقه فاميلی در اقدام به خودکشی داشته در معرض خطر بالاتری قرار دارد بالاخص کسانی که اقدامات مکرر به خودکشی داشتند، جزء افراد پرخطر محسوب می شوند.»
حفاظی با بيان اينکه «آمارهای موجود جای بحث دارد»، به برنامه ريزی های صورت گرفته در زمينه پيشگيری از خودکشی در معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اشاره کرد و گفت: «متاسفانه در جمع آوری آمار، صرفاً اتکا به اعداد و ارقام نمی تواند صحيح باشد چرا که در حال حاضر در کشور يک سيستم يکپارچه و هماهنگ برای ثبت خودکشی نداريم، هرچند مواردی در پزشکی قانونی، وزارت کشور، حراست بيمارستان ها و غيره ارائه می شود اما دسترسی کاملی به همه اين آمارها نداشتيم. همچنين آمار منابع مختلف، همپوشانی زيادی با يکديگر دارند که امکان خطا را پيش می آورد.»
اين در حالی است که يکی ديگر از کارشناسان دفتر سلامت روان وزارت بهداشت درباره منبع آمارهای ارائه شده در اين پژوهش گفت: «ما اين آمار و ارقام را از دانشگاه های علوم پزشکی استخراج کرده ايم.» در ادامه اين جلسه سيد مهدی حسن زاده مسوول کميته پيشگيری از خودکشی وزارت بهداشت گفت:«با توجه به مسائل فرهنگی و پيچيدگی های اجتماعی در ايران ۷۵ درصد از موارد خودکشی اعلام نمی شود.»
مسوول کميته پيشگيری از خودکشی وزارت بهداشت در ادامه گفت: «در بسياری از موارد خودکشی را تصادف يا موضوعات ديگر جلوه می دهند و افراد از اينکه انگ خودکشی به اعضای خانواده يا فاميل آنها داده شود احساس شرمندگی می کنند.»
سيدمهدی حسن زاده با اشاره به اين موضوع که «خودکشی يک مساله پيچيده و چند بعدی است»، گفت:«بايد هشدارهای افراد را در مورد خودکشی جدی گرفت چرا که اغلب افرادی که اقدام به خودکشی می کنند از ماه ها قبل راجع به آن حرف می زنند و ما مواردی را داشته ايم که افراد خانواده فرد خودکشی کرده، اعتراف کردند که باورشان نمی شده اين فرد می خواهد خودکشی کند.»
پيش از اين نيز نوربالا استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران گفته بود: «براساس بررسی ای که وزارت بهداشت در ۲۳ استان کشور در مورد عوامل مرگ ومير انجام داده، خودکشی رتبه ششم را به خود اختصاص داده که اين رتبه، رتبه قابل توجهی است.»
وی با اشاره به اينکه «آمار خودکشی در ايران متنوع و غيردقيق است»، گفته بود: «بر اساس تحقيقی که در وزارت بهداشت در سال ۸۲ انجام شده، نرخ خودکشی در استان های کرمانشاه، ايلام، همدان، آذربايجان غربی و گيلان از بقيه استان ها بيشتر بوده و کمترين نرخ هم به استان های سيستان و بلوچستان، اصفهان، سمنان، زنجان، يزد و خوزستان اختصاص داشت.»
به گفته نوربالا در بعضی استان ها از جمله خوزستان، کرمانشاه و ايلام نرخ خودکشی زنان بيش از حد معمول در عرصه بين المللی بوده است.